Η αυξανόμενη γεωπολιτική αβεβαιότητα, η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης, οι δημοσιονομικές πιέσεις και οι διαρθρωτικές αδυναμίες της οικονομίας συνθέτουν ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου για την ευρωπαϊκή οικονομία, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) στην ετήσια έκθεσή του που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα. Παρά το γεγονός ότι η ευρωζώνη επέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα μέσα στο 2025, ο οργανισμός προειδοποιεί ότι οι κίνδυνοι όχι μόνο δεν έχουν εκλείψει αλλά ενδέχεται να ενταθούν, απαιτώντας διαρκή επαγρύπνηση και προληπτικές πολιτικές.
Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται η κλιμάκωση των γεωπολιτικών συγκρούσεων, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή, η οποία έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Ο ESM επισημαίνει ότι η διαταραχή στις ενεργειακές ροές και η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου ενδέχεται να οδηγήσουν σε χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης και υψηλότερο πληθωρισμό για την ευρωζώνη, ενώ η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενη ενέργεια εξακολουθεί να αποτελεί στρατηγική αδυναμία. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι περίπου το 60% των ενεργειακών αναγκών της ευρωζώνης καλύπτεται από εισαγωγές, γεγονός που καθιστά την οικονομία ιδιαίτερα ευάλωτη σε εξωτερικά σοκ.
Ο οργανισμός προειδοποιεί επίσης ότι η ευρωπαϊκή οικονομία αντιμετωπίζει μια σειρά από μακροπρόθεσμες προκλήσεις που απειλούν την ανταγωνιστικότητά της. Η χαμηλή παραγωγικότητα, η γήρανση του πληθυσμού, η κλιματική αλλαγή, η ψηφιακή μετάβαση και η ανάγκη σημαντικής αύξησης των αμυντικών δαπανών δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά. Σύμφωνα με τον ESM, η εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου είναι κρίσιμη ώστε οι κυβερνήσεις να διατηρήσουν βιώσιμες πορείες χρέους χωρίς να περιορίζουν τις αναγκαίες επενδύσεις.
Παράλληλα, ο ESM επισημαίνει ότι η Ευρώπη χρειάζεται επενδύσεις που ενδέχεται να ξεπεράσουν το 1 τρισ. ευρώ ετησίως τα επόμενα χρόνια, ωστόσο οι κατακερματισμένες κεφαλαιαγορές δυσκολεύουν την αποτελεσματική διοχέτευση των διαθέσιμων αποταμιεύσεων προς παραγωγικές επενδύσεις. Για τον λόγο αυτόν θεωρεί απαραίτητη την προώθηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, καθώς και την ενίσχυση της ψηφιακής χρηματοδότησης και του ψηφιακού ευρώ, ώστε να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στους χρηματοπιστωτικούς κινδύνους. Ο ESM σημειώνει ότι οι υψηλές αποτιμήσεις σε ορισμένους τεχνολογικούς τομείς, ιδίως γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και οι ευπάθειες στον μη τραπεζικό χρηματοπιστωτικό τομέα απαιτούν στενή παρακολούθηση. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή χαρακτηρίζεται ως μια διαρκής απειλή με σημαντικό οικονομικό κόστος, γεγονός που καθιστά την πρόληψη κρίσεων σημαντικότερη από τη διαχείρισή τους μετά την εκδήλωσή τους.
Σε ό,τι αφορά στην Ελλάδα, η εικόνα που παρουσιάζει ο ESM είναι συνολικά θετική, χωρίς όμως να απουσιάζουν οι προειδοποιήσεις. Η ελληνική οικονομία διατήρησε ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης το 2025, υψηλότερους από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, ενώ το δημόσιο χρέος συνέχισε να αποκλιμακώνεται και η ανεργία υποχώρησε στα χαμηλότερα επίπεδα από την περίοδο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Ταυτόχρονα, τα spreads των ελληνικών ομολόγων μειώθηκαν περαιτέρω και οι αξιολογήσεις της χώρας πλησιάζουν σταδιακά τα προ κρίσης επίπεδα. Ωστόσο, ο ESM επισημαίνει ότι ο πληθωρισμός παραμένει σχετικά υψηλός, κοντά στο 3%, ενώ το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών εξακολουθεί να είναι σημαντικό, παρά τη βελτίωσή του. Παράλληλα, τονίζεται ότι η ενίσχυση της παραγωγικότητας, της καινοτομίας και της ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιματική αλλαγή αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη ευημερία της χώρας.
Η μεγαλύτερη ανησυχία για την ελληνική οικονομία συνδέεται με τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με την έκθεση, η εξάρτηση της Ελλάδας από τις εισαγωγές ενέργειας αλλά και η ιδιαίτερη σημασία του τουρισμού καθιστούν τη χώρα ευάλωτη σε ενδεχόμενη παρατεταμένη κρίση στην περιοχή. Μια νέα άνοδος των τιμών ενέργειας ή σημαντικές διαταραχές στις διεθνείς μετακινήσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τόσο την οικονομική δραστηριότητα όσο και τις πληθωριστικές πιέσεις.
Παρά τις επιφυλάξεις αυτές, ο ESM εκτιμά ότι η Ελλάδα διατηρεί πλήρη ικανότητα να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις της προς τον ίδιο και προς το EFSF κατά το 2026, ενώ η πρόωρη αποπληρωμή δανείων βελτιώνει περαιτέρω το προφίλ του δημόσιου χρέους και ενισχύει την εμπιστοσύνη των αγορών.
