Κίνδυνο σοβαρής αναταραχής στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και ενδεχόμενης διεθνούς οικονομικής ύφεσης βλέπουν οι αναλυτές σε ένα ακραίο αλλά ρεαλιστικό σενάριο, στο οποίο η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα προκαλέσει μεγάλη διακοπή της προσφοράς πετρελαίου, με αλυσιδωτές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Το Ιράν είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον ΟΠΕΚ, με παραγωγή που ξεπερνά τα 3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, και διαθέτει εκτεταμένη ακτογραμμή στα Στενά του Ορμούζ, τον σημαντικότερο θαλάσσιο διάδρομο για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου. Περισσότερα από 14 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα διέρχονταν από τα Στενά το 2025, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τρίτο των παγκόσμιων θαλάσσιων εξαγωγών αργού. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών κατευθύνεται προς την Ασία, με την Κίνα να καλύπτει περίπου το ήμισυ των εισαγωγών αργού μέσω της συγκεκριμένης διόδου.
Παρά το γεγονός ότι οι αγορές πετρελαίου για χρόνια υποβάθμιζαν τον γεωπολιτικό κίνδυνο στη Μέση Ανατολή, ειδικοί εκτιμούν ότι αυτή τη φορά οι επενδυτές ενδέχεται να αιφνιδιαστούν.
Ο Μπομπ ΜακΝάλι, πρώην σύμβουλος ενέργειας του Λευκού Οίκου επί προεδρίας Τζορτζ Μπους του νεότερου και επικεφαλής της Rapidan Energy, προειδοποίησε ότι οι αγορές υποτιμούν τον κίνδυνο ιρανικών αντιποίνων. Όπως δήλωσε, οι τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 5 έως 7 δολάρια το βαρέλι με το άνοιγμα των αγορών, καθώς οι επενδυτές αρχίζουν να αποτιμούν σοβαρότερα τον κίνδυνο.
Την Παρασκευή, το Μπρεντ έκλεισε στα 72,48 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας άνοδο 2,45%, ενώ το αμερικανικό WTI διαμορφώθηκε στα 67,02 δολάρια, αυξημένο κατά 2,78%.
Σύμφωνα με τον ΜακΝάλι, το Ιράν θα μπορούσε να επιχειρήσει να καταστήσει τα Στενά του Ορμούζ μη ασφαλή για την εμπορική ναυσιπλοΐα, αξιοποιώντας αποθέματα ναρκών και πυραύλων μικρού βεληνεκούς, γεγονός που θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Αναλυτές της Kpler αναφέρουν ότι περισσότερα από 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου φορτώθηκαν για εξαγωγή από χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ ορισμένα δεξαμενόπλοια φέρεται να αποφεύγουν ήδη τη διέλευση από τα Στενά. Σε περίπτωση πλήρους αποκλεισμού, η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα των χωρών του Κόλπου δεν θα μπορούσε να φτάσει στις αγορές, ενώ περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου, κυρίως από το Κατάρ, θα διακοπτόταν χωρίς άμεση δυνατότητα αντικατάστασης.
Ο ΜακΝάλι χαρακτήρισε ένα παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών «εγγυημένη παγκόσμια ύφεση», επισημαίνοντας ότι οι μεγάλες ασιατικές οικονομίες θα προχωρούσαν σε μαζική αποθεματοποίηση, προκαλώντας έναν άνευ προηγουμένου πόλεμο προσφορών. Όπως σημείωσε, οι τιμές θα έπρεπε να αυξηθούν σε τέτοιο βαθμό ώστε να μειωθεί η ζήτηση μέσω οικονομικής επιβράδυνσης, καθώς η παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου εμφανίζει ελάχιστη ελαστικότητα.
Η αμερικανική κυβέρνηση θα μπορούσε να εξετάσει τη χρήση του Στρατηγικού Αποθέματος Πετρελαίου, το οποίο διαθέτει περίπου 415 εκατομμύρια βαρέλια. Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι σε μια κρίση μεγάλης διάρκειας και κλίμακας τα διαθέσιμα αποθέματα ενδέχεται να αποδειχθούν ανεπαρκή.
Στις αγορές, οι επενδυτές προετοιμάζονται για στροφή σε πιο αμυντικές τοποθετήσεις, με πιθανή ενίσχυση του δολαρίου και του χρυσού και πιέσεις στις μετοχές. Ενδεικτικά, σε πλατφόρμες κρυπτοπαραγώγων τα συμβόλαια πετρελαίου κατέγραψαν άνοδο σχεδόν 5%, ενώ ο χρυσός ενισχύθηκε άνω του 1%. Το Bitcoin παρουσίασε έντονη μεταβλητότητα μετά την έναρξη των βομβαρδισμών, πριν ανακτήσει μέρος των απωλειών.
Παράλληλα, η κρίση προκάλεσε χάος στις αερομεταφορές, με εκατοντάδες πτήσεις να ακυρώνονται και δεκάδες άλλες να αλλάζουν πορεία λόγω του κλειστού εναέριου χώρου σε μεγάλο τμήμα της Μέσης Ανατολής. Σύμφωνα με στοιχεία της Cirium, πάνω από 1.800 πτήσεις ακυρώθηκαν το Σάββατο, ενώ αρκετές αεροπορικές εταιρείες, μεταξύ αυτών η Qatar Airways και η Emirates, ανέστειλαν προσωρινά τις δραστηριότητές τους σε βασικούς κόμβους της περιοχής.
Καθώς οι αγορές ανοίγουν σήμερα το βράδυ, η πορεία του πετρελαίου και η αντίδραση των ασιατικών αγορών αναμένεται να αποτελέσουν το πρώτο σαφές σήμα για το πόσο σοβαρά αποτιμάται αυτή η γεωπολιτική αναταραχή.
