Σε όλο τον κόσμο είναι σε εξέλιξη περί τους 50 πολέμους μεταξύ κρατών, εμφύλιες συγκρούσεις ή διεισδύσεις τρομοκρατικών ομάδων.
Η παγκόσμια αναδιανομή ανάμεσα στα κυρίαρχα κράτη έχει οξυνθεί γιατί η σύγχρονη τεχνολογία που προσφέρει μεγάλα κέρδη έχει ανάγκη από σπάνια μέταλλα για την παραγωγή και αγορές για τις πωλήσεις.
Η αναπτυγμένη και ειρηνική μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο Ευρώπη βλέπει ένα μεγάλο πόλεμο στα πρόθυρά της.
Τα εμπορεύματα που πλέον παράγονται σε όλα τα μέρη του κόσμου λόγω της παγκοσμιοποίησης περνούν από κομβικές περιοχές που είναι επικίνδυνες και αυξάνεται το κόστος μεταφοράς.
Να θυμηθούμε ότι ειδικά ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ξέσπασε για τον έλεγχο των αποικιών, δηλαδή τις περιοχές πρώτων υλών και τους ζωτικούς χώρους.
Τώρα βλέπουμε μια πρωτοφανή για την ώρα ενότητα του Δυτικού κόσμου, απέναντι στην Ρωσία και την Κίνα αλλά βλέπουμε επίσης να διαμορφώνεται μια στενότερη συνεργασία των χωρών του παγκόσμιου Νότου που αμφισβητούν αργά αλλά σταθερά τις Δυτικές χώρες και την επιρροή τους και στρέφονται στην πρόθυμη για στρατιωτική βοήθεια Ρωσία και στην εμπορική συνεργασία με την Κίνα.
Η κατάσταση στην Ουκρανία δεν φαίνεται να ομαλοποιείται. Η ρωσική πλευρά παρότι έχει μεγάλες δυνάμεις διαθέσιμες δεν τις χρησιμοποιεί για την ώρα για να πετύχει αποφασιστικό αποτέλεσμα, ίσως για να μην προκαλέσει άλλο τους Δυτικούς και αρκείται στο ‘’ροκάνισμα’’ των ουκρανικών δυνάμεων και την αποδυνάμωση του Ζελένσκι.
Οι Δυτικοί αρκούνται να κερδίζουν χρόνο και συγκεντρώνουν όπλα στην Ουκρανία ενώ η Ευρώπη γίνεται όλο και πιο πειθήνια στους αμερικανικούς σχεδιασμούς. Έτσι και οι δυο πλευρές (πλην Ουκρανίας) βρίσκονται ωφελημένοι.
Αν στις εκλογές του Νοεμβρίου βγει ο Τραμπ το πιθανότερο θα παγώσει η σύγκρουση και θα μεταφερθεί το ενδιαφέρον αλλού.
Αν εκλεγεί πάλι ο Μπάιντεν η πίεση στην ρωσική πλευρά θα συνεχιστεί, με ότι κινδύνους αυτό μπορεί να επιφέρει, όπως προσβολή στρατηγικών ρωσικών στόχων και ανταπόδοση στο όνομα ‘’υπαρξιακού’’ κινδύνου της Ρωσίας.
Μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να προκαλέσει επέκταση του πολέμου στη Μολδαβία, στις Ανατολικές ή Βαλτικές χώρες, με άμεση εμπλοκή του ΝΑΤΟ. Σε τέτοια περίπτωση η χρήση τοπικών πυρηνικών για ‘’αποκλιμάκωση μέσω της κλιμάκωσης’’ θα είναι πιθανή.
Η χρόνια διαμάχη στη Μ. Ανατολή συμφέρει την πλευρά Νετανιάχου αλλά δεν συμφέρει κανέναν άλλο. Το Ισραήλ θα επιθυμούσε μια αντιπαράθεση με το αδύναμο ακόμη Ιράν, έχοντας στο πλευρό του την Δύση. Όμως οι Αμερικανοί θέλουν να φέρουν τους Άραβες με το μέρος τους προτού η ριζοσπαστικοποιημένη νεολαία αναζητήσει άλλους δρόμους, παρόμοιους με αυτούς που δείχνουν τα αντιαποικιακά πραξικοπήματα στην Αφρική. Οι Κινέζοι θέλουν ηρεμία για να περνάει το πετρέλαιο που πηγαίνει στη βιομηχανία τους.
Το Ιράν θέλει χρόνο για να δυναμώσει στρατιωτικά και πολιτικά στην περιοχή.
Το Ισραήλ χωρίς τους συμμάχους του μπορεί να κάνει πόλεμο με την αδύναμη Χαμάς αλλά όχι με το Ιράν. Μια σύγκρουση με την λιβανική Χεζμπολάχ θα ανάγκαζε το Ιράν να υποστηρίξει τους συμμάχους του και να έρθει σε θέση αντιπαράθεσης με την Δύση. Κάτι που κανείς (πλην Νετανυάχου) δεν θέλει.
Η αμερικανική επιρροή στις χώρες του Ινδο-Ειρηνικού μειώθηκε επ’ ωφελεία της Κίνας.
Αυτή η αλλαγή σκηνικού ωθεί την Δύση και την Ρωσία σε σύγκρουση στο κύριο πεδίο συγκρούσεων, την Ευρώπη. Αφού η Δύση έσπρωξε την Ρωσία στην αγκαλιά της Κίνας, τώρα προσπαθεί να μειώσει την ρωσική ισχύ για να αποδυναμώσει με την σειρά της την Κίνα. Μάλλον είναι πολύ αργά αλλά η Ουκρανία πληρώνει την παγκόσμια αναδιανομή.
Στην Αφρική, η φτώχεια, η κλιματική κρίση, τα μεταναστευτικά ρεύματα και η ισλαμική διείσδυση ταλανίζουν την πιο ταλαιπωρημένη ήπειρο.
Η γαλλική και αμερικανική ανούσια αποκαθήλωση του Καντάφι στην Λιβύη το 2011, προκάλεσε αστάθεια όχι μόνο στη βόρεια Αφρική αλλά μετατόπισε ισλαμιστές, ενισχυμένους με απογοητευμένους στρατιωτικούς, μέσω της ερήμου στο Μάλι και στη συνέχεια στις άλλες χώρες του Σαχέλ. Κάτι παρόμοιο έγινε μετά την εισβολή των Αμερικανών στο Ιράκ και δημιουργήθηκε ο ISIS.
Στο Μάλι, στη Μπουρκίνα Φάσο και στον Νίγηρα επικράτησαν στρατιωτικά καθεστώτα μετά το 2022, τα οποία βάζουν στόχους εκεί που απέτυχε η αποικιοκρατία.
Δηλαδή, στην αντιμετώπιση της ισλαμικής τρομοκρατίας και στην κοινωνική και οικονομική ανασυγκρότηση. Τα τεράστια αποθέματα ουρανίου, χρυσού και κοβαλτίου δίνουν μεγάλες δυνατότητες μια και τόσα χρόνια οι αποικιοκράτες ευρωπαίοι και οι διεφθαρμένες κυβερνήσεις απομυζούσαν τον πλούτο. Για να στηριχτούν οι νέες κυβερνήσεις κάλεσαν τους Ρώσους και Κινέζους, οι οποίοι ανταποκρίθηκαν ‘’πρόθυμα’’ με στρατιωτική και οικονομική βοήθεια, προκειμένου να αποκτήσουν ζωτικό χώρο σε μια ήπειρο με μεγάλες προοπτικές.
‘’Παλαιότερα υπήρχε η μισθοφορική Wagner σε λίγες χώρες, τώρα η επίσημη ρωσική στρατιωτική παρουσία ξεκινάει από την Λιβύη στον βορρά μέχρι την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία στο νότο της Αφρικής’’ (Αμερικανός διοικητής AFRICOM).
Τα κοιτάσματα μετάλλων της περιοχής είναι απαραίτητα για την σύγχρονη βιομηχανία των αναπτυγμένων χωρών και γι αυτό εκτιμάται ότι η περιοχή δεν θα ησυχάσει εύκολα.
Γενικότερα ο ‘’πράσινος’’ νότος της Αφρικής συγκεντρώνει σε μεγαλουπόλεις πρωτόγνωρων διαστάσεων τους απελπισμένους της ηπείρου χωρίς όμως μεγάλες δυνατότητες εργασίας. Η Νιγηρία, η Ακτή Ελεφαντοστού, η Γουινέα, η Γκάνα, η Σιέρα Λεόνε, θα αναλάβουν μεγάλο βάρος της πληθυσμιακής μετατόπισης λόγω της κλιματικής κρίσης και των πολέμων. Η μετατόπιση αυτή θα επιφέρει προβλήματα και σε αυτές τις χώρες.
Στην Ασία, η Ινδία κάτω από τον αυταρχικό ινδουιστή Ναρέντρα Μόντι, ξεπέρασε τον πληθυσμό της Κίνας και κινείται οικονομικά με ρυθμό 7-8%. Η επιμονή του Μόντι στην κυριαρχία των ινδουιστών μπορεί να προκαλέσει ρήγματα με τις άλλες εθνότητες, κύρια τους μουσουλμάνους, οι οποίοι αποτελούν το 20% του πληθυσμού (200 εκατ.) και δέχονται διακρίσεις από το κράτος και την κυβέρνηση.
Η Δύση περιμένει να δει την Ινδία να υποκαθιστά την κινεζική οικονομία όμως η Ινδία διατηρεί στάση επιφυλακτική και περισσότερο κλείνει στον Παγκόσμιο Νότο.
Το Πακιστάν, φαίνεται ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τα μεγάλα προβλήματά του στην οικονομία και στην ασφάλεια ενώ δημιουργήθηκαν ρωγμές στην παραδοσιακή συνεργασία με την Κίνα.
Η ισχυροποίηση της Ινδίας έναντι του Πακιστάν πιθανόν να φέρει εντάσεις στην περιοχή.
Η πρόσφατη επίσκεψη Πούτιν στην Β. Κορέα σπάει την απομόνωση της χώρας αυτής και την βάζει στο κοινό μέτωπο με την Ρωσία και Κίνα. Μέχρι τώρα την εμπόδιζε η Κίνα να μην υπερβεί τα όρια στο πυραυλικό της πρόγραμμα, με αντάλλαγμα την συγκράτηση των Αμερικανών από μεγαλύτερη βοήθεια στην Ταϊβάν. Τώρα η Β. Κορέα αποκτά μεγαλύτερο ρόλο.
Η Κίνα παρά την ύφεση λόγω Covid και τους δασμούς του Τραμπ την περίοδο 2018-2023 αύξησε τις εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων κατά 40%, από 2,5 τρισ. δολ. σε 3,5 τρις, πολύ περισσότερο από την 15% αύξηση την περίοδο 2013-2018 και τα βιομηχανικά της κέρδη από 6% το 2018 σε 10% το 2023 (Foreign Affairs/04 Ιουν. 2024).
Μέσα σε τρία χρόνια η Κίνα από εισαγωγέας αυτοκινήτων έγινε ο μεγαλύτερος εξωγωγέας.
Το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας φτάνει τα 800 δις δολ. και φυσικά δεν θα ήταν τόσο μεγάλο αν οι ΗΠΑ δεν είχαν μεγάλο έλλειμμα.
Ενώ το παγκόσμιο εμπόριο μειώθηκε στη διάρκεια της πανδημίας, το εμπόριο της Κίνας με τον υπόλοιπο κόσμο αυξήθηκε.
Αυτή την ασυγκράτητη παραγωγική ορμή της Κίνας είναι αμφίβολο αν μπορέσουν να την ανακόψουν οι αμερικανικοί ή οι ευρωπαϊκοί δασμοί.
Είναι επίσης αμφίβολο αν η αμερικανική παρουσία στον Ειρηνικό θα μπορέσει να αποτρέψει τις χώρες της περιοχής από εμπορικές συμφωνίες που οδηγούν σε στενότερες σχέσεις με την Κίνα.
Η Κίνα κλείνει συνεχώς συμφωνίες ασφαλείας με τα νησιωτικά συγκροτήματα του Ειρηνικού όπως τα νησιά του Σολομώντα ενώ οι οικονομικές συμφωνίες είναι όλο και πιο συχνές με χώρες όπως με την Ινδονησία, Καμπότζη, Σρι Λάνκα, Πακιστάν, Αφγανιστάν και την Μαλαισία η οποία ζήτησε αυτές τις μέρες να γίνει μέλος των BRICS.
Η αμερικανική επιρροή περιορίζεται στην Ιαπωνία, Ν. Κορέα και Φιλιππίνες.
Η έλλειψη ελέγχων σε πολλά μέρη του κόσμου έχει οδηγήσει σε κατάρρευση του νόμου και επικράτηση ομάδων που ελέγχουν τα ναρκωτικά και την παρανομία ακόμη και με δικούς τους στρατούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το διεφθαρμένο στρατιωτικό καθεστώς της Μυανμάρ (Μπούρμα), το οποίο από την αναρρίχησή του στην εξουσία το 2021, αντιμάχονται πολλές αντιστασιακές ομάδες που θέλουν επιστροφή στη δημοκρατία και σταθερότητα. Παρόμοια κατάσταση στο Μεξικό, την Κολομβία και άλλες λατινοαμερικανικές χώρες ενώ η Αργεντινή του Μιλέϊ ζει μέρες και οικονομικά προγράμματα εποχής Πινοσέτ της Χιλής.
Οι Χούτις στην Υεμένη έχουν προκαλέσει αναταραχή στη διεθνή ναυσιπλοΐα με αύξηση του κόστους ανά εμπορευματοκιβώτιο 200%, σε σχέση με πέρυσι. Έχουν πληγεί η παραγωγός Κίνα και οι καταναλωτές της Δύσης, παρότι η Αίγυπτος μείωσε τα ναύλα στο Σουέζ. Η έλλειψη ελέγχου μικρών κρατών σε κομβικά σημεία, αφήνει πεδίο σε κάθε παρανομία και πειρατεία. Να θυμηθούμε τι έγινε όταν χάθηκε η σοβιετική επιρροή στη Σομαλία. Τι γινόταν παλιότερα στα στενά της Μάλακκας (Μαλαισία-Ινδονησία).
Παράλληλα, ένα νέο κύμα ισλαμικής τρομοκρατίας αναδύεται, όπως φάνηκε από το μακελειό στο Νταγκεστάν του Ρωσικού Καυκάσου. Σε σχέση με παλιότερα, αυτή τη φορά υπάρχουν πολλές εστίες από την Αφρική, το Πακιστάν και τον Καύκασο και δεν αποκλείεται να ξεσπάσουν συγκρούσεις όπου συνυπάρχουν πολλές θρησκευτικές κοινότητες που συνήθως έχουν και διαφορετικά ταξικά συμφέροντα. Για παράδειγμα, δεν θα είναι έκπληξη μια εμφύλια σύγκρουση στην Νιγηρία, ανάμεσα στον φτωχό μουσουλμανικό βορρά και τον πλούσιο χριστιανικό και πετρελαιοπαραγωγό νότο. Πολύ χειρότερο θα είναι αν συμβεί στην Ινδία.
Αν οι ΗΠΑ και οι Δυτικοί (Ευρώπη, Αυστραλία, Ιαπωνία κ.α.) θελήσουν να περιορίσουν την Κίνα και τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου με στρατιωτική πίεση, οι κίνδυνοι θα είναι μεγάλοι. Το ίδιο αν η Ρωσία αυξήσει την ένταση στη Μ. Ανατολή ή την Αφρική.
Για την ώρα δεν φαίνεται να υπάρχει παράθυρο συνεργασίας.
Οι καπιταλιστικές εντάσεις διακυβεύουν την παγκόσμια ειρήνη.
Η μεγάλη αναδιανομή πόρων και ζωνών επιρροής πυροδοτεί πολλές μικρές συγκρούσεις.
Η αναδιάταξη της οικονομίας γίνεται προς όφελος του μεγάλου κέρδους και όχι του συλλογικού καλού.
Πολλοί οι κίνδυνοι, η ελπίδα πάντα υπάρχει…
Ο Ν. Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.
