Σε τροχιά επαναπατρισμού βρίσκεται ένα εξαιρετικά σημαντικό φωτογραφικό αρχείο που αποτυπώνει την εκτέλεση των 200 αγωνιστών την 1η Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
Το Υπουργείο Πολιτισμού επιβεβαίωσε, έπειτα από ενδελεχή εξέταση, ότι οι φωτογραφίες είναι αυθεντικές. Ειδική επιτροπή εμπειρογνωμόνων μετέβη στη Γάνδη, όπου φυλασσόταν η συλλογή και διαπίστωσε ότι τόσο οι εικόνες όσο και τα συνοδευτικά έγγραφα αποτελούν γνήσια τεκμήρια της περιόδου. Όπως δήλωσε η Λίνα Μενδώνη, υπουργός Πολιτισμού: «Η μακροσκοπική εξέταση από έμπειρα στελέχη του υπουργείου Πολιτισμού και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα του υλικού. Υπεγράφη προσύμφωνο μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και του συλλέκτη και η συλλογή αποσύρθηκε από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών».
{https://exchange.glomex.com/video/v-dgkls94syzax?integrationId=40599y14juihe6ly}
Η συλλογή περιλαμβάνει συνολικά 262 φωτογραφίες και φέρεται να προέρχεται από το αρχείο του Γερμανού αξιωματικού της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ. Οι λήψεις καταγράφουν στιγμές πριν και κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης των κρατουμένων, οι οποίοι οδηγήθηκαν στο απόσπασμα ως αντίποινα για αντιστασιακή δράση.
Η υπόθεση έλαβε διαστάσεις όταν το αρχείο εμφανίστηκε προς πώληση σε διαδικτυακή πλατφόρμα δημοπρασιών, μεταξύ αυτών και η eBay. Η εξέλιξη κινητοποίησε άμεσα τις ελληνικές αρχές, που προχώρησαν σε διαπραγματεύσεις με τον κάτοχο του υλικού.
Το παρασκήνιο της συμφωνίας
Ακολούθησε η υπογραφή προσυμφώνου μεταξύ του ελληνικού Δημοσίου και του Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε, ανοίγοντας τον δρόμο για την απόκτηση και μεταφορά της συλλογής στην Ελλάδα. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο συλλέκτης εμφανίστηκε ικανοποιημένος από την εξέλιξη, εκφράζοντας ανακούφιση για το γεγονός ότι το αρχείο θα επιστρέψει στη χώρα που αφορά ιστορικά. «Αισθάνομαι χαρά και ανακούφιση για την έκβαση των πραγμάτων. Πέραν αυτού δεν θα ήθελα να κάνω κάποια άλλη δήλωσε», ανέφερε ο Βέλγος συλλέκτης Τιμ Ντε Κράνε.
Για την ελληνική πλευρά, το συγκεκριμένο υλικό θεωρείται ιστορικό κειμήλιο ύψιστης σημασίας. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, οι φωτογραφίες αναμένεται να τεθούν υπό δημόσια εποπτεία, να αποτελέσουν αντικείμενο επιστημονικής μελέτης και να αξιοποιηθούν στο πλαίσιο της ιστορικής μνήμης, ενδεχομένως και μέσω έκθεσης στο κοινό.
Η συμφωνία σηματοδοτεί μια σημαντική κίνηση για τη διάσωση και επαναφορά τεκμηρίων που φωτίζουν με αδιάσειστα στοιχεία ένα από τα πιο τραγικά κεφάλαια της Κατοχής, ενισχύοντας την ιστορική έρευνα και τη συλλογική μνήμη.
Συγκίνηση για τους εκτελεσθέντες
Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες αγωνιστές και ο Σπήλιος Αμπελογιάννης, ο οποίος πρωτοστάτησε στην αντιστασιακή δράση κατά των Γερμανών, πηγαίνοντας στο εκτελεστικό απόσπασμα, έγραψε μήνυμα σε ένα μαντήλι ότι «πεθαίνεις σαν Έλληνας. Έτσι πεθαίνουν οι τίμιοι άνθρωποι. Ζήτω ο ελληνικός λαός».
Ο ανιψιός του Σπήλιου Αμπελογιάννη, Νίκος Σοφιανός, δήλωσε: «Γεννήθηκε στο Νεοχώρι Ηλείας, βρέθηκε στην Αθήνα, εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα, είχε μία δράση βγαίνοντας και μιλώντας, πρέπει ο λαός να αντισταθεί στον κατακτητή. Έβγαζε λόγους στους κινηματογράφους, χτυπούσε τις καμπάνες. Είχε γίνει στόχος, τον κυνηγούσαν».
Με συγκίνηση μιλάει και για τη δίκη του, όπως λέει, κληρονομιά ο εγγονός του Δημήτρη Κυριακούδη από τις Σέρρες, που μετά την εξορία και τη φυλάκιση εκτελέστηκε από τους ναζί στην Καισαριανή: «Έχω τη βαριά κληρονομιά και τιμή να φέρω το όνομα του παππού μου. Διαμόρφωσε συνολικά τον αξιακό μας χάρτη ως οικογένεια, το εποικοδόμημα, το ιδεολογικό, το πολιτικό».
{https://exchange.glomex.com/video/v-dgkocggt5ze1?integrationId=40599y14juihe6ly}
