Η εικόνα των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ) στον δημόσιο τομέα παραμένει προβληματική, παρά τη σχετική πρόοδο που καταγράφεται τα τελευταία δύο χρόνια, καθώς μόλις το 19% των φορέων διαθέτει λειτουργικά ολοκληρωμένες δομές εσωτερικού ελέγχου, ενώ η μεγάλη πλειονότητα εξακολουθεί να βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο οργάνωσης, σύμφωνα με την έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το 2025 σχετικά με την πρόοδο εγκατάστασης των ΣΕΕ και τη λειτουργία των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου (ΜΕΕ) στους φορείς του Δημοσίου.
Η έκθεση αποτυπώνει την κατάσταση σε 666 φορείς του Δημοσίου, καλύπτοντας το σύνολο σχεδόν των υποτομέων της γενικής κυβέρνησης, από ΟΤΑ και νοσοκομεία έως πανεπιστήμια, ΝΠΔΔ και φορείς της κεντρικής διοίκησης. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι, παρά τις παρεμβάσεις που ακολούθησαν τον νόμο 4795/2021 και τις σχετικές συστάσεις του 2024, οι περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες εξακολουθούν να μην διαθέτουν ώριμα συστήματα διαχείρισης κινδύνων, χαρτογράφησης διαδικασιών και λειτουργικού εσωτερικού ελέγχου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ελεγκτικού Συνεδρίου, μόλις το 19% των φορέων έχει εγκαταστήσει επαρκώς λειτουργικά ΣΕΕ, με καταγεγραμμένες διαδικασίες, κινδύνους και ελεγκτικές δικλίδες σε ποσοστό άνω του 50%, καθώς και στελεχωμένες Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου ή πλήρη ανάθεση του έργου σε εξωτερικούς συνεργάτες. Αντίθετα, το 81% εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά, γεγονός που, όπως επισημαίνεται, δημιουργεί σοβαρούς λειτουργικούς και δημοσιονομικούς κινδύνους. Ιδιαίτερα ανησυχητικό θεωρείται ότι η συνολική εικόνα παραμένει «αποθαρρυντική», παρά τις επιμέρους βελτιώσεις σε νοσοκομεία, περιφέρειες και πανεπιστήμια.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα αφορά τη χαρτογράφηση των διαδικασιών. Η έκθεση δείχνει ότι περίπου το 68% των φορέων έχει καταγράψει λιγότερες από τις μισές κρίσιμες διοικητικές και δημοσιονομικές διαδικασίες, ενώ πλήρη καταγραφή έχει επιτύχει μόλις το 9,43%. Η κατάσταση είναι χειρότερη στους φορείς της κεντρικής διοίκησης, ενώ καλύτερες επιδόσεις εμφανίζουν τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα και τα νοσοκομεία.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ακόμη ένα κρίσιμο εύρημα: περίπου το 43% των φορέων που έχουν προχωρήσει σε καταγραφές διαδικασιών δεν μπορεί καν να αξιολογήσει αν αυτές είναι λειτουργικές. Όπως αναφέρεται, πολλές υπηρεσίες φαίνεται να χρησιμοποιούν έτοιμα πρότυπα και γενικά υποδείγματα άλλων οργανισμών, χωρίς προσαρμογή στις πραγματικές τους ανάγκες, δημιουργώντας ένα φαινόμενο «copy paste» που υπονομεύει την ουσία του εσωτερικού ελέγχου.
Παράλληλα, αν και έχει καταγραφεί πρόοδος στη σύσταση Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου, τα προβλήματα λειτουργικότητας παραμένουν έντονα. Περίπου το 55% των φορέων έχει συστήσει ΜΕΕ, είτε μέσω τροποποίησης οργανισμών είτε με διοικητικές αποφάσεις. Ωστόσο, σχεδόν ένας στους τρεις φορείς που προχώρησαν στη σύσταση δεν έχει στελεχώσει τις μονάδες αυτές, μετατρέποντας ουσιαστικά μια κρίσιμη θεσμική πρόβλεψη σε τυπική υποχρέωση συμμόρφωσης.
Η εικόνα είναι ιδιαίτερα προβληματική στους δήμους, όπου το ποσοστό μη στελέχωσης φτάνει το 43%, ενώ στα ΝΠΔΔ αγγίζει το 50%. Αντίστοιχα προβλήματα εμφανίζονται στα νοσοκομεία και τα ΝΠΙΔ, όπου οι μονάδες υπάρχουν θεσμικά αλλά δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό. Αντίθετα, καλύτερη εικόνα καταγράφεται στους φορείς της κεντρικής διοίκησης και στις περιφέρειες.
Ένα ακόμη εύρημα που προκαλεί προβληματισμό είναι η υψηλή κινητικότητα προσωπικού στις ΜΕΕ. Από τους περισσότερους από 260 υπαλλήλους που υπηρετούσαν στις μονάδες εσωτερικού ελέγχου το 2025, οι 70 μετακινήθηκαν εντός του ίδιου έτους. Το 65,7% των μετακινήσεων έγινε με αποφάσεις διοικήσεων και πάνω από τις μισές δεν συνοδεύονταν από επαρκή αιτιολόγηση, γεγονός που δημιουργεί ερωτήματα για τη σταθερότητα και ανεξαρτησία των δομών εσωτερικού ελέγχου.
Η έκθεση εστιάζει και στη λειτουργία των Επιτροπών Ελέγχου, όπου διαπιστώνεται σημαντική υστέρηση. Πολλοί φορείς, ιδιαίτερα στην κεντρική διοίκηση, στους δήμους και στα ΝΠΔΔ, όχι μόνο δεν έχουν συγκροτήσει τις επιτροπές αλλά δεν έχουν ξεκινήσει καν ουσιαστικές διαδικασίες υλοποίησης της υποχρέωσης αυτής. Καλύτερη εικόνα παρουσιάζουν νοσοκομεία και πανεπιστήμια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία για τη χρήση εξωτερικών συνεργατών. Τέσσερα χρόνια μετά την εφαρμογή του νόμου, η πλειονότητα των ΟΤΑ, νοσοκομείων, πανεπιστημίων και ΝΠΙΔ εξακολουθεί να στηρίζεται σε εξωτερικούς αναδόχους για τη λειτουργία ή υποστήριξη του εσωτερικού ελέγχου. Μάλιστα, το 90% των σχετικών έργων ανατέθηκε μέσω απευθείας αναθέσεων, ενώ το 85% της συνολικής αξίας συμβάσεων ευρώ – κατευθύνθηκε μέσω αυτής της διαδικασίας. Η έκθεση αναφέρει ότι η συνολική αξία των συμβάσεων ανήλθε στα 8,9 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 7,6 εκατ. ευρώ δόθηκαν μέσω απευθείας αναθέσεων.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι το 65,5% των συμβάσεων συγκεντρώθηκε σε μόλις οκτώ αναδόχους, γεγονός που ενέχει κίνδυνο χρήσης τυποποιημένων λύσεων χωρίς προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες κάθε φορέα. Επιπλέον, προκαλεί ερωτήματα το γεγονός ότι σε 152 εκθέσεις εξωτερικών συνεργατών δεν διατυπώθηκε ούτε μία αρνητική γνώμη για την επάρκεια των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου, ακόμη και σε φορείς όπου δεν υπήρχε ουσιαστική χαρτογράφηση διαδικασιών ή καταγραφή κινδύνων.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο υπογραμμίζει ότι ο εσωτερικός έλεγχος δεν αποτελεί απλώς μια κανονιστική υποχρέωση αλλά βασικό εργαλείο διαφάνειας, λογοδοσίας και χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, προειδοποιώντας ότι η καθυστέρηση στην εγκατάσταση λειτουργικών ΣΕΕ αυξάνει τον κίνδυνο κακοδιαχείρισης, απάτης και αναποτελεσματικής χρήσης δημόσιων πόρων.
