Η 1η Μάη δεν καθιερώθηκε όπως κάποιες γιορτές για λόγους θρησκευτικούς (Χριστούγεννα, Πάσχα) ή αργίες με βάση το ημερολόγιο (Πρωτοχρονιά) ή επέτειος με βάση ιστορικούς λόγους (εθνικές επέτειοι).
Επιβλήθηκε από τα γεγονότα και την πίεση των εργαζόμενων.
Αφορμή δόθηκαν τα γεγονότα στο Σικάγο την 1η Μάη του 1886, όπου οι 185.000 διαδηλωτές ζήτησαν «8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ανάπαυση, 8 ώρες ελεύθερο χρόνο».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Στη συνέχεια καθιερώθηκε από την δεύτερη σοσιαλιστική Διεθνή το 1889 σαν παγκόσμια ημέρα της εργατικής τάξης, με αρχικό αίτημα τον περιορισμό της εργάσιμης ημέρας σε οκτώ ώρες.
Όπως περιγράφει ο Eric Hobsbawm, στις συζητήσεις για την πρώτη επέτειο της Πρωτομαγιάς δεν προβλεπόταν σταμάτημα της δουλειάς.
Το γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα μετά από έντεκα χρόνια απαγόρευσης από τον Μπίσμαρκ ήταν διστακτικό. Ο γραμματέας του, Αύγουστος Μπέμπελ, έλεγε «πρέπει να αποφύγουμε τις συγκρούσεις» και ο Ένγκελς συμφώνησε.
Όμως η πρώτη Πρωτομαγιά έπεφτε μέσα στην εβδομάδα. Στο Hyde Park του Λονδίνου συγκεντρώθηκαν 300.000 εργαζόμενοι. Ήταν μια «γιορτή νίκης και ελπίδας».
Το συμβολικό σταμάτημα της εργασίας νίκησε τις επιφυλάξεις. Ήταν μια επίδειξη ταξικής ισχύος.
Μετά την επιτυχία της πρώτης επετείου το επόμενο συνέδριο της Διεθνούς στις Βρυξέλλες το 1891 αποφάσισε να γιορτάζεται η Πρωτομαγιά κάθε χρόνο, όποια μέρα και αν έπεφτε, για να τονισθεί η διεκδίκηση του οχτάωρου και η συνέχιση της ταξικής πάλης.
Ήταν πολιτική πράξη αλλά και γιορτή των εργαζόμενων. Και αυτό ερχόταν σε αντίθεση με τους αναρχικούς που ήθελαν αντί μια μέρα που αφαιρέθηκε από τους εργοδότες να είναι ημέρα «γενικής απεργίας» που θα ανέτρεπε το σύστημα. Η βιασύνη εξάλλου είναι χαρακτηριστικό τους. Έβλεπαν την Πρωτομαγιά σαν «μνημόσυνο μαρτύρων του Σικάγου», «ημέρα θλίψης και όχι «αγωνιστικής γιορτής».
Όμως οι ηγέτες της Δεύτερης Διεθνούς από τη μια ήθελαν να αποφύγουν τις συγκρουσιακές τακτικές των αναρχικών και από την άλλη ήθελαν τη μεγαλύτερη συμμετοχή των εργαζόμενων.
Ο συμβολισμός της αναγέννησης της φύσης τον Μάιο βοήθησε.
Τα κόκκινα γαρίφαλα και τριαντάφυλλα έγιναν το σύμβολο της αναγέννησης και της ελπίδας.
Ήταν η πρώτη συμμετοχή γυναικών (εργαζόμενων και μη) μαζί με τα παιδιά τους.
Η πολιτική σύνδεση των λουλουδιών με την επέτειο έγινε στην Αυστρία και την Ιταλία την δεκαετία του 1890.
Όπως και οι θρησκευτικές αργίες έτσι και η Πρωτομαγιά απέκτησε οικουμενική διάσταση ή αλλιώς διεθνιστική διάσταση.
Μέχρι το 1914 οι διεκδικήσεις διευρύνθηκαν. Μαζί με τα συνθήματα της Γαλλικής Επανάστασης: «Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη», βρίσκουμε σκίτσα του Μαρξ και συνθήματα όπως: «Καθολική και Άμεση Ψήφος, Οχτάωρη Εργασία και Προστασία για τους Εργάτες’’. Και συνεχίζουν να διεκδικούν: «Μορφωθείτε! Πιείτε από την πηγή της Επιστήμης, της Γνώσης και της Τέχνης και θα γίνετε αρκετά δυνατοί για να φέρετε τη Δικαιοσύνη».
Την Πρωτομαγιά προσπάθησαν να καπηλευτούν η κυβέρνηση του Χίτλερ, η κυβέρνηση του Πεταίν στο Βισύ και ο Φράνκο στην Ισπανία, βαφτίζοντάς την «ημέρα Εργασίας και Ομόνοιας» ενώ και οι τρείς τους διέλυαν ταυτόχρονα το εργατικό κίνημα και δίωκαν τους ηγέτες του.
Η 1η Μάη 1936 στη Θεσσαλονίκη σημαδεύτηκε από αιματηρές συγκρούσεις κατά τη διάρκεια απεργιακών κινητοποιήσεων καπνεργατών, με απολογισμό 12 νεκρούς και πάνω από 280 τραυματίες από την καταστολή. Τα γεγονότα, γνωστά ως «Ματωμένος Μάης», αποτελούν κορύφωση της εργατικής εξέγερσης ενάντια στην κυβέρνηση Μεταξά αν και αυτός παρουσιαζόταν προπαγανδιστικά σαν ο «πρώτος εργάτης».
Την 1η Μάη 1944 εκτελέστηκαν στην Καισαριανή οι 200 πατριώτες-κομμουνιστές που τους είδαμε να προχωρούν τραγουδώντας και αγέρωχοι στις πρόσφατα αποκαλυφθείσες φωτογραφίες.
Ήταν αυτοί που βρίσκονταν κλεισμένοι στα κάτεργα της Ακροναυπλίας και των νησιών από το 1936. Είχαν δοκιμάσει όλες τις ταλαιπωρίες, τα βασανιστήρια, την πείνα.
Ζήτησαν να πολεμήσουν τον εισβολέα και τους το αρνήθηκαν.
Οι περισσότεροι ήταν εργάτες και αγρότες αλλά με γνώσεις και την εμπειρία του μεροκάματου και του αγώνα.
Η Πρωτομαγιά έδωσε την ευκαιρία στις μάζες των εργαζόμενων να αναδείξουν τη δύναμή τους συλλογικά σαν τάξη. Η ατομικότητα είχε αποτύχει. Η συλλογικότητα έδειχνε τη δύναμή της.
Η επέτειος αυτή αντιπροσωπεύει αυτό που ο Γερμανός φιλόσοφος Έρνστ Μπλοχ ονόμασε «Η αρχή της ελπίδας για ένα καλύτερο μέλλον, σε ένα καλύτερο κόσμο».
Βιβλιογραφία: Στοιχεία από «Ξεχωριστοί Άνθρωποι» – Eric Hobsbawm.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός)
