Έρχεται κάποια στιγμή που πολλοί άνθρωποι κάνουν ένα απλό πείραμα: σταματούν να είναι εκείνοι που στέλνουν πρώτοι μήνυμα, τηλεφωνούν ή κανονίζουν την επόμενη συνάντηση και απλώς περιμένουν. Όταν οι μέρες γίνονται εβδομάδες, η σιωπή μπορεί να αποδειχθεί πιο ηχηρή από οποιονδήποτε καβγά.
Οι ψυχολόγοι περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως «σιωπηλή απομάκρυνση» και εξηγούν πως σταδιακά γίνεται όλο και πιο επώδυνο όσο μεγαλώνουμε. Με την πάροδο του χρόνου, η κοινωνική δομή που δημιουργούσαν το σχολείο, η εργασία και η καθημερινή ρουτίνα αποδυναμώνεται, αφήνοντας τις σχέσεις να στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη συνειδητή προσπάθεια των ανθρώπων.
Σύμφωνα με έκθεση των National Academies, περίπου το 24% των Αμερικανών άνω των 65 ετών είναι κοινωνικά απομονωμένο, ενώ το 43% των ενηλίκων άνω των 60 δηλώνει ότι βιώνει μοναξιά – ένα αίσθημα που ορίζεται ως το χάσμα ανάμεσα στις σχέσεις που επιθυμεί κάποιος και σε εκείνες που πραγματικά έχει.
Η απώλεια που δεν κατονομάζεται
Πρόκειται για ένα είδος πένθους χωρίς σαφές τέλος. Δεν υπάρχει καβγάς ούτε οριστικός αποχαιρετισμός· απλώς, κάποια στιγμή συνειδητοποιείς ότι η φιλία υπάρχει μόνο όσο εσύ τη συντηρείς. Η απουσία μιας ξεκάθαρης εξήγησης κάνει την εμπειρία ακόμη πιο μοναχική, αφού συχνά οι γύρω δεν αντιλαμβάνονται καν ότι κάτι έχει αλλάξει.
Οι ερευνητές Aaron M. Ogletree και Rebecca G. Adams επισημαίνουν ότι η έρευνα για τις φιλίες στην ενήλικη ζωή εστιάζει κυρίως στα οφέλη τους –τη συντροφικότητα και την υποστήριξη– ενώ οι δυσκολίες, όπως η ανισορροπία και η απογοήτευση, συχνά παραμένουν στο περιθώριο.
Η σημασία της ισορροπίας
Κεντρικό ρόλο παίζει η «θεωρία της ισότητας», που ανέπτυξε ο J. Stacy Adams και εφαρμόστηκε στις προσωπικές σχέσεις από ερευνητές όπως η Elaine Hatfield. Οι άνθρωποι αισθάνονται καλύτερα όταν το δούναι και λαβείν μιας σχέσης μοιάζει ισορροπημένο με την πάροδο του χρόνου.
Στις φιλίες, όμως, η προσπάθεια είναι συχνά αόρατη: το μήνυμα μετά από μια δύσκολη εβδομάδα, η πρωτοβουλία για μια συνάντηση, η διαρκής παρουσία. Όταν η φροντίδα γίνεται μονόπλευρη, η σχέση αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με υποχρέωση παρά με δεσμό.
Οι φιλίες είναι ιδιαίτερα εύθραυστες, καθώς δεν υπάρχει κάποια θεσμική δομή που να τις διατηρεί. Αν η προσπάθεια σταματήσει από τη μία πλευρά, η σύνδεση μπορεί να χαθεί αθόρυβα.
Όσο ο χρόνος στερεύει, οι άνθρωποι στρέφονται σε λιγότερες αλλά πιο ουσιαστικές σχέσεις
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο PLOS ONE με επικεφαλής τον Abdullah Almaatouq στο Massachusetts Institute of Technology έδειξε ότι μόλις οι μισές φιλίες είναι πραγματικά αμοιβαίες. Στο συγκεκριμένο δείγμα, μόλις το 53% των ανθρώπων αναγνώριζε ο ένας τον άλλον ως φίλο.
Η μονόπλευρη σχέση γίνεται επώδυνη επειδή οι δύο πλευρές βιώνουν διαφορετικά τον ίδιο δεσμό: ο ένας τον θεωρεί στενό, ενώ ο άλλος τον αντιμετωπίζει ως προαιρετικό.
Στη νεότερη ηλικία, οι φιλίες διατηρούνται μέσω της καθημερινής εγγύτητας – στο σχολείο, στη δουλειά ή σε κοινές δραστηριότητες. Αργότερα, όμως, η «υποδομή» αυτή εξαφανίζεται. Συνταξιοδότηση, μετακομίσεις, οικογενειακές υποχρεώσεις ή προβλήματα υγείας μειώνουν τις αυθόρμητες συναντήσεις. Έτσι, μια φιλία επιβιώνει κυρίως όταν και οι δύο άνθρωποι τη διαλέγουν συνειδητά.
Η ψυχολόγος του Stanford Laura Carstensen, μέσω της θεωρίας της κοινωνικοσυναισθηματικής επιλεκτικότητας, υποστηρίζει ότι όσο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον χρόνο ως πιο περιορισμένο, στρέφονται σε λιγότερες αλλά πιο ουσιαστικές σχέσεις.
Τι πραγματικά προστατεύει από τη μοναξιά
Η έρευνα δείχνει ότι η ποιότητα των σχέσεων έχει μεγαλύτερη σημασία από τον αριθμό τους. Συστηματική ανασκόπηση του 2023 με επικεφαλής τον Χρήστο Πεζηρκιανίδη στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, που εξέτασε 38 μελέτες, κατέληξε ότι η ενήλικη φιλία συνδέεται σταθερά με υψηλότερη ευημερία, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αμοιβαία υποστήριξη και συνεχής επένδυση στη σχέση.
Το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει και από τη μακροχρόνια μελέτη του Harvard, την οποία διευθύνει ο ψυχίατρος Robert Waldinger: «Η μοναξιά σκοτώνει. Είναι εξίσου "επικίνδυνη" όσο το κάπνισμα ή ο αλκοολισμός».
Τελικά, το πιο δύσκολο κομμάτι της ενηλικίωσης δεν είναι απαραίτητα ότι οι άνθρωποι γύρω μας λιγοστεύουν. Είναι η στιγμή που καταλαβαίνουμε ποιες σχέσεις στηρίζονταν στην αμοιβαία φροντίδα – και ποιες υπήρχαν μόνο επειδή εμείς συνεχίζαμε να προσπαθούμε.
Πηγή: Eco News
