Είναι γνωστό ότι ο άνθρωπος χρησιμοποιούσε τη φυσική φωτιά πριν από περισσότερα από 1 εκατομμύριο χρόνια, αλλά μέχρι τώρα το παλαιότερο σαφές παράδειγμα ανθρώπου που άναβε φωτιά προερχόταν από μια τοποθεσία στη βόρεια Γαλλία που χρονολογείται πριν από 50.000 χρόνια.
Τα τελευταία στοιχεία, τα οποία περιλαμβάνουν ένα κομμάτι καμένης γης και ραγισμένο από τη φωτιά χειροπέλεκυ, υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι δημιουργούσαν φωτιά πολύ νωρίτερα, σε μια εποχή που το μέγεθος του εγκεφάλου πλησίαζε το σύγχρονο ανθρώπινο εύρος. Χρονολογείται δε, 350.000 πριν από αυτό που γνώριζαν οι επιστήμονες μέχρι σήμερα, συνολικά δηλαδή πριν από 400.000 χρόνια.
«Οι επιπτώσεις είναι τεράστιες», δήλωσε ο Δρ Ρομπ Ντέιβις, παλαιολιθικός αρχαιολόγος στο Βρετανικό Μουσείο, ο οποίος συνηγήθηκε της έρευνας. «Η ικανότητα δημιουργίας και ελέγχου της φωτιάς είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία καμπής στην ανθρώπινη ιστορία με πρακτικά και κοινωνικά οφέλη που άλλαξαν την ανθρώπινη εξέλιξη».
Οι άνθρωποι που έβαλαν τη φωτιά στο σημείο, στο χωριό Μπάρναμ του Σάφολκ, είναι απίθανο να ήταν οι δικοί μας πρόγονοι, καθώς ο Homo sapiens δεν είχε διαρκή παρουσία εκτός Αφρικής μέχρι πριν από περίπου 100.000 χρόνια. Αντίθετα, οι κάτοικοι ήταν πιθανώς οι πρώιμοι Νεάντερταλ, με βάση απολιθώματα περίπου της ίδιας ηλικίας από το Σουάνσκομπ του Κεντ και την Αταπουέρκα της Ισπανίας, τα οποία διατηρούν το πρώιμο DNA των Νεάντερταλ.
«Έτσι, οι πρώιμοι Νεάντερταλ έβαζαν φωτιά στη Βρετανία πριν από περίπου 400.000 χρόνια», δήλωσε ο καθηγητής Κρις Στρίνγκερ, του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας και μέλος της ομάδας πίσω από τα ευρήματα. «Φυσικά, το είδος μας εξελισσόταν στην Αφρική, ενώ αυτοί οι άνθρωποι ζούσαν στη Βρετανία και την Ευρώπη. Υποθέτουμε ότι και το είδος μας θα είχε αυτή τη γνώση, αλλά στην πραγματικότητα δεν έχουμε τα στοιχεία για αυτό».
Το πολύ παλαιότερο χρονικό πλαίσιο για το άναμμα φωτιάς υποδηλώνει ότι μπορεί αυτό να έπαιξε σημαντικό ρόλο σε βασικές εξελικτικές πορείες, όπως η εμφάνιση της γλώσσας και η ικανότητα επιβίωσης σε ένα ευρύ φάσμα κλιμάτων. Ο έλεγχος της φωτιάς παρείχε ζεστασιά, φως, προστασία από τα αρπακτικά και επέτρεψε στους ανθρώπους να επεξεργάζονται ένα ευρύτερο φάσμα τροφίμων, υποστηρίζοντας καλύτερη επιβίωση, μεγαλύτερες ομάδες και απελευθερώνοντας ενέργεια για την ανάπτυξη του εγκεφάλου.
«Όλα αυτά τα πράγματα συνδυάστηκαν για να επιτρέψουν στους ανθρώπους να είναι πιο προσαρμόσιμοι, να μπορούν να εξαπλώνονται σε πιο σκληρά, ψυχρότερα περιβάλλοντα και να αρχίσουν να καταλαμβάνουν τα βόρεια γεωγραφικά πλάτη με μεγαλύτερη επιτυχία - μέρη όπως η Βρετανία», δήλωσε ο Ντέιβις και πρόσθεσε πως «η φωτιά γίνεται κόμβος για κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, για την ανταλλαγή τροφίμων, για την ανάπτυξη της γλώσσας, για την πρώιμη αφήγηση ιστοριών, για τη δημιουργία μύθων».
Η έρευνα επικεντρώθηκε σε ένα εγκαταλελειμμένο πήλινο λάκκο, όπου είχαν ανακαλυφθεί για πρώτη φορά πέτρινα εργαλεία στις αρχές του 1900 και στο οποίο οι επιστήμονες επέστρεψαν πιο πρόσφατα το 2013 στο πλαίσιο του έργου Pathways to Ancient Britain.
«Χρειάστηκαν πολλά, πολλά χρόνια για να φτάσουμε στο σημείο που βρισκόμαστε σήμερα», δήλωσε ο καθηγητής Νικ Άστον, επιμελητής των Παλαιολιθικών συλλογών στο Βρετανικό Μουσείο, ο οποίος ήταν συνεπικεφαλής της έρευνας. «Οι πρώτες ενδείξεις φωτιάς εμφανίστηκαν για πρώτη φορά γύρω στο 2014».
Δεν είναι σαφές, ωστόσο, αν επρόκειτο για ευκαιριακή χρήση άγριας φωτιάς ή για ανθρωπογενή φωτιά. Ένα σημείο καμπής ήταν η ανακάλυψη δύο θραυσμάτων σιδηροπυρίτη, ενός φυσικού ορυκτού που δημιουργεί σπινθήρες όταν χτυπηθεί πάνω σε πυριτόλιθο.
Η εξαιρετική σπανιότητα του πυρίτη στην τοπική περιοχή καθώς δεν υπήρχε σε μια βάση δεδομένων 33.000 δειγμάτων από το Μπάρναμ, υποδηλώνει έντονα ότι είχε προέλθει από ασβεστολιθικές παράκτιες εκτάσεις δεκάδες χιλιόμετρα μακριά και είχε μεταφερθεί στην περιοχή για χρήση ως πυροσβεστικό μέσο. «Είναι απίστευτο ότι μερικές από τις παλαιότερες ομάδες Νεάντερταλ γνώριζαν τις ιδιότητες του πυριτόλιθου, του πυρίτη και του προσάναμματος σε τόσο πρώιμο στάδιο», δήλωσε ο Άστον.
Οι γεωχημικές δοκιμές έδειξαν επίσης ότι ένα κομμάτι πηλού είχε θερμανθεί σε θερμοκρασίες άνω των 700°C με επαναλαμβανόμενη χρήση φωτιάς στην ίδια τοποθεσία. Συνολικά, αυτό υποδηλώνει έντονα ότι είχε χρησιμοποιηθεί φωτιά από ανθρώπους σε αρκετές περιπτώσεις, σύμφωνα με την εργασία που δημοσιεύτηκε στο Nature.
Η Ségolène Vandevelde, αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κεμπέκ στο Chicoutimi, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα, δήλωσε ότι τα ευρήματα ήταν πειστικά. «Η ανακάλυψη πυρίτη που σχετίζεται με αυτά τα ίχνη φωτιάς είναι το κερασάκι στην τούρτα, παρέχοντας την παλαιότερη γνωστή περίπτωση ανάμματος φωτιάς από τους ανθρώπους», είπε.
«Αν η ικανότητα να ανάβει κανείς φωτιά είναι τόσο αρχαία, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η κυριαρχία της φωτιάς και η συνήθης χρήση της μπορεί να χρονολογούνται ακόμη πιο παλιά. Αυτά τα αποτελέσματα ενθαρρύνουν μια πιο προσεκτική αναζήτηση ιχνών φωτιάς σε αρχαίες τοποθεσίες, ακόμη και όπου μπορεί να είναι δύσκολο να γίνουν αντιληπτά λόγω διαδικασιών αλλοίωσης» κατέληξε.
