Πρώτα από όλα γιατί δεν έχει ηγέτη για να ηγηθεί. Χωρίς ηγέτη δεν γίνεται. Πότε ξανάγινε; Υπάρχει κάποιος που λέει ότι γίνεται; Ο Αλέξης είναι πιο χαρισματικός, πιο αγαπητός και πιο έμπειρος. Η Ζωή, ο Φάμελλος, ο Χαρίτσης και οι Βαρουφάκης είναι πιο μορφωμένοι. Ο Κασσελάκης είναι πιο λαμπερός. Και ο Πέτρος Κόκκαλης είναι καλύτερος σε όλα. Γιατί κάποιος ή κάποια να πάει με τον Ανδρουλάκη; Δεν έχουν λόγο να το κάνουν, εάν στο ΠΑΣΟΚ δεν βρεθεί ένας ικανός αρχηγός.
Με τη σημερινή ηγεσία, το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε αδιέξοδο. Ενώ μόνο του δεν τραβάει - η αυτόνομη πορεία αξιοπρεπώς δεν είναι πια εφικτή - κανείς δεν έχει λόγο να συνεργαστεί μαζί του. Εκτός από τη ΝΔ. Το έλλειμμα ηγεσίας είναι ο προφανής λόγος. Αυτός που καταλαβαίνουν όλοι με την πρώτη ματιά. Όποιος κάνει ότι δεν το βλέπει, κοροϊδεύει κατάματα τους δικούς του ψηφοφόρους. Για να υφαρπάξει την ψήφο τους. Ο κόσμος το έχει τούμπανο και αυτός κρυφό καμάρι. Σκέφτεται μόνο την καρέκλα του.
Ένα κόμμα όμηρος των τραπεζών
Μακάρι, όμως, το ζήτημα να ήταν μόνο αυτό. Το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο. Είναι βαθιά πολιτικό. Το χρέος έχει καταπιεί το ΠΑΣΟΚ. Έχει γκρεμίσει την αυτονομία, την ανεξαρτησία και την αξιοπιστία του.
Στις 2 Δεκεμβρίου 1993, στο Υπουργικό Συμβούλιο, ο Ανδρέας Παπανδρέου διατύπωσε μια φράση που έμοιαζε περισσότερο με ιστορική προειδοποίηση, παρά με κομματική τοποθέτηση: «Είτε το Έθνος θα εξαφανίσει την υπερχρέωση της χώρας είτε η υπερχρέωση θα αφανίσει το Έθνος».
Ήταν λόγος ευθύνης, όχι απλή ρητορική. Η υπερχρέωση δεν παρουσιαζόταν ως τεχνικό ζήτημα, αλλά ως υπαρξιακή απειλή. Δυστυχώς, για τη χώρα επιβεβαιώθηκε. Τρεις δεκαετίες μετά, η ίδια φράση αφορά και στο ίδιο το ΠΑΣΟΚ.
Η πραγματικότητα είναι απλή. Το κόμμα που κάποτε μιλούσε για εθνική ανεξαρτησία και λαϊκή κυριαρχία σήμερα είναι όμηρος των τραπεζών. Όχι μόνο πολιτικά πιεσμένο. Αλλά και οικονομικά δεμένο. Με χρέη που ξεπερνούν το μισό δισεκατομμύριο ευρώ. Μόνο στην τελευταία πενταετία, το χρέος αυξήθηκε όσο τα πρώτα 35 χρόνια της ιστορίας του. Τα ευκόλως εννοούμενα παραλείπονται. Τελεία και παύλα.
Ένα κόμμα που δεν έχει αρχηγό, με στρατηγική που έχει αποτύχει, δεν έχει πρακτικά τη δυνατότητα να εκφράζεται ελευθέρα για να εκπροσωπεί τον ελληνικό λαό.
Το ΠΑΣΟΚ έχει όνομα βαρύ σαν ιστορία. Έχει στελέχη και ανθρώπινο δυναμικό πολύ καλύτερο από τα άλλα κόμματα. Και όμως δεν πείθει. Γιατί δεν είναι αξιόπιστο.
Τώρα η βελόνα ξεκόλλησε. Αντί, όμως, να ανέβει, κατεβαίνει. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα της MRB το ΠΑΣΟΚ κατρακύλησε στην τρίτη θέση. Ούτε καν μόνο του. Αλλά, μαζί με τον Βελόπουλο. Δεύτερο είναι το κόμμα της Ζωής. Πριν ακόμα εμφανιστούν τα νέα κόμματα που κυοφορούνται. Το 30,6% θεωρεί ότι ένα κόμμα με αρχηγό τη Μαρία Καρυστιανού θα είχε πιθανότητες να κερδίσει τις εκλογές, ενώ το 19,1% λέει θα μπορούσε να έρθει πρώτο το νέο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα.
Ένα υπαρξιακό αδιέξοδο
Οι εκλογές πλησιάζουν και ο πολιτικός χρόνος πυκνώνει. Τα περιθώρια στενεύουν. Οι ρόλοι ξεκαθαρίζουν. Το ΠΑΣΟΚ δεν κατάφερε να αποκτήσει τη δυναμική που χρειαζόταν για να γίνει ο κεντρικός πόλος της αντιπολίτευσης. Δεν έγινε σημείο αναφοράς. Δεν έγινε η εναλλακτική πρόταση εξουσίας. Όλοι αποδέχονται ότι η στρατηγική του απέτυχε.
Τώρα, που η αυτόνομη πορεία δεν είναι πια εφικτή, εκτός εάν συνεργαστεί με τη ΝΔ, το αδιέξοδό του δεν είναι μόνο πολιτικό. Είναι αληθινά υπαρξιακό.
Ποιος θα πάει να συνεργαστεί με ένα κόμμα που κουβαλά υποχρεώσεις μεγαλύτερες από μισό δισεκατομμύριο ευρώ; Ποιος θα θελήσει να ενταχθεί σε ένα πολιτικό σχήμα που ξεκινά με τόσο μεγάλο παθητικό; Ποιος λογικός και έντιμος άνθρωπος θα δεχθεί εθελοντικά να φορτωθεί ένα χρέος που δεν είναι βιώσιμο;
Η πολιτική ξεκινά από την εμπιστοσύνη. Με τέτοιο χρέος η εμπιστοσύνη δεν μπορεί να χτιστεί. Πώς μπορεί ένα κόμμα να εκφράσει το νέο όταν ήδη χρωστά ένα τέτοιο δυσθεώρητο ποσό; Πώς να μιλήσει για ανεξαρτησία από τα μεγάλα συμφέροντα που πνίγουν το 99% της κοινωνίας, όταν εξαρτάται τόσο άμεσα από τις τράπεζες; Πώς μπορεί να υποσχεθεί την κάθαρση που τόσο έχει ανάγκη η κοινωνία, όταν δεν έχει καθαρίσει τον δικό του οίκο;
Οι προοδευτικοί πολίτες δεν ψηφίζουν από φόβο. Δεν λειτουργούν με τη λογική του μικρότερου κακού. Αυτό είναι το καταφύγιο των συντηρητικών κομμάτων. Οι προοδευτικοί πολίτες απαιτούν το κόμμα τους να έχει το ηθικό πλεονέκτημα. Απαιτούν αξιοπιστία. Σε αυτό το αξιακό επίπεδο, το ΠΑΣΟΚ έχει καταρρεύσει.
Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ύψος του χρέους. Είναι η αδιαφορία απέναντί του.
Μετά από τόσα χρόνια, μετά από όλα όσα πέρασε η χώρα, ακόμα δεν υπάρχει σχέδιο εξυγίανσης. Δεν υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής. Δεν έχει ζητηθεί καμία ουσιαστική συνεισφορά από τα στελέχη και τα μέλη του, ώστε να υπάρχει η ηθική βάση για να πληρωθεί ένα μέρος και να γίνει διαπραγμάτευση για ένα κούρεμα του υπολοίπου. Η απελευθέρωση του κόμματος από τα μεγάλα συμφέροντα δεν είναι καν στην ατζέντα, ούτε του επόμενου Συνεδρίου.
Στο ΠΑΣΟΚ συνεχίζουν να πολιτεύονται σαν να μην τρέχει τίποτα. Σαν το χρέος του μισού δισεκατομμυρίου ευρώ να είναι μια υποσημείωση. Κι όμως, είναι η πρώτη παράγραφος του προβλήματος. Αν ένα κόμμα δεν μπορεί να διαχειριστεί τα δικά του οικονομικά, με ποια λογική μπορεί να ζητά τη διακυβέρνηση της χώρας; Αν δεν μπορεί να βάλει σε τάξη το σπίτι του, εκτός και αν έχει συμφέρον ή φοβάται για κάθε άλλη επιλογή, ποιος θα του δώσει τα κλειδιά της Πολιτείας;
Η ευρύτερη ευθύνη
Η ευθύνη, όμως, δεν είναι μόνο δική του. Το θέμα δεν παίζει πουθενά. Ενώ, με βάση τα ποσοστά του, το ΠΑΣΟΚ έχει το μεγαλύτερο χρέος από κάθε άλλο κόμμα σε όλο τον κόσμο. Όπως ακριβώς οδηγηθήκαμε στη χρεοκοπία της χώρας.
Η δημόσια συζήτηση περί άλλων τυρβάζει. Δεκάδες χιλιάδες σελίδες γράφονται καθημερινά για να αναλύσουν πρόσωπα, σενάρια, τακτικές, συμμαχίες, παρασκήνια. Ποιος θα συνεργαστεί με ποιον. Για τις πρώτες, τις δεύτερες, ακόμα και τις τρίτες εθνικές εκλογές. Για το χρέος, σιωπή. Σαν να μην υπάρχει. Προφανώς, γιατί δεν συμφέρει ούτε τη ΝΔ. Η φθορά, όμως, της εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα δεν γεννιέται μόνο από την αναντιστοιχία λόγων και πράξεων. Τρέφεται από την αδιαφάνεια που περιβάλλει τα οικονομικά των κομμάτων, αφήνοντας ανοιχτό ένα κρίσιμο θεσμικό έλλειμμα.
Για ένα προοδευτικό, λαϊκό κόμμα, η διαφάνεια δεν είναι ζήτημα ήσσονος σημασίας. «Η γυναίκα του Καίσαρα δεν αρκεί να είναι τίμια, πρέπει και να φαίνεται τίμια». Η προοδευτική πρόταση δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω σε οικονομικά ερείπια.
(O Δημήτρης Τζιώτης είναι σύμβουλος στρατηγικής -συγγραφέας)
