Ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας συμμετείχε χθες, Δευτέρα 23 Μαρτίου 2026, σε συνάντηση που διοργάνωσε η Ελληνοαμερικανική Ένωση, με θέμα «Οι γεωπολιτικές εξελίξεις και το μέλλον της Ελλάδας».
Τον Υπουργό υποδέχθηκε ο Πρόεδρος της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης Δρ Λεωνίδας Τζώνης. Παρόντες ήταν επίσης οι Βουλευτές Ευάγγελος Λιάκος και Βασίλειος Υψηλάντης, ο Αντιεισαγγελέας του Αρείου Πάγου Βασίλειος Φλωρίδης, ο Πρέσβης ε.τ. Πάνος Καλογερόπουλος, επιχειρηματίες, δικηγόροι, διεθνολόγοι, φίλοι και μέλη της Ελληνοαμερικανικής Ενώσεως.
Την συζήτηση στη συνάντηση συντόνισε η δημοσιογράφος Αλεξία Τασούλη.
Στην ομιλία του ο κ. Δένδιας ανέφερε τα εξής:
«Κυρίες και κύριοι,
Όταν συνεννοηθήκαμε με τον Πρόεδρο για να έχουμε αυτή τη συζήτηση -θα μου επιτρέψετε να τη χαρακτηρίσω ως συζήτηση και όχι ως ομιλία- βεβαίως ουδείς εγνώριζε ότι θα βρεθούμε προ γεωπολιτικού χάους.
Άρα οτιδήποτε σκεφτόμασταν τότε βεβαίως ή πάρα πολλά από αυτά σήμερα δεν έχουν εφαρμογή. Τότε βρισκόμασταν προ πολέμου στην Ευρώπη, σήμερα ευρισκόμεθα προ δύο πολέμων, έναν στην Ευρώπη, έναν στη Μέση Ανατολή, μια σύγκρουση στον πολύ κοντινό μας Λίβανο. Μια συνολική κατάσταση τεράστιου προβλήματος στην οικονομία εξαιτίας του ενεργειακού αναδυόμενου θέματος μετά το κλείσιμο στα Στενά του Ορμούζ. Μια παρουσία της χώρας μας, νομίζω, σε ένα σύνολο περιπτώσεων που δεν έχει υπάρξει ιστορικό προηγούμενο.
Τώρα που συζητάμε, η Ελλάδα έχει στρατιωτικές δυνάμεις στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, έχει στρατιωτικές δυνάμεις στο Κόσοβο, καλύπτει την Βουλγαρία ή ένα μεγάλο κομμάτι της, έχει το “Air Policing” στην Βόρεια Μακεδονία και το Μαυροβούνιο. Έχει επίσης μια Μοίρα “Patriot” στην Σαουδική Αραβία, έχει F-16 στην Κυπριακή Δημοκρατία, δύο φρεγάτες που καλύπτουν την Κυπριακή Δημοκρατία, μια φρεγάτα που κινείται βόρεια της Λιβύης στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής επιχείρησης «Ειρήνη» (IRINI), η οποία ξεκίνησε με δική μας πρωτοβουλία, μια φρεγάτα στην Ερυθρά Θάλασσα στο πλαίσιο της επιχείρησης «Ασπίδες» (ASPIDES). Επίσης μετέχει στην ειρηνευτική δύναμη στοn Λίβανο με ένα επιπλέον πλοίο.
Δεν νομίζω ότι στην ιστορία του νεότερου ελληνικού κράτους, πόσο μάλλον της Ελληνικής Δημοκρατίας μετά το 1974, μεταπολιτευτικά, η χώρα είχε αυτή την ανάπτυξη δυνάμεων εκτός των συνόρων της. Νομίζω ότι είναι και δείγμα του ευρύτερου αποτυπώματος το οποίο έχει κατορθώσει να έχει και των ευρύτερων υποχρεώσεων που σημαίνει αυτό το αποτύπωμα.
Η ρευστότητα πλέον, νομίζω είναι προφανής σε όλους σας. Εδώ και λίγα χρόνια είχαμε την ελπίδα, και το λέω πάντοτε, όταν έκλεισε ο 20ος αιώνας και μπήκαμε στον 21ο, είχαμε την ελπίδα ότι οι βασικές παράμετροι του παγκόσμιου συστήματος έχουν σταθεροποιηθεί. Ότι πλέον η ανοιχτή οικονομία, η Δημοκρατία, η σταθερότητα, η ασφάλεια, είναι τα δεδομένα και προς αυτά κινούμεθα όλες οι περιοχές του πλανήτη με διαφορετικές ίσως ταχύτητες αλλά με δεδομένη την κατεύθυνση.
Κι αυτές οι υποθέσεις εργασίας δεν ήταν επειδή απλώς η Ανθρωπότητα αυτό θα επιθυμούσε. Είχαν υπάρξει τεράστιες επιτυχίες στο τέλος του 20ου αιώνα για την ειρήνη και τη δημοκρατία, αρκεί κανείς να αναφέρει την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, αρκεί κανείς να αναφέρει τον “Good Friday Agreement”, αρκεί κανείς να αναφέρει την πτώση του Απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική.
Είχαμε κάθε λόγο λοιπόν να πιστεύουμε, μπορώ να αναφέρω κι άλλα δεν έχει σημασία όμως, ούτως ή άλλως επρόκειτο περί πλάνης. Αυτά ήταν τα καλά συμπτώματα αλλά δεν είχε εξαλειφθεί η ασθένεια.
Έχουμε επανέλθει στην λογική «πόλεμος πάντων πατήρ». Διότι δεν είναι μόνο οι συγκρούσεις που σας ανέφερα, όπως ξέρετε υπάρχουν συγκρούσεις και στην Αφρική, στο Σουδάν. Λέω πάντοτε ότι το Σαχέλ έχει μετατραπεί σε «παράδεισο της τρομοκρατίας». Αυτή είναι η κατάσταση. Πιέζει και τις χώρες της δυτικής Αφρικής και στην κεντρική Αφρική νοτιότερα, Κονγκό, Ρουάντα, υπάρχουν τεράστια προβλήματα. Η επέμβαση στην Βενεζουέλα, την γνωρίζετε. Η κατάσταση με την Κούβα είναι επίσης ρευστή. Κατά συνέπεια μιλάμε για ένα διεθνές περιβάλλον τεράστιας ρευστότητος όπου πλέον αναδεικνύεται απόλυτα κυρίαρχος ο ρόλος της ισχύος.
Εάν υπάρχει μια ανακούφιση για την Πατρίδα μας, μια χώρα μεσαίου μεγέθους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δημοκρατική, ελεύθερη, σε αυτό το γεωπολιτικό χάος, αυτή πηγάζει πρώτον από την συμμετοχή της στο κατά την άποψή μου πιο περήφανο εγχείρημα μέχρι σήμερα του ανθρωπίνου γένους, την Ευρωπαϊκή Ένωση, με τα τεράστια προβλήματα, με τις πρόδηλες αδυναμίες. Ο τελευταίος που θα σας τις κρύψει είμαι εγώ.
Όμως λέω πάντοτε -και σας παρακαλώ σημειώστε το- ότι είναι τόσο σημαντικό εγχείρημα που ακολουθεί το παράδειγμα των μονοθεϊστικών θρησκειών με την εξαίρεση του Ισλάμ. Χρειάζεται αιώνες για να ωριμάσει. Κατά συνέπεια, στην μεγάλη πορεία, μπορούμε να συγχωρούμε, να αντιλαμβανόμαστε και να προσπαθούμε να θεραπεύσουμε τις πάμπολλες αδυναμίες του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.
Από την άλλη, η χώρα έχει μια σειρά από στέρεες συμμαχίες, από συμβατικά κείμενα τα οποία τής δημιουργούν και δικαιώματα και ελπίδες και υποχρεώσεις. Προχθές, για να σας πω μόνο ένα εκ των παραδειγμάτων, δημιουργήθηκε θέμα γιατί οι ελληνικοί “Patriot” πύραυλοι αναχαίτισαν πυραύλους βαλλιστικούς πάνω από το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας και μάλιστα την δυτική του ακτή. Αγνοούσαν όσοι αντέλεξαν ότι είχε υπογράψει συμφωνία η χώρα με τη Σαουδική Αραβία, μάλιστα την οποία εψήφισαν τώρα οι αντιλέγοντες. Όταν αντελήφθησαν ότι είχαν ψηφίσει αυτό για το οποίο αντέλεγαν, μετέβαλαν θέση και είπαν ότι το κακό είναι ότι δημοσίως επήνεσα την ελληνική πυροβολαρχία για την επιτυχία της.
Μια και το συζητάμε, δίκην αστειότητος, πρέπει να σας πω ότι πραγματικά ήταν εκπληκτικό αυτό που έκαναν και θα σας πω γιατί, πια θα μπω σε τεχνικά παρότι δεν είμαι ούτε στρατηγός, ούτε βεβαίως ειδικός στην αντιαεροπορική άμυνα. Οι βαλλιστικοί πύραυλοι βγαίνουν από την ατμόσφαιρα και επανέρχονται, ανεβαίνουν – κατεβαίνουν. Οι πύραυλοι αυτοί κατέβαιναν με ταχύτητα Mach 11, έντεκα φορές την ταχύτητα του ήχου! Η προδιαγραφή του πυραυλικού συστήματος, το οποίο εμείς έχουμε στείλει, είναι ότι θεωρείται επιτυχία (και δεν είναι δεδομένη), εάν με δύο βλήματα πετύχεις έναν στόχο. Η δική μας πυροβολαρχία, η οποία είχε κάνει μόνο εκπαιδευτικές βολές μέχρι εκείνη τη στιγμή βεβαίως που δεν έχουνε, με δύο βλήματα κατέρριψε δύο στόχους.
Άρα, η επιτυχία της ήταν 200% περισσότερη από το ό,τι το σύστημα προέβλεπε. Αυτό δείχνει και την εκπαίδευση και την ψυχραιμία, την οποία επέδειξαν και τους άξιζαν και τους αξίζουν τα δημόσια συγχαρητήρια. Και βεβαίως είναι τεράστιο κεκτημένο για τη χώρα η τεχνογνωσία που παίρνει από όλα αυτά. Χωρίς να σημαίνει ότι ευχόμεθα να συμβαίνουν τέτοια πράγματα, αλλά εν πάση περιπτώσει πρέπει να δει κανείς τι κερδίζει.
Το άλλο πράγμα το οποίο μας δημιουργεί μια ανακούφιση, είναι ότι τουλάχιστον έχουμε διαβάσει σωστά. Δηλαδή, οι μεταρρυθμίσεις οι οποίες έχουν ξεκινήσει και οι οποίες έχουν τον τίτλο «Ατζέντα 2030» και αφορούν αυτό που λέμε «Ασπίδα του Αχιλλέα», είναι ένας τρόπος με τον οποίο η χώρα θα μπορέσει να προστατεύσει τον εαυτό της και τα ζωτικά της συμφέροντα, την κοινωνία της, την οικονομική της ανάπτυξη, τις βασικές της υποδομές.
Μην το ξεχνάμε, παλαιότερα επροστατεύοντο οι στρατιωτικές μονάδες. Πλέον είναι αυτονόητο ότι κύριο αντικείμενο προστασίας είναι οι υποδομές μας. Και μάλιστα σε δεύτερο χρόνο ακόμα και τα υποβρύχια καλώδια. Έχουμε να αντιμετωπίσουμε μια τελείως διαφορετική πραγματικότητα.
Θα σας πω λοιπόν ότι το πρώτο Μακροπρόθεσμο Εξοπλιστικό Πρόγραμμα, στην πραγματικότητα είναι ένα πρόγραμμα 20 ετών, ένα μεγάλο κομμάτι του το ενέκρινε το ΚΥΣΕΑ σήμερα που πέρασε από τη Βουλή, αλλά και όλες οι βασικές μας επιλογές συνιστούν μια ολιστική προσέγγιση. Δεν θα σας κουράσω με λεπτομέρειες, αν θέλετε κάτι να συζητήσουμε είμαι στη διάθεσή σας.
Είναι μια ολιστική προσέγγιση άμυνας του τόπου, όπου όλα τα συστήματα και όλοι οι αισθητήρες -και ο αισθητήρας είναι από το μάτι του σκοπού Στρατιώτη μέχρι την κάμερα που αφορά το Μεταναστευτικό, μέχρι το ραντάρ του αεροπλάνου, μέχρι το ραντάρ της φρεγάτας, μέχρι το ραντάρ του πυραυλικού συστήματος ή του αντιπυραυλικού συστήματος- εντάσσονται σε ένα «όλον». Αυτό το «όλον» τα επεξεργάζεται, προτεραιοποιεί τις απειλές, με τεχνητή νοημοσύνη προτείνει το μέσο, το οποίο χρειάζεται για να αντιμετωπιστεί η απειλή και προτεραιοποιεί και τις απαντήσεις στις απειλές, σε σχέση με ό,τι έχετε στο μυαλό σας.
Καταλήγω για να δείτε πόσο έχει αλλάξει η πραγματικότητα, με ένα παράδειγμα που δεν αφορά την Ελλάδα, αφορά την Ουκρανία. Είχα την τύχη να συναντήσω στο Λονδίνο εδώ και λίγες μέρες τον στρατηγό Βαλέρι Ζαλούζνιι, είναι ο πρέσβης της Ουκρανίας στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά η ιδιότητά του αυτή είναι αδιάφορη στην παρούσα φάση. Είναι ο στρατηγός ο οποίος αντιμετώπισε την ρωσική εισβολή. Ήταν ο ηγέτης του ουκρανικού στρατού μέχρι πριν από λίγους μήνες όταν ο Πρόεδρος Ζελένσκι τον έστειλε ως πρέσβη στο Λονδίνο.
Με ρώτησε πριν μου κάνει μια πλήρη ανάλυση και με βοηθήσει να κατανοήσω μερικά πράγματα για τον σύγχρονο πόλεμο, δηλαδή τον ρόλο των drones, των αντί-drones, όλα αυτά τα οποία είναι λεπτομέρειες δεν έχει έννοια στο πλαίσιο μιας τέτοιας συζήτησης να σας τα πω εγώ, πάλι αν θέλετε να κουβεντιάσουμε κάτι είμαι στη διάθεσή σας. Με ρώτησε λοιπόν εάν ξέρω τι στρατιωτική μονάδα χρειάζεται για να κρατήσει στο σύγχρονο πόλεμο ένα μέτωπο πέντε χιλιομέτρων. «Εγώ δεν είμαι στρατηγός», του είπα, «δικηγόρος είμαι, δεν έχω απάντηση». Μου λέει, «αν ήσασταν αξιωματικός θα μου απαντούσατε χρειάζεται ένα τάγμα». Ένα τάγμα!
Όταν υπηρετούσα εγώ παρεμπιπτόντως στα μέσα της δεκαετίας του ’80, νομίζω χρειαζόταν πάνω από Σύνταγμα για να κρατήσεις πέντε χιλιόμετρα. Διότι υπήρχε η λογική, ξέρετε, ο καθένας με τον τουφέκι του, άλλος λίγο πιο δίπλα, αυτό που βλέπουμε στις ταινίες. Ένα τάγμα, είναι 450 στρατιώτες. Ένα τάγμα λοιπόν! Μου λέει «πόσους έχω εγώ κάθε πέντε χιλιόμετρα;». Δεν γνωρίζω. Μου έκανε με το χέρι, τρεις. «Τρεις στρατιώτες, κάθε 5 χιλιόμετρα. Ο τέταρτος θα είναι νεκρός». Έχουν αλλάξει τα πάντα.
Θυμάμαι όταν άλλαζα τη Δομή Δυνάμεων και θεωρούσα ότι δεν μας χρειάζονται στον Ελληνικό Στρατό δύο χιλιάδες, περίπου, Συνταγματάρχες, δεχόμουν εντονότατη κριτική «διότι βλάπτεται το αξιόμαχο του Στρατεύματος». Τρεις στρατιώτες κάθε 5 χιλιόμετρα! Βεβαίως με μια άλλη υποδομή, με μια άλλη τεχνική, με μια άλλη εκπαίδευση, με μια άλλη δυνατότητα, με, με… Αλλά αυτή είναι η κατεύθυνση πού πάμε. Όμως αυτή η κατεύθυνση, κυρίες και κύριοι, για εμάς έχει μια τεράστια σημασία. Ποια είναι η τεράστια σημασία που έχει για μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα, η οποία αντιμετωπίζει πολλαπλάσια απειλή;
Η τεχνολογία είναι ο μέγας εξομοιωτής. Αυτός που έχει το τεχνολογικό προβάδισμα μπορεί να αντιμετωπίσει τους αριθμούς. Αλλά βεβαίως πρέπει να έχουμε το τεχνολογικό προβάδισμα. Στο πλαίσιο αυτό έχουμε κάνει, νομίζω, άλματα. Το ΕΛΚΑΚ είναι αυτό το άλμα. Η προσπάθεια να ενώσουμε τις Ένοπλες Δυνάμεις με την τεχνολογία, αλλά και αυτό είναι ένα ειδικό αντικείμενο, αν σας ενδιαφέρει, με χαρά μου να το συζητήσουμε.
Δεν θα ήθελα να σας κουράσω περισσότερο. Για μένα είναι, αγαπητέ μου κύριε Πρόεδρε, περισσότερη η ευκαιρία να απαντήσω σε όποιες ερωτήσεις ή στις τυχόν σκέψεις που υπάρχουν και λιγότερο η από καθέδρας διδαχή σε μια πραγματικότητα που ούτως ή άλλως μπορεί να μας διαψεύσει αύριο το πρωί και απλώς να μείνουμε με τις ωραία γραμμένες ομιλίες, οι οποίες όμως πολύ λίγη σχέση θα έχουν με την ζώσα πραγματικότητα.
Και πάλι σας ευχαριστώ θερμά για την ευκαιρία να μιλήσουμε, για την παρουσία σας, για το θερμό της υποδοχής σας κύριε Πρόεδρε, για τη χαρά να βρεθώ πάλι εδώ στην Ελληνοαμερικανική Ένωση και να πω ότι είμαι στη διάθεσή σας για ο,τιδήποτε θα θέλατε να συζητήσουμε. Ευχαριστώ θερμά».
Στη συνέχεια, ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας απάντησε σε ερωτήσεις μελών της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης, υπογραμμίζοντας μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:
«Μια μεσαία χώρα όπως η Ελλάδα, έχει την ανάγκη σταθερών αξόνων, διότι δεν μπορεί να μεταβάλει πολιτική από τη μια μέρα στην άλλη. Το μέγεθός μας δεν μας το επιτρέπει, θέλω να είμαστε ειλικρινείς.
Αυτά ίσως είναι προνομίες των πολύ ισχυρών χωρών. Εμείς είμαστε μια χώρα η οποία πρέπει να εκπέμπει την εικόνα σταθερών αξόνων και μάλιστα μια από τις αγωνίες μου είναι, να υπάρξει αυτό πέραν της μιας κυβέρνησης και πέραν του ενός κόμματος.
Να επιδιώκουμε δηλαδή και να διατηρούμε μια εθνική συναίνεση, δεν λέω απόλυτη συμφωνία σε όλα, αλλά τουλάχιστον μια συνεννόηση στις βασικές μας παραμέτρους.
Επιδιώκω λοιπόν στο βαθμό και στο πλαίσιο της συνταγματικής μου ευθύνης και της κυβερνητικής πολιτικής, να κρατάμε αυτές τις σταθερές. Σταθερές απέναντι στην μεγάλη γειτονική μας χώρα. Σταθερές απέναντι στους γεωπολιτικούς μας συμμάχους.
Θυμίζω, το είπα πριν για τη Σαουδική Αραβία, ισχύει και για τα Εμιράτα. Με τα Εμιράτα μάλιστα έχουμε πιο προχωρημένη συμφωνία από αυτή που έχουμε. Έχουμε αμυντική ρήτρα.
Το 2020, το 2021 υπήρχαν Εμιρατινά αεροπλάνα στην Κρήτη. Αυτά η χώρα δεν μπορεί να τα ξεχνάει. Το ίδιο ισχύει και για τη σχέση μας με τη Γαλλική Δημοκρατία.
Η χώρα οφείλει να μην ξεχάσει την παρουσία του Πρόεδρου Μακρόν στην Κύπρο. Οφείλει να μην ξεχάσει την παρουσία του «Σαρλ ντε Γκόλ» στην Ανατολική Μεσόγειο. Οφείλει να μην ξεχάσει την παρουσία του Πρόεδρου Μακρόν στην Σούδα.
Δεν ήταν απλή παρουσία, ήταν ένα σαφέστατο γεωπολιτικό μήνυμα. Άρα, λοιπόν, εμείς έχουμε σταθερές σχέσεις, σταθερές συμπεριφορές, αναμενόμενες συμπεριφορές. Δεν εκπλήσσουμε οιονδήποτε και πρέπει να πω σταθερές και ελπίζω διευρυνόμενες συμμαχίες και κατανοήσεις.
Στις συμμαχίες και τις κατανοήσεις μας, δεν θέλω να παραλείπω την Αίγυπτο. Η Ελλάδα, οφείλω να σας πω, εγώ θεωρώ ότι είναι τυχερή για την παρουσία του Πρόεδρου Σίσι στην Αίγυπτο. Τουλάχιστον μέχρι σήμερα.
Θα μου πείτε γιατί το λες αυτό; Θα το πω, διότι θυμίζω ότι το καθεστώς Μόρσι ήταν σε προχωρημένες διαπραγματεύσεις με την Τουρκία για να υπογράψει συμφωνία ανάλογης νομικής αρτιότητος με το Τουρκολυβικό μνημόνιο. Και βεβαίως το λέω ειρωνικά.
Άρα λοιπόν, η διατήρηση της σταθερότητας στην Αίγυπτο, την οποία εξασφαλίζει το καθεστώς Σίσι, για την Ελλάδα είναι επίσης ένα σημαντικό γεωπολιτικό κεφάλαιο και το έχει πάντα στο μυαλό της η χώρα και νομίζω το έχει και το σύνολο του πολιτικού συστήματος.
Άρα, αν μου επιτρέπετε να απαντήσω την ερώτησή σας, σταθερές συμπεριφορές, σταθερές συμμαχίες δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε οβίδιες μεταμορφώσεις. Ως προς την εξοικείωση με τα σύγχρονα συστήματα, δεν θα σας ωραιοποιήσω την πραγματικότητα.
Την έχω ονομάσει «Ατζέντα 2030», διότι θα πάρει μέχρι το 2030. Αλλιώς ειλικρινά θα είχα μεγάλη χαρά να το ονομάσω «Ατζέντα 2026» και να έλεγα στο τέλος του χρόνου «Τα καταφέραμε». Είναι η 1η ΕΣΣΟ, έχουμε όλοι εδώ οι άντρες έχουμε όλοι υπηρετήσει. Για τις κυρίες παρεμπιπτόντως υπάρχει μια πρόσκληση. Είναι εθελοντικό.
Είναι η πρώτη φορά που τα κέντρα εκπαίδευσης έχουν εξομοιωτές βολής. Είναι η πρώτη φορά που τα κέντρα εκπαίδευσης έχουν εξομοιωτές πτήσεις drone. Είναι η πρώτη φορά που οι στρατιώτες θα εκπαιδευθούν σε anti-drone. Και μάλιστα anti-drone που έχουμε παράξει εμείς οι ίδιοι.
Θα το δείτε στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου, (η παρέλαση θα είναι μια παρέλαση καινοτομίας. Δεν θα είναι μια παρέλαση όπως την ξέρουμε). Βεβαίως όλα αυτά είναι στάδια, αλλά βλέπουμε πώς αλλάζουμε.
Άρα λοιπόν όχι, δεν είμαστε εξοικειωμένοι. Είμαστε σε μια πορεία, είμαστε πολύ καλύτερα από ότι ήμασταν έστω και λίγους μήνες πριν. Αλλά δεν είμαστε εκεί που πρέπει να φτάσουμε.
Διότι πρέπει να αλλάξει και όλος ο τρόπος του σκέπτεσθαι, του λειτουργείν».
