Μια σειρά από επιφυλάξεις διατυπώνει η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της Ελλάδας (ΟΚΕ) στη γνωμοδότησή της για το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης που αναμορφώνει συνολικά το κληρονομικό δίκαιο.
Η ΟΚΕ, αν και αναγνωρίζει ότι το σχέδιο κινείται προς την κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού και της προσαρμογής στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, ζητά σειρά αλλαγών, επισημαίνοντας κινδύνους για την ασφάλεια δικαίου, την προστασία των κληρονόμων και τη λειτουργικότητα βασικών θεσμών.
Η ΟΚΕ εκφράζει έντονες επιφυλάξεις για μια σειρά διατάξεων που, όπως αναφέρει, δημιουργούν ασάφειες και ενδέχεται να οδηγήσουν σε ερμηνευτικά προβλήματα. Ζητά σαφέστερες διατυπώσεις στις νέες ρυθμίσεις, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν την εξισορρόπηση μεταξύ ελευθερίας διαχείρισης της περιουσίας και προστασίας των κληρονόμων, την απόδειξη της συντροφικής σχέσης σε ελεύθερη ένωση, αλλά και τον ορισμό αόριστων εννοιών όπως «σημαντικά δυσχερής κατάρτιση διαθήκης».
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η υπερβολική ευελιξία σε ορισμένες περιπτώσεις υπονομεύει την ασφάλεια δικαίου, καθώς μεταφέρει μεγάλο μέρος της ερμηνείας στα δικαστήρια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η νέα ρύθμιση για τις έκτακτες διαθήκες, όπου η δυνατότητα προφορικής δήλωσης τελευταίας βούλησης υπό «έκτακτες περιστάσεις» κρίνεται υπερβολικά αόριστη και πιθανόν να οδηγήσει σε αποκλίνουσες δικαστικές αποφάσεις.
Ιδιαίτερα αυστηρή είναι η στάση της ΟΚΕ απέναντι στις αλλαγές για τα κληρονομικά χρέη. Αν και θεωρεί θετική τη βασική αρχή του διαχωρισμού της κληρονομίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου, εκφράζει σοβαρές ενστάσεις για την κατάργηση της αποδοχής κληρονομίας με απογραφή ως ξεχωριστού θεσμού προστασίας. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αποδοχή με απογραφή θα έπρεπε να αναβαθμιστεί και όχι να καταργηθεί, καθώς αποτελούσε επί δεκαετίες βασικό εργαλείο προστασίας από υπερχρεωμένες κληρονομίες.
Παράλληλα, ζητά τη διατήρηση του διαχωρισμού της κληρονομικής από την ατομική περιουσία του κληρονόμου ως βασικού κεκτημένου του δικαίου, καθώς και τη δημιουργία ενός απλού και λειτουργικού συστήματος προστασίας από κληρονομικά χρέη, το οποίο να είναι πιο ελκυστικό από την αποποίηση κληρονομίας. Προτείνει ακόμη τη δημιουργία ξεχωριστού φορολογικού αριθμού για τους εκκαθαριστές κληρονομιών, ώστε να μην επιβαρύνονται προσωπικά με τα χρέη των υπό εκκαθάριση περιουσιών.
Η ΟΚΕ εκφράζει επίσης ανησυχία για τη μετατροπή της νόμιμης μοίρας από εμπράγματο σε ενοχικό δικαίωμα, εκτιμώντας ότι η θέση των νόμιμων μεριδούχων καθίσταται πιο επισφαλής. Αν και αναγνωρίζει ότι το νομοσχέδιο επιχειρεί να ενισχύσει την ευελιξία και να αποτρέψει τον κατακερματισμό της περιουσίας, προειδοποιεί ότι η προστασία των κληρονόμων δεν πρέπει να αποδυναμωθεί υπερβολικά.
