Τα αποθέματα φυσικού αερίου της ΕΕ έχουν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα για την εποχή, αφήνοντας την Ευρώπη εκτεθειμένη ενόψει του χειμώνα, προειδοποιούν νέες εκθέσεις. Στο τραπέζι το ενδεχόμενο νέων αυξήσεων στις τιμές της ενέργειας και περιορισμού της κατανάλωσης.
Αντιμέτωπη με τον κίνδυνο ελλείψεων φυσικού αερίου ενόψει του χειμώνα βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς ενδέχεται να χρειαστεί να αναζητήσει εσπευσμένα νέες πηγές προμήθειας για να καλύψει ενεργειακές ανάγκες που αντιστοιχούν στην κατανάλωση 12 εκατομμυρίων νοικοκυριών, σύμφωνα με νέες εκθέσεις που περιήλθαν σε γνώση του Politico.
Η έλλειψη εφοδιασμού δημιουργεί τον κίνδυνο ενός χειμώνα με «φουσκωμένους» λογαριασμούς ενέργειας, ενώ δεν αποκλείεται να επιβληθούν μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης, εάν η ΕΕ δεν καταφέρει να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες φυσικού αερίου από εναλλακτικές πηγές.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Καθώς ο πόλεμος στο Ιράν εξακολουθεί να προκαλεί αναταράξεις στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, η Ευρώπη ενδέχεται να αντιμετωπίσει αυτόν τον χειμώνα έλλειμμα έως και 14 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στο 7% της συνολικής ζήτησης της ΕΕ και θα μπορούσε να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες 10 έως 12 εκατομμυρίων ευρωπαϊκών νοικοκυριών, σύμφωνα με έκθεση του αμερικανικού Ινστιτούτου Οικονομικών της Ενέργειας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης (IEEFA).
Τα ίδια συμπεράσματα περιλαμβάνονται και σε έκθεση του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Αερίου (ENTSO-G), η οποία παρουσιάστηκε την Πέμπτη σε αξιωματούχους των κρατών-μελών που είναι αρμόδιοι για θέματα ενέργειας.
Ιστορικά χαμηλά αποθέματα και αυξημένος κίνδυνος ανατιμήσεων
Το φυσικό αέριο αποτελεί βασική πηγή ενέργειας για τη θέρμανση των ευρωπαϊκών κατοικιών, τη λειτουργία της βιομηχανίας και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, τα αποθέματα της ΕΕ έχουν υποχωρήσει σε λίγο πάνω από το 70% της συνολικής χωρητικότητας, στο χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί για την εποχή από το 2011, όταν άρχισαν να τηρούνται σχετικά στοιχεία.
Η υποχώρηση των αποθεμάτων οφείλεται, μεταξύ άλλων, στις υψηλές τιμές, οι οποίες έκαναν πιο συμφέρουσα για τους traders την πώληση φυσικού αερίου κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού αντί της αποθήκευσής του για τον χειμώνα.
Με τις τιμές του φυσικού αερίου να βρίσκονται κοντά στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τεσσάρων ετών και την προσφορά να περιορίζεται εξαιτίας του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή, οι δυνατότητες της Ευρώπης να εξασφαλίσει πρόσθετες ποσότητες είναι περιορισμένες, εάν ο επερχόμενος χειμώνας αποδειχθεί εξίσου ψυχρός με τον προηγούμενο, επισημαίνει η IEEFA.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η ΕΕ θα ξεμείνει από φυσικό αέριο. Σημαίνει, όμως, ότι μπορεί να διαθέτει έως και 7 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου λιγότερα στις αποθήκες της. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα κράτη-μέλη ενδέχεται να αναγκαστούν να αγοράσουν φυσικό αέριο σε υψηλές τιμές από τις όλο και πιο ασταθείς διεθνείς αγορές ή ακόμη και να ζητήσουν από τους καταναλωτές να περιορίσουν τη χρήση του, εάν δεν εξασφαλιστούν νέες προμήθειες.
Ευάλωτη σε ανατιμήσεις η Ευρώπη
Τα ιστορικά χαμηλά αποθέματα αφήνουν την ΕΕ με μικρότερα περιθώρια προστασίας απέναντι σε διαταραχές στον εφοδιασμό, καθιστώντας την πιο ευάλωτη σε απότομες αυξήσεις των τιμών, σύμφωνα με την Ana Jaller-Makarewicz, επικεφαλής αναλύτρια της IEEFA για την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Όπως προειδοποίησε, εάν οι χώρες αναγκαστούν να εξαντλήσουν τα αποθέματά τους φέτος, θα πρέπει να αναπληρώσουν μεγαλύτερες ποσότητες φυσικού αερίου την επόμενη χρονιά. Έτσι, κινδυνεύει να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος χαμηλών αποθεμάτων και υψηλών τιμών.
Στην έκθεση του ENTSO-G για τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο τον χειμώνα 2026-2027, η οποία δημοσιεύθηκε την Πέμπτη, επισημαίνεται ότι, σε περίπτωση ψυχρού χειμώνα, τα αποθέματα θα μπορούσαν να υποχωρήσουν έως και στο 11%, εάν οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) είναι περιορισμένες ή ακόμη και αν κινηθούν σε ευνοϊκά επίπεδα.
Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί στο ελάχιστο επίπεδο που απαιτείται για τη διατήρηση στρατηγικών αποθεμάτων, τα οποία δεν μπορούν να αξιοποιηθούν εύκολα.
Περιορισμοί στην κατανάλωση
Για να καταφέρουν οι χώρες να αυξήσουν τα αποθέματά τους στο 30% έως το τέλος του χειμώνα και να περιορίσουν την έκθεσή τους σε νέα κύματα ψύχους, θα πρέπει είτε να μειωθεί η κατανάλωση είτε να περιοριστούν οι ποσότητες φυσικού αερίου που διατίθενται στους καταναλωτές. Οι περικοπές αυτές μπορεί να αντιστοιχούν στο 7% της συνολικής ζήτησης, προειδοποιεί το ENTSO-G.
Πρόσθετη πίεση αναμένεται να ασκήσει η απαγόρευση των μακροχρόνιων συμβολαίων προμήθειας ρωσικού LNG σε επίπεδο ΕΕ, η οποία πρόκειται να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο. Σύμφωνα με την IEEFA, το μέτρο θα μειώσει περαιτέρω τις ευρωπαϊκές εισαγωγές φυσικού αερίου κατά 7 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.
Παραδοσιακά, το ρωσικό φυσικό αέριο κάλυπτε τις αυξομειώσεις της ζήτησης κατά τη διάρκεια του χειμώνα. «Πλέον, η Ευρώπη εξαρτάται από τα αποθέματα για να βγάλει τον χειμώνα», επισημαίνει η έκθεση.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από το γεγονός ότι η ζήτηση φυσικού αερίου κατά τους χειμερινούς μήνες αυξάνεται τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ οι εισαγωγές της ΕΕ παραμένουν ουσιαστικά στάσιμες. Ως αποτέλεσμα, η Ένωση βασίζεται όλο και περισσότερο στα αποθέματα. Οι καθαρές ποσότητες φυσικού αερίου που αντλήθηκαν από τις αποθήκες τον Ιανουάριο του 2026 ανήλθαν σε 22,6 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, έναντι 18,8 δισεκατομμυρίων τον Ιανουάριο του 2025 και 17,8 δισεκατομμυρίων τον Ιανουάριο του 2024.
Ακριβότερες εισαγωγές LNG και πίεση στους καταναλωτές
Μία εναλλακτική λύση θα ήταν η εισαγωγή πρόσθετων ποσοτήτων υγροποιημένου φυσικού αερίου, το οποίο μεταφέρεται διά θαλάσσης και προέρχεται όλο και περισσότερο από τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, με τις σημερινές τιμές, η εισαγωγή των ποσοτήτων LNG που θα λείψουν θα κόστιζε στους Ευρωπαίους επιπλέον 3 δισεκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για αύξηση 12% σε σχέση με το κόστος που θα είχε η εισαγωγή της ίδιας ποσότητας πέρυσι, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τους ήδη υψηλούς λογαριασμούς ενέργειας.
Επιπλέον, η αμερικανική παραγωγή LNG βρίσκεται κοντά στα όρια της δυναμικότητάς της, γεγονός που σημαίνει ότι οι πρόσθετες ευρωπαϊκές εισαγωγές θα ασκούσαν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στην παγκόσμια προσφορά, δήλωσε η Jaller-Makarewicz στο Politico.
Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν πιθανότερη μια νέα άνοδο των τιμών. Το δυσμενές σενάριο του ENTSO-G προβλέπει παγκόσμιο έλλειμμα, το οποίο θα μπορούσε να μειώσει κατά 20% τις διαθέσιμες ποσότητες LNG προς εισαγωγή στην Ευρώπη.
Ωστόσο, ο Laurent Ruseckas, ανώτερος αναλυτής της αγοράς φυσικού αερίου στην S&P Global Energy, εκτιμά ότι τα αποθέματα δεν μπορούν να μειώνονται επ’ αόριστον. Η ταχεία άντληση φυσικού αερίου από τις αποθήκες στις αρχές του χειμώνα θα οδηγούσε σε άνοδο των τιμών, προσελκύοντας φορτία LNG από την Ασία προς την Ευρώπη.
«Δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια περαιτέρω περιορισμού της ζήτησης στην Ευρώπη», σημείωσε, υπενθυμίζοντας ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία είχε ήδη οδηγήσει στην απώλεια του 20% της βιομηχανικής ζήτησης φυσικού αερίου στην ΕΕ. «Και αυτή η ζήτηση δεν επέστρεψε ποτέ».
Με πληροφορίες από Politico
