Το αν η κυκλοφορία στους δρόμους ρέει ομαλά ή καταλήγει σε μποτιλιαρίσματα δεν εξαρτάται μόνο από το ίδιο το οδικό δίκτυο, αλλά από έναν πολύ πιο σύνθετο συνδυασμό παραγόντων που σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, αναπτύσσονται και χρησιμοποιούνται οι πόλεις.
Μια πρόσφατη έρευνα που σύγκρινε 30 μεγάλες πόλεις σε όλο τον κόσμο επιχειρεί να φωτίσει ακριβώς αυτή τη σχέση και τα ευρήματά της ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά τον μελλοντικό σχεδιασμό των πόλεων και των μεταφορών.
Η μελέτη η οποία δημοσιεύθηκε στο Nature Communications πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Ζυρίχης (ETH) και του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν-Μάντισον και βασίστηκε στη συσχέτιση γεωχωρικών δεδομένων με στοιχεία για την κυκλοφοριακή συμφόρηση.
Με τη χρήση μιας νέας μεθόδου, οι επιστήμονες κατάφεραν όχι μόνο να εντοπίσουν συσχετίσεις, αλλά και να αποδείξουν σχέσεις αιτίου-αποτελέσματος ανάμεσα στις μεταβολές στον αστικό χώρο και στη ροή της κυκλοφορίας των οχημάτων. Αν αυτά τα ευρήματα συνδυαστούν με πιο λεπτομερείς αναλύσεις σε επιμέρους πόλεις, θα μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά σε έναν πιο αποτελεσματικό αστικό και συγκοινωνιακό σχεδιασμό τα επόμενα χρόνια.
Η βασική ιδέα είναι ότι η αστική ανάπτυξη και οι υποδομές μεταφορών βρίσκονται σε μια αμφίδρομη σχέση. Για παράδειγμα, όταν επεκτείνεται ένα προαστιακό σιδηροδρομικό δίκτυο, είναι πολύ πιθανό να αυξηθεί η οικοδόμηση κατοικιών στις περιοχές που πλέον συνδέονται καλύτερα. Αντίστροφα, όταν αναπτύσσονται νέες κατοικίες σε μια περιοχή, δημιουργείται ανάγκη για ενίσχυση των υποδομών μεταφοράς. Αυτή η δυναμική αλληλεπίδραση δείχνει ότι η κυκλοφορία δεν είναι ένα ανεξάρτητο φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα των επιλογών που γίνονται στον αστικό σχεδιασμό.
Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Yatao Zhang, υπογραμμίζει πως όταν οι πόλεις γίνονται όλο και πιο σύνθετες, τα συστήματα μεταφορών δέχονται αυξανόμενη πίεση. Γι’ αυτό, όπως σημείωσε, είναι κρίσιμο να κατανοηθεί σε βάθος η σχέση ανάμεσα στην κινητικότητα και τον αστικό χώρο, ώστε να καταστεί δυνατός ο βιώσιμος σχεδιασμός των πόλεων.
Στο πλαίσιο της μελέτης, αναλύθηκαν δεδομένα κυκλοφορίας από την Ολλανδική εταιρεία Here Technologies, η οποία καταγράφει την κυκλοφοριακή συμφόρηση παγκοσμίως με χρονική ανάλυση πέντε λεπτών, χρησιμοποιώντας δεδομένα κίνησης οχημάτων. Μόνο στην πόλη του Λος Άντζελες, για παράδειγμα, για τις ανάγκες της μελέτης μελετήθηκαν 18.000 οδικές αρτηρίες.
Οι επιστήμονες συσχέτισαν τα δεδομένα συμφόρησης με μια ποικιλία χαρακτηριστικών των πόλεων που αναλύθηκαν. Αυτά περιλάμβαναν τη δομή του οδικού δικτύου, που αποτελείται από κυκλοφοριακούς κόμβους και οδικές συνδέσεις με διαφορετικά επίπεδα κυκλοφορίας, καθώς και δεδομένα σχετικά με τους χώρους πρασίνου ή των περιοχών και των γειτονιών, γεγονός που επιτρέπει την εξαγωγή συμπερασμάτων για τη ροή της κυκλοφορίας. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν επίσης δεδομένα σχετικά με τη λειτουργία των αστικών περιοχών, όπως η στέγαση, τα καταστήματα, ο αθλητισμός, η διοίκηση και η εκπαίδευση. Βασική πηγή αυτών των στοιχείων αποτέλεσε η βάση δεδομένων OpenStreetMap, η οποία προσφέρει μια εκτενή και ελεύθερα προσβάσιμη χαρτογράφηση των πόλεων.
Αν και ήταν ήδη γνωστό ότι τα χαρακτηριστικά μιας πόλης επηρεάζουν την κυκλοφορία των οχημάτων και το αντίστροφο, η συγκεκριμένη έρευνα προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, αναπτύσσοντας μια μέθοδο που επιτρέπει την κατανόηση αυτής της αμοιβαίας επίδρασης διαχρονικά και με όρους αιτιότητας. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι δεν είναι μόνο το οδικό δίκτυο που καθορίζει την κίνηση. Η χωρική διάταξη της πόλης, καθώς και οι διαφορετικές χρήσεις των κτιρίων και των περιοχών, παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο.
Για παράδειγμα, πόλεις που εκτείνονται σε μεγάλες αποστάσεις τείνουν να παρουσιάζουν μεγαλύτερη κυκλοφοριακή επιβάρυνση, ενώ η συγκέντρωση δραστηριοτήτων αναψυχής σε μια περιοχή μπορεί να αυξήσει την κίνηση, ιδίως τα Σαββατοκύριακα. Αντίθετα, η μικτή χρήση μιας περιοχής, δηλαδή ο συνδυασμός κατοικίας και εργασίας συμβάλλει στη μείωση της κυκλοφορίας, καθώς περιορίζει τις αποστάσεις μετακίνησης. Όπως το συνοψίζει ο Zhang, η κυκλοφορία δημιουργείται από τις δραστηριότητες των ανθρώπων και όχι απλώς από την ύπαρξη δρόμων.
Η μελέτη επικεντρώθηκε κυρίως σε μια σύγκριση σε διεθνές επίπεδο και όχι σε μια λεπτομερή ανάλυση μεμονωμένων πόλεων. Στη Σιγκαπούρη, για παράδειγμα, οι οικιστικές περιοχές είναι σαφώς οριοθετημένες και μακριά από τα κέντρα παροχής υπηρεσιών, γεγονός που δημιουργεί έντονες ροές μετακίνησης προς συγκεκριμένα σημεία. Εκεί, οι αλλαγές στις κατοικημένες περιοχές έχουν άμεσο αντίκτυπο στην κυκλοφορία. Αντίθετα, στη Ζυρίχη, όπου οι κατοικίες είναι πιο ομοιόμορφα κατανεμημένες, αυτή η σχέση είναι λιγότερο έντονη.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Martin Raubal, που επέβλεψε τη μελέτη, η νέα αυτή μεθοδολογία προσφέρει σημαντικές προοπτικές για τον μελλοντικό σχεδιασμό πόλεων και μεταφορών, καθώς μπορεί να προβλέψει πώς μια αλλαγή, όπως η κατασκευή ενός μεγάλου εμπορικού κέντρου, θα επηρεάσει την κυκλοφορία σε βάθος χρόνου. Παράλληλα, αποτελεί και ένα εργαλείο για την αξιολόγηση των μετακινήσεων των πολιτών και των επιπτώσεων αυτών των μετακινήσεων στον αστικό ιστό.
