Στα 13 χρόνια; Στη δουλειά; «Πρώτο φιλί, πρώτος φίλος, πρώτη δουλειά»; Σε μια χώρα, τη Δανία, που μαζί με τη Σουηδία θεωρούνταν πρότυπα για τη σοσιαλδημοκρατία και που ουκ ολίγοι ήθελαν η χώρα μας να της μοιάσει; Τα «Παιχνίδια Εξουσίας» αναδημοσιεύουν ένα πολύ ενδιαφέρον ρεπορτάζ από τον «Ριζοσπάστη» της Παρασκευής:
«Πρώτο φιλί, πρώτος φίλος, πρώτη δουλειά»...
Στην ανεπτυγμένη και «πολιτισμένη» Δανία –μια από τις χώρες που διαφημίζονται ότι εκεί μεγαλώνουν «τα πιο ευτυχισμένα παιδιά»– όχι μόνο είναι νόμιμη η παιδική εργασία από τα 13 μόλις έτη, αλλά αυτό διαφημίζεται και με αισχρό τρόπο. Δίπλα σε όλες τις σημαντικές εμπειρίες που θα έπρεπε να ζει ανέμελα ένα παιδί ή ένας έφηβος σε αυτή την τρυφερή ηλικία, όπως η φιλία, οι κοινωνικές σχέσεις, ο έρωτας, το δανέζικο καπιταλιστικό κράτος τοποθετεί και την εργασία! Πρώτη δουλειά. Στα 13 χρόνια.
Η καμπάνια του δήμου Κοπεγχάγης, προκειμένου να είναι «πιασάρικη», φτάνει σε σημείο να αφήνει χυδαία υπονοούμενα που έχουν ξεσηκώσει αντιδράσεις: «Πρόσλαβε έναν έφηβο 13-15 ετών και θα σε θυμάται για όλη του τη ζωή»...
Από διαφημιστική καμπάνια του δήμου Κοπεγχάγης για εργασία παιδιών 13-17 ετών: «Πρώτο φιλί, πρώτος φίλος, πρώτη δουλειά»
Με αυτόν τον τρόπο, η απερχόμενη σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση της Δανίας (το λεγόμενο «κόκκινο μπλοκ» των «αριστερών» και «πράσινων» κομμάτων), που μέχρι πρόσφατα συγκυβερνούσε με τους «κεντρώους» Μετριοπαθείς και τους «δεξιούς» Φιλελεύθερους, πριν από λίγους μήνες θέσπισε νομοθεσία που χαλαρώνει τους κανόνες για την εργασία ανηλίκων 13-17 ετών (που ήδη επιτρεπόταν), με στόχο να «σπρώξει» ακόμα περισσότερο πάμφθηνο και εύκολα χειραγωγήσιμο εργατικό δυναμικό σε διάφορους κλάδους, από το Εμπόριο και τον Τουρισμό μέχρι χώρους Υγείας - Πρόνοιας.
Έτσι, από το 2026:
- Παιδιά ηλικίας 13-14 ετών (που πηγαίνουν ακόμα σχολείο) επιτρέπεται να κάνουν ένα ευρύτερο φάσμα εργασιών: Πώληση και ταμείο, δίπλωμα ρούχων σε καταστήματα, χειρισμό ελαφρών εργαλείων - μηχανημάτων κ.ά.
- Οι έφηβοι 15-17 ετών που έχουν ολοκληρώσει την 9η τάξη επιτρέπεται πλέον να εργάζονται σε περισσότερους κλάδους και για περισσότερες ώρες, ακόμα και βράδια ή ξημερώματα. Επιτρέπεται να εργάζονται τις βραδινές βάρδιες μέχρι τα μεσάνυχτα ή τις πρώτες πρωινές βάρδιες, από τις 4 π.μ., για παράδειγμα σε αρτοποιεία, νοσοκομεία, καφετέριες, ξενοδοχεία, κατασκευές και κέντρα logistics.
- Προηγούμενες απαγορεύσεις χρήσης ορισμένων τύπων μικρών μηχανημάτων (όπως αυτόματος εξοπλισμός συσκευασίας ή πλυσίματος) αίρονται, με την προϋπόθεση ο έφηβος να εκπαιδευτεί και ο εργοδότης... να λάβει μέτρα ασφάλειας.
- Απλοποιείται η γραφειοκρατία για τους εργοδότες, για ταχύτερες προσλήψεις.
Με αυτούς τους χαλαρούς περιορισμούς, ο αριθμός των εργαζόμενων εφήβων στη Δανία θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά – ειδικά σε τομείς υψηλής ζήτησης, όπως λιανικό εμπόριο, εστίαση / ξενοδοχεία και υπηρεσίες φροντίδας. Σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία του 2021, περίπου το 35% των εφήβων 13-17 ετών εργαζόταν. Αυτό αντιστοιχούσε σε 119.500 άτομα, περίπου 10.000 περισσότερα απ' ό,τι το 2020. Τα 47.200 ήταν 13-15 ετών, ενώ 72.300 ήταν 16 ή 17 ετών.
Από διαφημιστική καμπάνια του δήμου Κοπεγχάγης: «Είσαι διευθυντής και προσφέρεις δουλειά; Πρόσλαβε έναν νέο 13-15 ετών και θα σε θυμάται για όλη του τη ζωή.»
Περισσότεροι έφηβοι «πρέπει να μπουν στην παραγωγή»
Όταν η δανέζικη κυβέρνηση παρουσίασε το καλοκαίρι του 2024 τις πρωτοβουλίες για χαλάρωση των κανόνων γύρω από την παιδική εργασία, τόνιζε: «Περισσότεροι νέοι πρέπει να αναλάβουν θέσεις εργασίας μερικής απασχόλησης. Αυτή τη στιγμή, μόνο 1 στους 2 νέους ηλικίας 13-17 ετών έχει μερική απασχόληση. Η κυβέρνηση στοχεύει να αντιστρέψει αυτή την τάση με 18 νέες πρωτοβουλίες».
Για ποιον λόγο μια κυβέρνηση να θέλει να σπρώξει τους εφήβους προς την εργασία, σε μια ηλικία που θα έπρεπε να βρίσκονται στην Εκπαίδευση, να έχουν χόμπι και κοινωνική ζωή, να ασχολούνται με τον αθλητισμό και τον πολιτισμό, να έχουν ελεύθερο χρόνο και να ξεκουράζονται;
Το κίνητρο, φυσικά, δεν είναι να... αποκτήσουν εμπειρίες και να «ωριμάσουν». Το κίνητρο είναι τα καπιταλιστικά κέρδη. Να διοχετευτεί στις επιχειρήσεις φτηνό εργατικό δυναμικό, και μάλιστα πλήρως προσαρμοσμένο στις ανάγκες των επιχειρήσεων, ανάλογα με την εποχή, την αύξηση ή μείωση παραγγελιών κ.λπ.
Στις πρωτοβουλίες της δανέζικης κυβέρνησης περιλαμβάνονται και μέτρα για τους εφήβους 15-17 ετών που έχουν ολοκληρώσει τη Βασική Εκπαίδευση. Από τον Ιούλη του 2025, στη Δανία είναι πιο εύκολο για τους εργοδότες να προσλάβουν εφήβους για μερική ή εποχική απασχόληση, επεκτείνοντας τις επιτρεπόμενες ώρες εργασίας και μάλιστα προσαρμόζοντας το χρονοδιάγραμμα των κανονισμών αποφοίτησης από το σχολείο στις ανάγκες της επιχείρησης!
Όπως τονίζει η συμβουλευτική εταιρεία «NNRoad»:
«Αυτές οι μεταρρυθμίσεις αποσκοπούν στη διευκόλυνση των εποχικών προσλήψεων (...) υποστηρίζοντας τους εργοδότες στη διαχείριση των εποχικών αναγκών σε εργατικό δυναμικό». Και προσθέτει: «Οι εργοδότες επωφελούνται από την ευκολότερη πρόσβαση σε μια δεξαμενή νέων εποχικών εργαζομένων, μειώνοντας τις δυσκολίες στις προσλήψεις κατά τη διάρκεια περιόδων αιχμής».
Με βάση τη μέχρι τώρα εμπειρία, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες αρκετές επιχειρήσεις απολύουν ηλικιωμένους εργαζόμενους για να προσλάβουν νεότερους, που τους «στοιχίζουν» λιγότερο. Απολύονται ακόμα και φοιτητές που εργάζονται κάποιες ώρες, γιατί οι μαθητές είναι ακόμα πιο φτηνοί, με το ωρομίσθιο των παιδιών 13-17 ετών να είναι στο 25% αυτού των ενηλίκων.
Εκτεθειμένοι σε κινδύνους και ακατάλληλο περιβάλλον
Οι έφηβοι που βγαίνουν στο μεροκάματο συγκεντρώνουν «εμπειρίες», διατυμπανίζει η κυβέρνηση. Πρόκειται για εμπειρίες συχνά ακατάλληλες για την ηλικία τους. Οι κίνδυνοι, σωματικοί και ψυχολογικοί, είναι πολύ μεγαλύτεροι, ενώ οι ταξικοί φραγμοί σε παιδιά φτωχών οικογενειών, εργατών ή μεταναστών, που πετάγονται εκτός Εκπαίδευσης για να εργαστούν, είναι ακόμα πιο υψηλοί.
Ας δούμε ορισμένες από τις «εμπειρίες» που συγκεντρώνουν οι εργαζόμενοι έφηβοι, όπως διαφημίζει η κυβέρνηση, και πόσο προστατεύονται από την εργατική νομοθεσία.
Οι έφηβοι έως 18 ετών επιτρέπεται να σηκώνουν βάρος μέχρι 12 κιλά ή να δουλεύουν σε εργασιακούς χώρους με κίνδυνο ληστείας ή βίας ακόμα και βραδινές ώρες (6 μ.μ. - 6 π.μ.), αρκεί να βρίσκεται μαζί τους και κάποιος ενήλικας. Δικαιούνται, δε, άδεια ασθενείας μόνο αν υπάρχει σχετική πρόβλεψη στην κλαδική Συλλογική Σύμβαση ή αν αναγράφεται στην ατομική σύμβαση, που είναι άλλωστε και συχνότερος τρόπος πρόσληψης. Αντίστοιχα, το ύψος του ωρομισθίου μπορεί να καθορίζεται από ατομική συμφωνία. Και εδώ εκμεταλλεύονται συνειδητά το ότι οι νέοι, είτε από άγνοια είτε για οικονομικούς λόγους, συχνά δεν γράφονται στα σωματεία.
Ο δήμος Κοπεγχάγης –όπου πλειοψηφούν η σοσιαλδημοκρατία και άλλα «αριστερά» κόμματα– διαφημίζει στους εργοδότες ότι οι έφηβοι της χώρας «έχουν πλέον τη δυνατότητα να κάνουν περισσότερα»: Να δουλεύουν πίσω από τον πάγκο, να χειρίζονται ταμειακή μηχανή, να ζυγίζουν φρούτα και λαχανικά, να προετοιμάζουν παραγγελίες και να γεμίζουν ράφια. Να καθαρίζουν πατώματα, τραπέζια και εξωτερικούς χώρους, να βάφουν φράχτες, να ξεφλουδίζουν φρούτα και λαχανικά, να γεμίζουν πλυντήριο πιάτων, να φτιάχνουν καφέ ή χυμό.
«Γνωρίζουμε για τους ενήλικες εργαζόμενους ότι όσο νεότεροι είναι, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος ατυχημάτων στην εργασία. Επομένως, είναι λογικό η ίδια τάση να ισχύει και για τους ανήλικους. Επιπλέον, ακόμα λιγότερα ατυχήματα αναφέρονται στην εργασία των εφήβων», σημειώνει ο Τζόνι Ντίρεμποργκ, ερευνητής περιβάλλοντος εργασίας.
Οι έφηβοι είναι «περισσότερο εκτεθειμένοι σε ατυχήματα και κινδύνους στην εργασία λόγω έλλειψης εμπειρίας και ρουτίνας για αξιολόγηση και χειρισμό κινδύνων. Για παράδειγμα, απαιτείται ιδιαίτερη ωριμότητα για να χειριστεί κανείς καταστάσεις κακοποίησης ή παρενόχλησης. Έρευνα της NFA (Εθνική Επιτροπή για Περιβάλλον Εργασίας) δείχνει ότι το 64% των εργαζομένων ηλικίας 15-19 ετών σε εστιατόρια και μπαρ δεν γνωρίζουν πού να αναζητήσουν βοήθεια σε σχέση με ανεπιθύμητη σεξουαλική προσοχή και παρενόχληση. Για όλους τους κλάδους αυτό το ποσοστό είναι 45%. Επιπλέον, συχνά τους ανατίθενται πιο απαιτητικές σωματικά εργασίες, όπου ο κίνδυνος ατυχημάτων είναι γενικά λίγο υψηλότερος, ενώ εργάζονται και σε ώρες ή περιόδους αιχμής της εργασίας», εξηγεί.
Μόνο στο 15,5% εφαρμόζονται οι «κανόνες προστασίας»
Ακόμα κι αυτοί οι στοιχειώδεις κανόνες εργασίας για εφήβους είναι «λάστιχο» και, σύμφωνα με στοιχεία της ίδιας της κυβέρνησης, έτσι κι αλλιώς «μόνο το 15,5% των νέων εργαζομένων βιώνουν απασχόληση χωρίς παραβιάσεις κανόνων».
Η νέα νομοθεσία δίνει περισσότερες «ελευθερίες» στους εργοδότες, τους οποίους θέτει υπεύθυνους για τα μέτρα προστασίας των εφήβων!
Μάλιστα, από 1η Γενάρη, οι έφηβοι 13-17 ετών επιτρέπεται να εργάζονται «με οποιοδήποτε μηχάνημα, όταν εσείς ως διευθυντής κρίνετε ότι είναι ασφαλές».
Η Ομοσπονδία Εργαζομένων στο Εμπόριο (ΗΚ) άσκησε κριτική στην απόφαση της κυβέρνησης να «χαλαρώσει» τους περιορισμούς στην εργασία ακόμα και για παιδιά 13-15 ετών, αναδεικνύοντας ορισμένους σοβαρούς κινδύνους που μπορούν να στιγματίσουν για πάντα ένα παιδί.
«Η δουλειά του ταμία είναι από τις πιο δύσκολες και εκτεθειμένες σε κίνδυνο εργασίες στη Δανία, κι όμως η κυβέρνηση θέλει να επιτρέψει σε 13χρονους να εργάζονται πίσω από την ταμειακή μηχανή. Η πείρα από τους χώρους εργασίας λέει ότι πολλοί πελάτες μιλούν υποτιμητικά και απειλητικά προς τους εργαζόμενους σε καταστήματα. Για παράδειγμα, ένα 13χρονο παιδί θα μπορούσε να καταλήξει να είναι υπεύθυνο να ελέγχει την ταυτότητα πελατών για την αγορά καπνού ή αλκοόλ. Η κυβέρνηση πιστεύει ότι τα παιδιά είναι εξοπλισμένα για να το διαχειριστούν;» τονίζει η Ομοσπονδία, αναφέροντας παράλληλα τον κίνδυνο της παρενόχλησης ή και το ενδεχόμενο ένοπλης ληστείας.
«Αλλάζουμε τους κανόνες, ώστε οι νέοι να μπορούν να εργάζονται με ακίνδυνα μηχανήματα. Οι εργαζόμενοι 13-14 ετών επιτρέπεται να εκτελούν ελαφρύτερες εργασίες. Αλλά, σε αντάλλαγμα, ο εργοδότης πρέπει επίσης να διασφαλίσει ότι το ψυχολογικό εργασιακό περιβάλλον είναι αρκετά καλό», απάντησε προκλητικά η τότε υπουργός Απασχόλησης (Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα), Ανε Χάλσμποε - Γιόργκενσεν, βάζοντας «τον λύκο να φυλάει τα πρόβατα»...
