Ένα ποτό το χρόνο δεν κάνει κακό, λέει η παροιμία. Από την άλλη πλευρά, η συνεχής και μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ (ή άλλων ουσιών κατάχρησης, όπως η κάνναβη ή η κοκαΐνη) αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εθισμού. Όχι όμως σε όλες τις περιπτώσεις.
Ορισμένοι άνθρωποι με σχετικά μικρή έκθεση στα ναρκωτικά μπορεί να εθιστούν, ενώ άλλοι παραμένουν ασφαλείς από τον εθισμό (αν και όχι από τις αρνητικές βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες για την υγεία) παρά τη βαριά χρήση.
Το μειονέκτημα, σύμφωνα με το healthstat.gr, είναι ότι είναι πολύ δύσκολο να γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποιος κινδυνεύει περισσότερο από τον εθισμό.
Αυτό που μπορεί να προσδιοριστεί είναι τα προειδοποιητικά σημάδια ότι ο εθισμός πλησιάζει ή έχει ακόμη και ξεπεράσει το όριο. Το πρώτο πράγμα είναι να έχουμε επίγνωση του μύθου του ελέγχου, όπως επισημαίνει ο Aleix Cortés, ψυχολόγος στο Κέντρο Κάφκα. «Μία από τις παγίδες του εθισμού είναι η ψευδαίσθηση του ελέγχου», λέει. «Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι μπορούν να κάνουν χρήση μόνο σε ειδικές περιπτώσεις και μετά να επιστρέψουν στην κανονική τους ζωή. Ωστόσο, «από τη στιγμή που ο εγκέφαλος έχει τροποποιηθεί από την ουσία, η ικανότητα ελέγχου μειώνεται». Υπό αυτές τις συνθήκες, «η προσπάθεια επιστροφής στην περιστασιακή χρήση μπορεί γρήγορα να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο υποτροπής και επιδείνωσης του εθισμού». Επιπλέον, ακόμη και «αν ένα άτομο καταφέρει να παραμείνει νηφάλιο για μεγάλα χρονικά διαστήματα, οι αγχωτικές καταστάσεις ή η κοινωνική πίεση μπορούν να ενεργοποιήσουν εκ νέου τον εθισμό».
Πώς λειτουργεί ο εθισμός
Ο εθισμός έχει τόσο σωματικό όσο και ψυχολογικό αντίκτυπο. Σύμφωνα με τα λόγια του Cortés, «λειτουργεί ως μια χρόνια ασθένεια που επηρεάζει όχι μόνο το σώμα, αλλά και το μυαλό και τη συμπεριφορά». Περιλαμβάνει αλλαγές σε νευρολογικό επίπεδο που μεταβάλλουν «τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την ευχαρίστηση, τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη λήψη αποφάσεων». Αυτές οι μεταβολές «προκαλούν στο άτομο να χάνει προοδευτικά την ικανότητα να ελέγχει τη χρήση του, οδηγώντας σε καταναγκαστική αναζήτηση ναρκωτικών, ακόμη και όταν το ναρκωτικό προκαλεί εμφανή βλάβη στη ζωή του».
Ο ψυχολόγος επιμένει στις καταστροφικές συνέπειες του εθισμού, οι οποίες εξαπλώνονται σε όλους τους σημαντικούς τομείς της ζωής, «από τις προσωπικές και οικογενειακές σχέσεις μέχρι την απόδοση στην εργασία ή το σχολείο, τη σωματική υγεία και τη συναισθηματική σταθερότητα». Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις, «η έλλειψη παρέμβασης μπορεί να οδηγήσει σε ακραία επιδείνωση της ποιότητας ζωής, όπου το άτομο βιώνει κοινωνική απομόνωση, οικονομικά προβλήματα, συναισθηματική κατάρρευση και βαθιά αίσθηση μοναξιάς».
Πώς να ξέρετε αν ένα άτομο είναι εθισμένο
Από όλα τα παραπάνω, τα κύρια προειδοποιητικά σημάδια ότι ένα άτομο γίνεται εθισμένο είναι όταν η χρήση ουσιών γίνεται καταχρηστική και αρχίζει να δημιουργεί σημαντικές απώλειες στη ζωή του. «Οι απώλειες αυτές μπορεί να αφορούν διάφορους τομείς, όπως η εργασία, οι προσωπικές σχέσεις, οι ακαδημαϊκές επιδόσεις ή ακόμη και η σωματική και συναισθηματική υγεία».
Ο Cortés προτρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο σημείο χωρίς επιστροφή στο οποίο «η κατανάλωση παύει να είναι ελεγχόμενη, σποραδική και σε μέτριες δόσεις και αρχίζει να παρεμβαίνει αρνητικά σε βασικές πτυχές όπως η οικογένεια, ο σύντροφος, οι σπουδές, η αυτοεκτίμηση ή οι βραχυπρόθεσμοι, μεσοπρόθεσμοι και μακροπρόθεσμοι στόχοι της ζωής». Σε αυτές τις περιπτώσεις, «μετατρέπεται σε πρόβλημα που υπερβαίνει την απλή στιγμιαία αποφυγή των καθημερινών δυσκολιών».
Ο ψυχολόγος του Κέντρου Κάφκα παραδέχεται ότι όλοι μας προσπαθούμε να ξεφύγουμε από την πραγματικότητα κάποια στιγμή, αλλά προειδοποιεί ότι η κρίσιμη φάση «έρχεται όταν αυτή η αποφυγή γίνεται συνεχής και παρατεταμένη και το άτομο χάνει την επίγνωση του αντίκτυπου που έχει η συμπεριφορά του». Σε αυτό το πλαίσιο, η χρήση ουσιών «μετατρέπεται σε δυσλειτουργική στρατηγική αντιμετώπισης της πραγματικότητας, και εδώ είναι που πρέπει να χτυπήσουν όλα τα καμπανάκια συναγερμού, καθώς ο κίνδυνος εξάρτησης ή εθισμού είναι άμεσος».
Η συμβολή της οικογένειας και των φίλων του ατόμου με πιθανό εθισμό είναι κρίσιμη λόγω της ίδιας της φύσης αυτής της συμπεριφοράς, η οποία οδηγεί τους επηρεαζόμενους να φεύγουν προς τα εμπρός, αγνοώντας το πρόβλημά τους. «Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε αν το άτομο είναι σε θέση να αναγνωρίσει το πρόβλημα ή αν τείνει να δικαιολογεί ή να ελαχιστοποιεί την κατανάλωσή του, καθώς η άρνηση είναι ένα από τα κύρια εμπόδια στην αναζήτηση βοήθειας», τονίζει ο Cortés.
Προειδοποιητικά σημάδια
Το Εθνικό Σχέδιο για τα ναρκωτικά, το οποίο εξαρτάται από το Υπουργείο Υγείας, προσφέρει τα ακόλουθα προειδοποιητικά σημάδια ως σημείο αναφοράς για να διαπιστώσετε αν ένα άτομο είναι εθισμένο:
- Ξαφνική αλλαγή στην προσωπική φροντίδα και τον καλλωπισμό.
- Διαταραχές ύπνου με αϋπνία ή/και εφιάλτες και τρέμουλο.
- Απώλεια βάρους ή υπερβολική όρεξη.
- Μειωμένη σχολική επίδοση ή εγκατάλειψη του σχολείου.
- Σωματική απομόνωση, τάση απομόνωσης στο δωμάτιό του.
- Μείωση της λεκτικής και συναισθηματικής επικοινωνίας.
- Εξαθλιωμένο λεξιλόγιο.
- Εγκατάλειψη των χόμπι και των ενδιαφερόντων.
- Απότομες εναλλαγές της διάθεσης.
- Απώλεια ευθυνών.
- Κλειδιά για τη διαχείριση του εθισμού
Για ένα εξαρτημένο άτομο, η ανάρρωση περιλαμβάνει κάτι περισσότερο από το να «σταματήσει τη χρήση».
Η αποκατάσταση από την υπερβολική χρήση αλκοόλ ή ναρκωτικών «είναι μια διαδικασία που πρέπει να προσεγγίζεται με επαγγελματισμό, υπομονή και συνεχή υποστήριξη».
Απαιτεί διεπιστημονική θεραπεία για να «ξαναμάθει κανείς πώς να ζει χωρίς εξάρτηση από τις ουσίες, με μια ολιστική προσέγγιση που εξασφαλίζει τόσο τη σωματική όσο και τη συναισθηματική ανάρρωση», συνοψίζει ο ψυχολόγος.
