Σε όλα τα παραπάνω πρέπει να προστεθούν η έλλειψη προσωπικής φροντίδας και υγιεινής σε ενήλικες και σε παιδιά, τα υψηλά ποσοστά αναλφαβητισμού σε ενήλικες και της σχολικής διαρροής σε ανήλικους, αλλά και το μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού σε κατάσταση ανεργίας.
Αυτό είναι το παζλ που έχει δημιουργηθεί γύρω από τη ζωή των 110.816 ρομά που ζουν στην Ελλάδα. Η χαρτογράφηση που έχει πραγματοποιήσει η Ειδική Γραμματεία Ρομά που λειτουργεί από τον περασμένο Νοέμβριο στο υπουργείο Εργασίας, είναι εξίσου σημαντική. Δείχνει ανάγλυφα που διαβιούν οι ρομά και πόσο σημαντικά προβλήματα αντιμετωπίζουν και πρέπει να επιλυθούν από την πολιτεία.
Συνολικά στην Ελλάδα έχουν δημιουργηθεί 320 οικισμοί. Το 30% του πληθυσμού ή 33.170 άτομα ζουν στην Αττική σε 44 οικισμούς. Η Ειδική Γραμματεία χώρισε τους οικισμούς σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:
*Κατηγορία τύπου 3: Γειτονιές – Βρίσκονται σε υποβαθμισμένες περιοχές του αστικού ιστού, το στεγαστικό θέμα έχει επιλυθεί σε μεγάλο βαθμό, υπάρχουν σποραδικά πρόχειρα καταλύματα, αλλά αντιμετωπίζουν πρόβλημα πολεοδομικής οργάνωσης και δεν είναι επαρκής η σύνδεσή τους με τον υπόλοιπο αστικό και κοινωνικό ιστό.
*Κατηγορία τύπου 2: Μικτοί καταυλισμοί – Αυθαίρετοι και στις παρυφές των πόλεων με προβλήματα πολεοδομικής οργάνωσης και υποτυπώδεις υποδομές (συνυπάρχουν σπίτια με καταλύματα πρόχειρης μορφής). Ορισμένες φορές είναι δυσδιάκριτα τα όρια με την επόμενη κατηγορία.
*Κατηγορία τύπου 1: Άκρως υποβαθμισμένες περιοχές – Συνθήκες διαβίωσης μη αποδεκτές με καλύβια, παραπήγματα και απουσία βασικών υποδομών.
Από το σύνολο των ρομά εντοπίστηκαν 9.358 ή το 8%, που διαβιούν σε οικισμούς τύπου 1, δηλαδή σε άκρως υποβαθμισμένες περιοχές. Στην Αττική τέτοιοι οικισμοί υπάρχουν στο Χαλάνδρι στο Νομισματοκοπείο (100 οικ.), στο Δήμο Κορωπίας – Κουπί (34 οικ.), στο Δήμο Σπάτων – περιοχή Καϊάφα (42 οικ.), στο δήμο Μαρκόπουλου – Σκοπευτήριο (12 οικ.), στο Δήμο Ασπρόπυργου – Ήμερος Τόπος (900 κάτοικοι), στο δήμο Μάνδρας (200 κατ), στο δήμο Ελευσίνας – περιοχή Μαγούλα (250 κατ.) και στο δήμο Φυλής / Α. Λιοσίων – περιοχή Λίμνη (500 κατ.).
Τα μέτρα που έχουν αποφασιστεί να ληφθούν έχουν επιμεριστεί σε τέσσερις βασικούς άξονες:
*Στέγαση – υποδομές
*Απασχόληση
*Εκπαίδευση
*Υγεία – κοινωνική φροντίδα
Με πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει η Ειδική Γραμματέας Ρομά, κ. Κατερίνα Γιάντσιου έχουν βρεθεί οι πρώτοι έξι δήμοι όπου θα μπορούσαν να δημιουργηθούν τα πρώτα κτιριακά συγκροτήματα από κοινωνικές κατοικίες, για να μεταφερθούν ρομά εκεί.
Ο κρίσιμος τομέας της εκπαίδευσης έχει συνδυαστεί με τη λειτουργία του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης (ΚΕΑ) στο οποίο έχουν καταφύγει αρκετοί ρομά. Βασικός όρος συνέχισης χορήγησης του ΚΕΑ είναι οι οικογένειες που λαμβάνουν αυτό το βοήθημα, να πηγαίνουν τα παιδιά τους στο σχολείο. Η Ειδική Γραμματεία είναι έτοιμη, σε συνεργασία με το υπουργείο Παιδείας, να συστήσει μηχανισμό παρακολούθησης παιδιών ρομά για να εντοπίζονται ποια πηγαίνουν στο σχολείο, ποια όχι, ακόμα και ποια κάνουν πολλές απουσίες.
Στο σκέλος της απασχόλησης, έχει συμφωνηθεί να υπάρξουν ολιστικές παρεμβάσεις στους πληθυσμούς των ρομά που θα τους δίνουν το δικαίωμα στην εργασία, αφού πρώτα τους παρέχουν κατάρτιση σε πολύ βασικά στοιχεία, όπως είναι η γλώσσα και η αριθμητική.
