Η κα Κοσμάτου επισημαίνει ότι εξαιτίας του νέου επαχθούς συστήματος υπολογισμού και επιβολής των ασφαλιστικών εισφορών, που προβλέπει ο ν. 4387/2016, πολλές μεγάλες εταιρίες αναγκάζονται να διακόψουν συνεργασίες και να απολύσουν προσωπικό ενώ χιλιάδες ατομικές επιχειρήσεις υποχρεώνονται να σταματήσουν τις δραστηριότητές τους και να βάλουν λουκέτο. Τονίζει επίσης ότι και η απόπειρα εφαρμογής των νέων ρυθμίσεων έχει οδηγήσει σε τραγελαφικές καταστάσεις καθώς έχουν επιβληθεί εισφορές σε επιχειρήσεις που δεν λειτουργούν και οι υπάλληλοι των ασφαλιστικών ταμείων που καλούνται να επιλύσουν τέτοια ζητήματα σηκώνουν τα χέρια και δηλώνουν αδυναμία να εξυπηρετήσουν τους ασφαλισμένους.
Η κα Κοσμάτου προτείνει συγκεκριμένες λύσεις για την αντιμετώπιση των άμεσων προβλημάτων εφαρμογής του νέου ασφαλιστικού νόμου, υπογραμμίζει ορισμένα πλεονεκτήματα του νέου συστήματος, αλλά ταυτόχρονα παρατηρεί ότι η εφαρμογή του προκαλεί δυσβάσταχτες επιβαρύνσεις για τους περισσότερους επιχειρηματίες και ελεύθερους επαγγελματίες, ενώ παράλληλα δεν προβλέπει καμία προστασία για τους αυτοαπασχολούμενους με χαμηλά εισοδήματα. Προειδοποιεί δε ότι η εμμονή στην εφαρμογή των νέων διατάξεων χωρίς τις αναγκαίες διορθωτικές παρεμβάσεις θα οδηγήσει σε σημαντική απώλεια εσόδων από φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, σε μεγάλη μείωση του ΑΕΠ ακόμη και σε αύξηση των δαπανών υγείας.
-Κα Κοσμάτου, ποια θεωρείτε ότι είναι τα πιο σημαντικά προβλήματα που έχουν προκαλέσει στον επιχειρηματικό κόσμο οι αλλαγές που επήλθαν στο ασφαλιστικό με τις διατάξεις του ν. 4387/2016;
-Πέρα από την αβεβαιότητα περί ορθής ή μη εφαρμογής των νέων κανόνων που θεσπίστηκαν με το Ν.4387/2016, η οποία εξακολουθεί μέχρι σήμερα, 4 μήνες μετά την θέση σε ισχύ του νέου ασφαλιστικού νόμου, ο επιχειρηματικός κόσμος υπέστη σοβαρότατες οικονομικές συνέπειες λόγω σημαντικής αύξησης των λειτουργικών του εξόδων για καταβολή ασφαλιστικών εισφορών σε όλες αυτές τις επαγγελματικές ομάδες, για τις οποίες μέχρι την 31/12/2016 δεν είχε ασφαλιστικές υποχρεώσεις (δικηγόρους, ελεύθερους επαγγελματίες-αυταπασχολούμενους, μέλη των ΔΣ και μετόχους μέλη ΔΣ σε περίπτωση ΑΕ).
Εξαιτίας αυτού, θα αναγκαστούν να προχωρήσουν (αν δεν έχουν ήδη προχωρήσει), αφενός σε απευθείας διακοπή διαφόρων συνεργασιών τους με αυτές τις επαγγελματικές ομάδες και να στερηθούν πολύτιμων υπηρεσιών γιατί απλά δεν αντέχουν το πρόσθετο αυτό βαρύτατο κόστος, και αφετέρου, σε περαιτέρω απολύσεις μισθωτών προκειμένου να μειώσουν γενικότερα τα εργασιακά τους κόστη.
Περαιτέρω, πολλές επιχειρήσεις που επιβίωναν μέχρι σήμερα οριακά και η πλειονότητα των ατομικών επιχειρήσεων, λόγω αδυναμίας να ανταπεξέλθουν στις νέες ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις αναγκάζονται να κλείσουν, ενώ πολλές έκλεισαν ήδη με το τέλος του 2016 προκειμένου να αποφύγουν την εφαρμογή του νέου νόμου.
Πέραν της προχειρότητας με την οποία συντάχθηκε ο νέος ασφαλιστικός νόμος, πάσχει και στις υποδομές του. Το σύστημα του ΕΦΚΑ μέχρι σήμερα δεν έχει ακόμα συντονίσει τις μηχανογραφικές του λειτουργίες με τραγελαφικά αποτελέσματα.
Για να σας δώσω ένα παράδειγμα: πολλοί ελεύθεροι επαγγελματίες που έκαναν παύση εργασιών ή ατομικές επιχειρήσεις που έκλεισαν προ της 1/1/2017 λαμβάνουν ειδοποιητήρια καταβολής εισφορών για το 2017, επειδή αυτή τη στιγμή οι εισφορές για το 2017 υπολογίζονται επί των προπέρσινων (2015) εισοδημάτων. Και ακόμα χειρότερα: όταν οι ασφαλισμένοι προστρέχουν στα πρώην ταμεία τους και τους εξηγούν αυτά τα παράδοξα, ρωτώντας τι να κάνουν (επειδή δεν γνωρίζουν αν θα πρέπει να πληρώσουν ή όχι), αν θα θεωρηθούν εκπρόθεσμοι σε περίπτωση που δεν πληρώσουν (αφού εύλογα δεν οφείλουν εισφορές για το 2017), και γενικότερα πώς να χειριστούν αυτή την ιδιάζουσα περίπτωση, εισπράττουν από τις αρμόδιες αρχές το «δεν γνωρίζουμε ούτε εμείς» ή το «κάνε μία ένσταση και θα δούμε τι θα γίνει».
Αντιλαμβάνεστε επίσης ότι οι πάρα πολλοί ελεύθεροι επαγγελματίες έχουν μείνει άνεργοι/ανεπάγγελτοι και για να μπορέσουν να εξασφαλίσουν ένα κάποιο ημερομίσθιο για να επιβιώσουν προσφέρουν πλέον μαύρη εργασία/υπηρεσίες.
-Με ποιες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν τα συγκεκριμένα προβλήματα;
Θεωρώ ότι το ασφαλιστικό σύστημα στην Ελλάδα συνδέεται με πολλές πολιτικές παραμέτρους, και τα συγκεκριμένα προβλήματα μπορούν αντιμετωπιστούν ουσιαστικά και με μακροπρόθεσμο πρόγραμμα με πολιτικές που θα οδηγήσουν:
- σε επαναφορά των επενδύσεων στη χώρα μας,
- στην αύξηση της απασχόλησης, και
- στην καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής.
Για όλα τα ανωτέρω θα πρέπει να δημιουργηθούν οι απαραίτητες υποδομές, οι οποίες όμως δεν θα πρέπει να σταματήσουν στην ψήφιση νόμων αλλά στην πραγματική υλοποίηση αυτών των νόμων.
Η υλοποίηση αυτών των νόμων θα πρέπει να μην έχει πολιτικό μικροκομματικό χαρακτήρα και η εκάστοτε κυβέρνηση να εργαστεί προς αυτό το σκοπό για το πραγματικό καλό της Ελλάδας, και όχι για τα επιμέρους κομματικά της συμφέροντα.
Σε πρώτη φάση όμως, για τις άμεσες επιλύσεις προβλημάτων που αυτή την στιγμή «τρέχουν», καλό θα ήταν να γίνει ΑΜΕΣΑ ουσιαστική επιμόρφωση του προσωπικού των αρμόδιων ασφαλιστικών φορέων, για να μπορέσουν οι ασφαλισμένοι να τακτοποιήσουν τις άμεσες τουλάχιστον ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις και να μην είναι εκτεθειμένοι στην άγνοια ή τις σοφιστείες του κάθε αδαούς υπαλλήλου.
-Το νέο σύστημα ποια πλεονεκτήματα έχει, τελικά, σε σύγκριση με το προηγούμενο;
Προκειμένου να δώσω μια αξιόπιστη απάντηση στο ερώτημα σας πρέπει να σημειώσω πως είναι πολύ νωρίς για ουσιαστική, εμπεριστατωμένη και πλήρη αποτίμηση των συνεπειών, θετικών ή αρνητικών, του νέου συστήματος. Περαιτέρω:
Μπορώ να επισημάνω σαν πρώτες σκέψεις ότι:
- η ιστορική βάση του νέου ασφαλιστικού συστήματος (αναλογικά με το εισόδημα για όλους τους ασφαλισμένους), δεν είναι παράλογη ή εσφαλμένη, έστω και αν για κάποιες κατηγορίες ασφαλισμένων είναι επαχθής σε σύγκριση με το παλαιό ασφαλιστικό καθεστώς. Είναι άλλωστε η ίδια με αυτή που εφαρμόζεται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.
- Είναι δικαιότερο αν παραβάλουμε το συνολικό εργοδοτικό κόστος που καταβαλλόταν μέχρι σήμερα για τους μισθωτούς με αυτό για τους αυτοαπασχολούμενους
- Η ενοποίηση των ταμείων είναι ορθή και δίκαιη και ήταν απαραίτητη, αρκεί να συμβάλλει στην βελτίωση και όχι στην υποβάθμιση των παροχών ασφάλισης
Σαν δεύτερες σκέψεις όμως ακόμα και στα ανωτέρω 3 φαινομενικά πλεονεκτήματα, δεν μπορώ να μην επισημάνω ότι:
- Η επιβολή των ανωτέρω οικονομικών επιβαρύνσεων σε επιχειρηματίες οι περισσότεροι των οποίων επιβιώνουν επιχειρηματικά αυτήν την εποχή με απίστευτη δυσκολία, δεν είναι απλά δυσβάστακτη: οδηγεί στην εξαφάνιση πολλών από αυτούς.
- Το σύστημα αυτό δεν έχει θεσπίσει περιπτώσεις απαλλαγής από καταβολή εισφορών, για τους αυτοπασχολούμενους με χαμηλά εισοδήματα, όπως προβλέπεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
- Η καταβολή υψηλότερων εισφορών από τους ελεύθερους επαγγελματίες, θα μπορούσε να γίνει σταδιακά.
-Σε περίπτωση που μια ατομική επιχείρηση έχει δηλώσει για το προηγούμενο έτος ζημία, ποια θα είναι η βάση υπολογισμού των εισφορών με το νέο σύστημα;
Βάση υπολογισμού των εισφορών σε περίπτωση ζημιάς αποτελεί ο κατώτατος βασικός μισθός άγαμου μισθωτού άνω των 25 ετών (επί του παρόντος ευρώ 586.08).
Σε συγκεκριμένες κατηγορίες ασφαλισμένων η ανωτέρω κατώτατη βάση λαμβάνεται μειωμένη και ορίζεται σε 70% της κατώτατης (δηλ. 586,08 χ70% = ευρώ 410,26).
Τονίζω ωστόσο ότι τουλάχιστον για τους πρώτους μήνες κάθε έτους, και μέχρι την υποβολή/εκκαθάριση της φορολογικής δήλωσης του προηγούμενου φορολογικού έτους), οι εισφορές υπολογίζονται βάσει των εισοδημάτων του προηγούμενου έτους.
-Τι επιπτώσεις μπορούν να έχουν στην οικονομία οι εφαρμοζόμενες από την 1η-1-2017 ασφαλιστικές ρυθμίσεις;
Κατά την άποψη μου οι επιπτώσεις στην οικονομία (δεν αναφέρομαι σε κοινωνικοπολιτικές προεκτάσεις) είναι πάρα πολύ σοβαρές:
- Σοβαρή απώλεια δημοσίων εσόδων από φόρους μισθωτών υπηρεσιών, εισφορές και ΦΠΑ.
- Μεγάλη μείωση του ΑΕΠ (μέσω: των επενδύσεων, και μέσω της καταναλωτικής δύναμης των πολιτών).
- Ακόμα και αύξηση των δαπανών υγείας (η ανεργία όπως όλοι γνωρίζουμε έχει δυστυχώς ποικίλες αρνητικές επιπτώσεις και στην σωματική και την ψυχική υγεία των ανθρώπων).
* Δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω και ιδρυτικό μέλος της δικηγορικής εταιρείας "Κ. Παπακωστόπουλος & Συνεργάτες". Κάτοχος πτυχίου του Νομικού Τμήματος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών με μεταπτυχιακές σπουδές Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Southampton. Ξεκίνησε την καριέρα της το 1989 ως δικηγόρος και νομικός σύμβουλος εταιρειών, ενώ παράλληλα συνεργάστηκε με την εταιρεία KPMG (μέχρι το 2001) ως φορολογικός και νομικός σύμβουλος. Είναι μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, της Ένωσης Ελλήνων Εμπορικολόγων, της Διεθνούς Φορολογικής Ένωσης (International Fiscal Association (IFA)), του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Κοινωνικής Ασφάλισης (European Institute of Social Security (EISS)), του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Δικηγόρων Κοινωνικού Δικαίου (Institut Europeen des Juristes en Droit Social (IES)) και του Ευρωπαϊκού Συνδέσμου Εργατολόγων (European Employment Lawyers Association (EELA)).
