Η ενδομητρίωση είναι μια εξουθενωτική κατάσταση που επηρεάζει το 10% των γυναικών παγκοσμίως. Η πάθηση αυτή μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής ενός ατόμου, προκαλώντας συχνά μια σειρά συμπτωμάτων, όπως χρόνιο πόνο, κόπωση και πόνο κατά τη διάρκεια της ερωτικής επαφής.
Παρά το πόσο συχνή είναι η ενδομητρίωση, οι περισσότερες γυναίκες δεν διαγιγνώσκονται εύκολα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση ακόμη μεγαλύτερων προβλημάτων υγείας, αναφέρει η δρ April Rees, Καθηγήτρια Βιοχημείας, στο Πανεπιστήμιο Σουόνσι της Ουαλίας.
Για παράδειγμα, η ανεπεξέργαστη ενδομητρίωση μπορεί να οδηγήσει σε βλάβη οργάνων (συμπεριλαμβανομένης της μήτρας και του εντέρου) ακόμη και στειρότητα.
Υπάρχει θεραπεία για την ενδομητρίωση;
Επί του παρόντος δεν υπάρχει θεραπεία για την ενδομητρίωση. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο πόσο περίπλοκη είναι η ενδομητρίωση, η οποία επηρεάζει πολλά διαφορετικά μέρη του σώματος – που σημαίνει ότι οι ερευνητές δεν έχουν καταλάβεθ ακόμη πλήρως όλες τις αιτίες της νόσου.
Τα τελευταία χρόνια, μελέτες έχουν δείξει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα επηρεάζεται επίσης από την ενδομητρίωση. Δεν είναι ακόμη σαφές εάν το ανοσοποιητικό σύστημα προκαλεί ενδομητρίωση ή απλώς επηρεάζεται από αυτήν. Αλλά η εξερεύνηση αυτής της σύνδεσης θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει σε καλύτερη στοχευμένη θεραπεία για την πάθηση.
Φλεγμονή και ανοσία
Για να κατανοήσουμε πώς συνδέονται το ανοσοποιητικό μας σύστημα και η ενδομητρίωση, είναι πρώτα σημαντικό να κατανοήσουμε μια διαδικασία του ανοσοποιητικού συστήματος που ονομάζεται φλεγμονή.
Η φλεγμονή είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό του τρόπου λειτουργίας του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Όταν το σώμα συναντά ένα επιβλαβές παθογόνο (όπως έναν ιό ή βακτήριο), ενεργοποιείται το ανοσοποιητικό μας σύστημα. Το σώμα τότε εκκρίνει ειδικές πρωτεΐνες που ονομάζονται κυτοκίνες, οι οποίες δίνουν εντολές στα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας τι πρέπει να κάνουν.
Τα συμπτώματα που θα εμφανίσετε ως αποτέλεσμα της φλεγμονής θα εξαρτηθούν από τον λόγο που αυτά τα κύτταρα έχουν κινητοποιηθεί. Για παράδειγμα, εάν η φλεγμονή σας προκαλείται από ένα κόψιμο στο δάχτυλό σας, μπορεί να διαπιστώσετε ότι η περιοχή γύρω από το κόψιμο γίνεται ζεστή, κόκκινη και πρησμένη καθώς το ανοσοποιητικό σύστημα ξεκινά να «εργάζεται» για να καταπολεμήσει τους παθογόνους εισβολείς και να αποκαταστήσει τη βλάβη. Εάν η φλεγμονή σας προκλήθηκε από έναν ιό, μπορεί να εμφανίσετε συμπτώματα που μοιάζουν με αυτά της γρίπης – όπως πυρετό.
Ως επί το πλείστον, η φλεγμονή είναι μια βραχυπρόθεσμη διαδικασία. Αλλά μερικές φορές το ανοσοποιητικό σύστημα «μπερδεύεται» και συνεχίζει να στέλνει φλεγμονώδη κύτταρα και κυτοκίνες ακόμα και όταν δεν υπάρχει απειλή.
Αυτοάνοσα νοσήματα όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι ένα παράδειγμα αυτού, όπου το ανοσοποιητικό σύστημα του σώματος συνεχίζει να επιτίθεται, οδηγώντας σε μακροχρόνια φλεγμονή στις αρθρώσεις.
Η φλεγμονή είναι επίσης ένα φυσιολογικό χαρακτηριστικό του εμμηνορροϊκού κύκλου.
Ο κανονικός εμμηνορροϊκός κύκλος αποτελείται από δύο φάσεις: τη ωοθυλακική φάση (από την πρώτη ημέρα της περιόδου μέχρι την ωορρηξία) και την ωχρινική φάση (από την ωορρηξία μέχρι την έναρξη της περιόδου σας).
Οι περισσότερες φλεγμονές κατά τη διάρκεια του εμμηνορροϊκού κύκλου συμβαίνουν στη μήτρα, αλλά αλλαγές μπορεί επίσης να συμβούν σε όλο το σώμα.
Κατά τη διάρκεια της ωοθυλακικής φάσης, υπάρχουν αυξημένα επίπεδα οιστρογόνων που κυκλοφορούν στο σώμα. Τα οιστρογόνα διεγείρουν την επένδυση της μήτρας να πυκνώσει ως προετοιμασία για ένα γονιμοποιημένο έμβρυο.
Ωστόσο, ορισμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού έχουν συγκεκριμένους υποδοχείς που αναγνωρίζουν τα οιστρογόνα, αναγκάζοντάς τους να ξεκινήσουν μια ανοσολογική απόκριση. Αυτό προετοιμάζει το σώμα να καταπολεμήσει τυχόν ξένους εισβολείς, ώστε να είναι υγιές για την εγκυμοσύνη, εάν συμβεί γονιμοποίηση.
Ως εκ τούτου, οι γυναίκες θα είναι λιγότερο επιρρεπείς σε λοιμώξεις κατά τη διάρκεια της ωοθυλακικής φάσης. Ωστόσο, οι γυναίκες με αυτοάνοσα νοσήματα μπορεί να εμφανίσουν περισσότερα συμπτώματα σε αυτό το στάδιο.
Αλλά για να μην απορριφθεί ένα γονιμοποιημένο ωάριο, το ανοσοποιητικό σύστημα στη συνέχεια καταστέλλεται κατά τη διάρκεια της ωχρινικής φάσης – κάτι που μπορεί στη συνέχεια να αυξήσει τον κίνδυνο μόλυνσης και να προκαλέσει ανακούφιση από ορισμένα αυτοάνοσα συμπτώματα.
Ενδομητρίωση και ανοσία
Η έρευνα έχει παρατηρήσει πολλαπλές αλλαγές στο ανοσοποιητικό σύστημα σε άτομα με ενδομητρίωση.
Μια μελέτη διαπίστωσε ότι οι ασθενείς με ενδομητρίωση είχαν αυξημένα επίπεδα φλεγμονής (ειδικά υψηλότερα επίπεδα κυτοκινών). Η έρευνα έδειξε επίσης ότι τα άτομα με ενδομητρίωση έχουν διαταραχθεί η λειτουργία των ανοσοκυττάρων – συγκεκριμένα ένας συγκεκριμένος τύπος ανοσοκυττάρων που ονομάζονται κύτταρα φυσικοί φονείς.
Αυτά έχουν ζωτικό ρόλο στην καταπολέμηση των ιών και των όγκων, αλλά η έρευνα δείχνει ότι λειτουργούν πιο άσχημα σε άτομα με ενδομητρίωση. Η επένδυση της μήτρας σε ασθενείς με ενδομητρίωση φαίνεται επίσης ότι παράγει υπερβολικά μόρια που ονομάζονται χημειοκίνες που προσελκύουν άλλα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, επιδεινώνοντας τη φλεγμονή.
Και πάλι, δεν είναι ακόμα βέβαιο εάν η αλλοιωμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού προκαλεί ενδομητρίωση ή είναι απλώς ένα σύμπτωμα της νόσου. Αλλά η δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος μπορεί να εξηγήσει γιατί υπάρχει υποψία συσχέτισης μεταξύ ατόμων με ενδομητρίωση και αυτοάνοσων διαταραχών όπως ο λύκος, η ρευματοειδής αρθρίτιδα και η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου.
Τα αυξημένα επίπεδα φλεγμονής σημαίνουν επίσης ότι οι γυναίκες με ενδομητρίωση μπορεί να είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν χειρότερα συμπτώματα κατά τη διάρκεια λοιμώξεων. Για παράδειγμα, η έρευνα έχει βρει ότι όταν οι ασθενείς με ενδομητρίωση αν κολλήσουν COVID-19, τα συμπτώματά τους θα είναι χειρότερα από τα άτομα που δεν έχουν την πάθηση.
Ο COVID-19 μπορεί επίσης να επιδεινώσει τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης – ιδιαίτερα πυελικό πόνο, κατάθλιψη, κόπωση και γαστρεντερικά προβλήματα. Μια πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι οι γυναίκες με ενδομητρίωση είχαν 22% περισσότερες πιθανότητες να υποφέρουν από Long Covid - και τα μακροχρόνια συμπτώματά τους μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο.
Αν και δεν είναι επί του παρόντος γνωστό πόσο ακριβώς συνδέεται το ανοσοποιητικό σύστημα με την ενδομητρίωση (και εάν προκαλεί τη νόσο), η προσπάθεια περαιτέρω κατανόησης αυτής της σχέσης θα μπορούσε να είναι καθοριστική για την ανάπτυξη καλύτερων θεραπειών - ή πιθανώς ακόμη και θεραπείας - για την ενδομητρίωση.
