Ο Πρόεδρος του Τμήματος Ψυχολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ) Ν. Μακρής, με την ιδιότητα του Προέδρου της Ελληνικής Ψυχολογικής Εταιρείας (ΕΛΨΕ), προσπαθεί εδώ και χρόνια να προωθήσει την ιδέα σύστασης ενός Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου για το επάγγελμα του ψυχολόγου, ώστε να υπάρξουν κανόνες, εποπτεία και έλεγχος που θα περιορίσουν τα σημερινά φαινόμενα αυθαιρεσίας, ασυδοσίας και τυχοδιωκτισμού με δήθεν ειδικούς να κερδοσκοπούν σε μια χαοτική αγορά παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Οπως όλα δείχνουν, έφτασε η ώρα να γίνει αυτό το βήμα και εκδηλώνονται ήδη αντιδράσεις «στη βάση συντεχνιακής λογικής» κατά την άποψη του Ν. Μακρή.
Στην τελευταία συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου εγκρίθηκε η σύσταση ΝΠΔΔ ψυχολόγων, για την οποία η ΕΛ.Ψ.Ε. προσπαθεί χρόνια. Τι σημαίνει αυτό για το χώρο της ψυχικής υγείας; Γιατί είναι σημαντικό για τους πολίτες;
Η απόφαση αυτή είναι ιστορική. Για πρώτη φορά δημιουργείται στη χώρα μας ένας δημόσιος θεσμός που θα εγγυάται την ορθή άσκηση επαγγέλματος του ψυχολόγου και θα διαφυλάττει την επιστημονική του ταυτότητα, όπως ισχύει για όλα τα επαγγέλματα υγείας.Μέχρι σήμερα υπήρχε ένα μεγάλο κενό: οι πολίτες δεν διέθεταν έναν επίσημο μηχανισμό για να ξέρουν ποιος είναι ψυχολόγος με άδεια και ποια είναι τα προσόντα του, ενώ και οι επαγγελματίες ψυχολόγοι εργάζονταν χωρίς ένα κοινό πλαίσιο υποχρεώσεων και δικαιωμάτων. Το ΝΠΔΔ έρχεται να βάλει τάξη: θεσπίζει επίσημο και ενιαίο μητρώο, καθορίζει κανόνες δεοντολογίας και λογοδοσίας, και έτσι προστατεύει ταυτόχρονα τον πολίτη και τον επαγγελματία - επιστήμονα ψυχολόγο. Είναι ένα βήμα διασφάλισης ποιότητας, ασφάλειας, εγκυρότητας και εμπιστοσύνης.
Το γεγονός ότι αντιδρά ο Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων (ΣΕΨ) δημιουργεί την εντύπωση συντεχνιακών ανταγωνισμών. Έτσι είναι;
Οι αντιδράσεις που ακούγονται δεν έχουν να κάνουν με την ουσία – δηλαδή με την προστασία της δημόσιας ψυχικής υγείας και την κατοχύρωση του επαγγέλματος. Έχουν να κάνουν με συντεχνιακές λογικές, με το ποιος θα κρατήσει τον έλεγχο. Το ΝΠΔΔ αλλάζει «σελίδα»: είναι δημόσιος θεσμός, υπό την εποπτεία της Πολιτείας, και εξασφαλίζει διαφάνεια και ισότιμη συμμετοχή όλων των ψυχολόγων. Όποιος το αμφισβητεί, δεν υπερασπίζεται την ψυχολογία ούτε τους πολίτες· υπερασπίζεται προνόμια. Και οι πολίτες χρειάζονται θεσμική ασφάλεια, όχι συντεχνιακά παιχνίδια. Η ΕΛΨΕ είναι σταθερά προσηλωμένη στην ενότητα του κλάδου και καταβάλει συστηματική προσπάθεια για συνεργασία και γόνιμο διάλογο με όλους τους αρμόδιους φορείς και συλλόγους εκπροσώπησης των ψυχολόγων. Θεωρούμε ότι ο ουσιαστικός και θεσμικά υπεύθυνος διάλογος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινής μας αποστολής: την προάσπιση της ψυχικής υγείας στη χώρα μας.
Στις άλλες δυτικές χώρες τι συμβαίνει με τη διείσδυση δήθεν ειδικών στο χώρο της ψυχικής υγείας; Πώς προστατεύεται η δημόσια ψυχική υγεία;
Σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και διεθνώς, υπάρχουν δημόσιοι επαγγελματικοί φορείς που εποπτεύουν ποιος ασκεί το επάγγελμα του ψυχολόγου. Αυτό σημαίνει ότι μόνο όσοι διαθέτουν τα απαιτούμενα προσόντα και είναι εγγεγραμμένοι στα επίσημα μητρώα μπορούν να παρέχουν υπηρεσίες. Έτσι, ο πολίτης γνωρίζει ότι ο επαγγελματίας ψυχολόγος που έχει απέναντί του πληροί συγκεκριμένα, αυστηρά κριτήρια και είναι νομικά κατοχυρωμένος να προσφέρει υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Αντίθετα, στην Ελλάδα, μέχρι σήμερα, δεν υπήρχε ανάλογος μηχανισμός με αποτέλεσμα να κυκλοφορούν ασαφείς τίτλοι και να δραστηριοποιούνται άνθρωποι χωρίς τα απαιτούμενα προσόντα. Το ΝΠΔΔ έρχεται να «κλείσει» αυτή την εκκρεμότητα και να εξασφαλίσει ότι το επάγγελμα του ψυχολόγου αντιμετωπίζεται με τα ίδια επιστημονικά και επαγγελματικά εχέγγυα που ισχύουν για όλα τα επαγγέλματα υγείας και τα λοιπά επαγγέλματα ψυχικής υγείας.
Στη χώρα μας πόσοι είναι εν ενεργεία ψυχολόγοι και ψυχοθεραπευτές; Έχετε εικόνα;
Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι υπάρχουν, τα τελευταία 30 χρόνια, περίπου 60.000 πτυχιούχοι ψυχολόγοι, κάτοχοι άδειας άσκησης επαγγέλματος, πολλοί από τους οποίους εργάζονται σε σχολεία, στο ΕΣΥ, σε κοινωνικές δομές και στον ιδιωτικό τομέα. Ωστόσο, επειδή δεν υπήρχε μέχρι σήμερα θεσμοθετημένο μητρώο, δεν διαθέτουμε επίσημη και ακριβή καταγραφή. Αυτό είναι ένα από τα βασικά ζητήματα που θα αλλάξει με το ΝΠΔΔ: θα υπάρχει πλήρης εικόνα για το πόσοι είναι οι επαγγελματίες ψυχολόγοι, ποια προσόντα διαθέτουν έχουν και σε ποιους τομείς δραστηριοποιούνται.
Όσον αφορά την ψυχοθεραπεία, η εικόνα είναι ακόμη πιο ασαφής. Ο τίτλος «ψυχοθεραπευτής» δεν είναι θεσμικά κατοχυρωμένος, και, ως εκ τούτου, χρησιμοποιείται χωρίς ενιαία κριτήρια και, κατ΄ επέκταση από οποιονδήποτε, χωρίς έλεγχο ορθής χρήσης του. Αυτό είναι επικίνδυνο για τους πολίτες και άδικο για όσους έχουν ολοκληρώσει σοβαρή και πιστοποιημένη εκπαίδευση. Είναι αναγκαίο να διαμορφωθούν σαφή θεσμικά πλαίσια και κριτήρια που να ισχύουν για όλους όσοι παρέχουν ψυχοθεραπεία. Μόνο έτσι θα υπάρξει πραγματική διαφάνεια, ασφάλεια και προστασία για τον πολίτη.
Πώς μπορεί να προστατευθεί ένας πολίτης από ανειδίκευτους παρόχους υπηρεσιών ψυχικής υγείας;
Μέχρι σήμερα ο πολίτης έπρεπε μόνος του να ψάξει και να κρίνει. Αυτό είναι άδικο και επικίνδυνο. Με το ΝΠΔΔ θα υπάρχει ένα επίσημο ενιαίο μητρώο: κάθε ψυχολόγος θα είναι υποχρεωτικά εγγεγραμμένος και ο πολίτης θα μπορεί εύκολα να το ελέγξει. Όποιος δεν είναι εγγεγραμμένος, δεν θα μπορεί να εμφανίζεται ως ψυχολόγος. Έτσι, προστατεύονται οι πολίτες από ανειδίκευτους ή επιτήδειους και τίθενται σαφή όρια για το ποιος έχει δικαίωμα να παρέχει υπηρεσίες ψυχικής υγείας ως ψυχολόγος. Ωστόσο, είναι εξίσου αναγκαίο να θεσμοθετηθεί και το πλαίσιο που αφορά την παροχή ψυχοθεραπείας, το οποίο παραμένει σήμερα αρρύθμιστο. Μόνο όταν διαμορφωθεί ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για όλους τους επαγγελματίες του χώρου, θα μπορούν οι πολίτες να γνωρίζουν με ασφάλεια ποιοι διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα για να τους βοηθήσουν ουσιαστικά στα ζητήματα ψυχικής υγείας που αντιμετωπίζουν.
Ο Νίκος Μακρής είναι Καθηγητής Γνωστικής Ψυχολογίας, Πρόεδρος του Τμήματος Ψυχολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ) και Πρόεδρος της Ελληνικής Ψυχολογικής Εταιρίας (ΕΛΨΕ).
