Η αυξανόμενη πίεση των ΗΠΑ προς την Ευρωπαϊκή Ένωση για την έγκριση της διατλαντικής εμπορικής συμφωνίας με αντάλλαγμα τη διατήρηση της «ευνοϊκής» πρόσβασης σε αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) δημιουργεί νέα γεωπολιτικά και ενεργειακά δεδομένα, τα οποία επηρεάζουν άμεσα και τις ελληνικές ενεργειακές επιδιώξεις, ιδιαίτερα το σχέδιο του Κάθετου Ενεργειακού Διαδρόμου.
Σύμφωνα με όσα δήλωσε ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ουάσιγκτον αναμένει από την ΕΕ να επικυρώσει χωρίς τροποποιήσεις τη συμφωνία εμπορίου που επιτεύχθηκε πέρυσι, διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος να αλλάξουν οι όροι πρόσβασης των Ευρωπαίων σε φορτία αμερικανικού LNG. Η προειδοποίηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου βρίσκεται υπό έντονη πίεση, λόγω γεωπολιτικών εντάσεων και προβλημάτων στην παραγωγή και μεταφορά LNG από τη Μέση Ανατολή.
Η συμφωνία προβλέπει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αγοράσει ενεργειακά προϊόντα από τις Ηνωμένες Πολιτείες συνολικής αξίας 750 δισ. δολαρίων έως το 2028, συμπεριλαμβανομένου LNG, πετρελαίου και τεχνολογιών πυρηνικής ενέργειας. Ωστόσο, η επικύρωση της συμφωνίας έχει καθυστερήσει, ενώ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν ενσωματωθεί ρήτρες που θα επιτρέπουν την αναστολή της σε περίπτωση νέων εμπορικών πιέσεων ή δασμών από την πλευρά των ΗΠΑ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η σύνδεση της εμπορικής συμφωνίας με την ενεργειακή συνεργασία και συγκεκριμένα με τις προμήθειες LNG θεωρείται από πολλούς Ευρωπαίους αξιωματούχους ως μορφή πολιτικής πίεσης, γεγονός που δημιουργεί ανησυχία για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Η ήπειρος παραμένει ιδιαίτερα εξαρτημένη από εισαγωγές φυσικού αερίου και ο παγκόσμιος ανταγωνισμός για φορτία LNG εντείνεται, ειδικά μετά τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο και τα προβλήματα στις εξαγωγές του Κατάρ.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι εξελίξεις επηρεάζουν άμεσα και το ελληνικό σχέδιο για τον Κάθετο Ενεργειακό Διάδρομο, ο οποίος στοχεύει στη μεταφορά αμερικανικού LNG από την Ελλάδα προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη. Το έργο θεωρείται στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα, καθώς ενισχύει τον ρόλο της χώρας ως ενεργειακού κόμβου και αναβαθμίζει τη γεωπολιτική της θέση στην περιοχή.
Ωστόσο, η σύνδεση των προμηθειών LNG με την εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ δημιουργεί νέα αβεβαιότητα. Εάν η Ευρώπη δεν εγκρίνει τη συμφωνία ή επιχειρήσει τροποποιήσεις, υπάρχει πιθανότητα αλλαγής των όρων προμήθειας LNG, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάσει τις μακροπρόθεσμες συμφωνίες και τη βιωσιμότητα έργων υποδομών όπως ο Κάθετος Διάδρομος.
Παράλληλα, το έργο αντιμετωπίζει ήδη εμπόδια εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς ορισμένα κράτη – κυρίως από τη Βόρεια Ευρώπη – εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι στη μαζική εισαγωγή αμερικανικού LNG μέσω της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ενώ υπάρχουν και διαφορετικές προσεγγίσεις σχετικά με την ενεργειακή πολιτική και την επιστροφή ή μη σε προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου στο μέλλον.
Η ελληνική πλευρά, ωστόσο, επιμένει ότι ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί έργο ευρωπαϊκής σημασίας, καθώς συμβάλλει στη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας και στη μείωση της εξάρτησης από μεμονωμένους προμηθευτές. Επιπλέον, δημιουργεί οικονομικά οφέλη και ενισχύει τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας ως πύλης εισόδου ενέργειας προς την Ευρώπη.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η επίσκεψη της ελληνικής πολιτικής και επιχειρηματικής ηγεσίας στις ΗΠΑ και ειδικότερα στο Χιούστον, όπου πραγματοποιείται η CERAWeek 2026, το μεγαλύτερο ενεργειακό φόρουμ παγκοσμίως. Στην αποστολή συμμετέχουν ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, ο υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος, καθώς και ο επικεφαλής του Ομίλου Aktor και της Atlantic SEE LNG Trade, Αλέξανδρος Εξάρχου, με βασική ατζέντα τον Κάθετο Διάδρομο, τις επενδύσεις σε LNG και την προώθηση των ελληνικών ενεργειακών σχεδίων.
