Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναχωρεί για τη Νέα Υόρκη, για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, έχοντας ήδη συμφωνημένη συνάντηση με τον Τούρκο πρόεδρο Ρ. Τ. Ερντογάν (εκκρεμεί ο καθορισμός ημερομηνίας). Με μια νέα πρωτοβουλία για το κυπριακό να κυοφορείται στα Ηνωμένα Έθνη, θα μπορούσε να καλλιεργηθεί η προσδοκία ότι αυτή τη φορά οι δύο ηγέτες θα κάνουν ένα άλμα προς τα μπροστά για την ουσιαστική εξομάλυνση των διμερών σχέσεων σε μια συγκυρία ανεξέλεγκτης έντασης στην ευρύτερη περιοχή, με το παλαιστινιακό στο επίκεντρο.. Αλλά δεν φαίνεται ρεαλιστικό κάτι τέτοιο, γιατί οι πολιτικές συνθήκες δεν είναι πρόσφορες. Συγκεκριμένα:
- Ο Ρ. Τ. Ερντογάν είναι πολιτικά αποδυναμωμένος (20 χρόνια μετά!) λόγω της αδιανόητης ακρίβειας και του μεταναστευτικού (ειδικά στην Κωνσταντινούπολη). Οι δυνάμεις της κοσμικής αντιπολίτευσης που θέτουν ζητήματα κράτους δικαίου και δημοκρατίας συναντούν εκείνους που ανησυχούν για την κακή κατάσταση της οικονομίας και με τους εθνικιστές που διαμαρτύρονται για την παραμονή στην Τουρκία χιλιάδων προσφύγων που έρχονται από τον Νότο.
- Ο Κ. Μητσοτάκης, μετά το κακό για την κυβέρνηση αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, πιέζεται έντονα από τη δεξιά πτέρυγα του κυβερνώντος κόμματος που αξιοποιεί την δυναμική που καταγράφεται δεξιά της ΝΔ με σκοπό μια όσο το δυνατόν πιο κλειστή στροφή προς τα δεξιά. Οι πρώην πρωθυπουργοί Αντ. Σαμαράς και Κ. Καραμανλής βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση, πολιτική και ψυχική, από τον Κ. Μητσοτάκη και τα ελληνοτουρκικά είναι προνομιακό πεδίο γι αυτούς που αυτοπροβάλλονται ως προστάτες των εθνικών κόκκινων γραμμών.
- Παρά τις ηχηρές διακηρύξεις που έχουν γίνει κατά καιρούς, οι διερευνητικές επαφές για τα ζητήματα του Αιγαίου έχουν παγώσει και δεν έχουν καν προχωρήσει Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης στην ανατολική Μεσόγειο. Είχε μάλιστα ανακοινωθεί ότι διαμορφωθεί ένα καινούργιο σχήμα για τη συνέχιση των συνομιλιών, αλλά γρήγορα ξεχάστηκε.
Με αυτά τα δεδομένα, Μητσοτάκης και Ερντογάν, στην επικείμενη συνάντησή τους, αναμένεται να εκφράσουν τη βούλησή τους για διατήρηση της ύφεσης στις διμερείς σχέσεις, αφήνοντας πίσω τα μεγάλα (Κάσος, Θράκη κλπ) και εστιάζοντας στην εποικοδομητική ρητορεία.
Στο επίκεντρο της συζήτησής τους θα βρεθεί σίγουρα το μεταναστευτικό, με την Αθήνα να ανησυχεί για την αύξηση των ροών και να έχει μεγάλη ανάγκη μια καλή συνεννόηση με την Αγκυρα, ειδικά τώρα που η Γερμανία ασκεί αφόρητη πίεση για επιστροφές αιτούντων άσυλο.
Μητσοτάκης και Ερντογάν θα ενημερωθούν από τον ΓΓ του ΟΗΕ Α. Γκουτέρες για την προσπάθειά του να αναθερμανθούν οι συνομιλίες για το κυπριακό, με την Αγκυρα να επιδιώκει ανοιχτά επισημοποίηση της διχοτόμησης του νησιού. Επομένως, σημασία έχει κυρίως το παιχνίδι του καταλογισμού ευθυνών (blame game).
Η δυσκολία που έχουν Αθήνα και Λευκωσία να συμφωνήσουν για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου συνδέεται με την ανάληψη του γεωστρατηγικού ρίσκου. Με απλά λόγια, το (ανομολόγητο) ερώτημα στο οποίο οι δύο πλευρές δίνουν διαφορετική απάντηση, είναι ποιος θα πληρώσει τα σπασμένα αν το έργο παρεμποδιστεί από την Αγκυρα με οποιονδήποτε τρόπο. Η Λευκωσία θέλει να σηκώσει όλο το βάρος η Αθήνα που επιμένει στο (εύλογο) 50-50.
Για την Κυπριακή Δημοκρατία είναι πολύ σημαντική η συγκεκριμένη επένδυση, γιατί έχει μείνει πίσω στην πράσινη μετάβαση στο χώρο της ενέργειας, δεν έχει καλές επιδόσεις στις ΑΠΕ, ελέγχεται από τις Βρυξέλλες γι αυτό και κινδυνεύει, στο ορατό μέλλον, να βρεθεί σε ενεργειακή απομόνωση.
Ο φόβος της Λευκωσίας ότι η Άγκυρα μπορεί να εμποδίσει την πρόοδο του έργου είναι βάσιμος. ΄Όπως εξηγούν διπλωματικές πηγές, το τουρκικό ενδιαφέρον έχει μετατοπιστεί πλέον από τους υδρογονάνθρακες (άρα τις σεισμογραφικές έρευνες που προηγούνται) σε άλλες δραστηριότητες στο Αιγαίο, πχ θαλάσσια πάρκα, πόντιση καλωδίων (Κάσος), ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου-Ελλάδας, στρατιωτικοποίηση νησιών.
Η Τουρκία, δηλαδή, στέλνει το μήνυμα με κάθε ευκαιρία ότι το Αιγαίο και η ανατολική Μεσόγειος είναι ουδέτερες περιοχές και γι αυτό προσπαθεί να απαγορεύσει ι μονομερείς ενέργειες από την ελληνική πλευρά, ακόμη και αν πρόκειται για άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η συμμετοχή της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με την ιδιότητα του μη μόνιμου μέλους, το 2025, είναι ένας ακόμη λόγος αποθάρρυνσης όσων αισιοδοξούσαν ότι στη δεύτερη θητεία της κυβέρνησης Μητσοτάκη θα μπορούσε να ανοίξει ο δρόμος για τη Χάγη. Οπως εκτιμούν παράγοντες της ελληνικής διπλωματίας, ο Ερντογάν δεν θα έκανε το βήμα σε μια χρονιά προνομιακή για τη διεθνή επιρροή της Ελλάδας.
