Η Κίνα εντείνει την πίεση προς την Ευρώπη μέσα από το γεωπολιτικό παιχνίδι των σπάνιων γαιών, προκαλώντας αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες και πλήγμα στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Παρά τις υποσχέσεις του Πεκίνου για επιτάχυνση των διαδικασιών, οι περιορισμοί στις εξαγωγές κρίσιμων μετάλλων παραμένουν, δημιουργώντας γραφειοκρατικά εμπόδια και οικονομικές απώλειες.
Από τον Απρίλιο, μετά την επιβολή δασμών από τον τότε Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, η Κίνα προχώρησε σε περιορισμούς εξαγωγών σπάνιων γαιών, τις οποίες χαρακτήρισε «μη μεροληπτικούς». Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με τεράστιες δυσκολίες στην απόκτηση αδειών εισαγωγής.
Η Κίνα εξακολουθεί να ελέγχει τον παγκόσμιο χάρτη των σπάνιων γαιών: το 2024 διέθετε πάνω από το 69% της παγκόσμιας παραγωγής και σχεδόν το ήμισυ των αποθεμάτων, σύμφωνα με τη Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ. Η στρατηγική της Κίνας είναι ξεκάθαρη – αξιοποιεί το πλεονέκτημά της για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση έναντι των ΗΠΑ και της Ευρώπης, επιβάλλοντας αυστηρότερους ελέγχους και ζητώντας διαβεβαιώσεις ότι τα μέταλλα δεν θα χρησιμοποιηθούν για στρατιωτικούς σκοπούς.
Παρά την προσωρινή «εκεχειρία» με την Ουάσιγκτον και τη δέσμευση προς τις Βρυξέλλες, η πραγματικότητα δείχνει διαφορετική εικόνα. Οι καθυστερήσεις στις άδειες συνεχίζονται, δημιουργώντας σημεία συμφόρησης που επιβαρύνουν το κόστος παραγωγής. Η εξάρτηση της Ευρώπης παραμένει υψηλή, καθώς σχεδόν οι μισές εισαγωγές σπάνιων γαιών το 2023 προήλθαν από την Κίνα, με τη Ρωσία και τη Μαλαισία να ακολουθούν. Αναλυτές προειδοποιούν ότι αν δεν υπάρξουν άμεσες λύσεις, περισσότερες επιχειρήσεις θα αναγκαστούν να περιορίσουν ή να διακόψουν τις δραστηριότητές τους.
Στην Ευρώπη, ο επικεφαλής της Metlen, Ευάγγελος Μυτιληναίος, εξέφρασε την ανησυχία του για την αδράνεια των Βρυξελλών απέναντι στην κρίση. Αν και η ΕΕ θέσπισε τον νόμο περί κρίσιμων πρώτων υλών τον Μάιο του 2024, που περιλαμβάνει 34 στρατηγικά υλικά, ο κ. Μυτιληναίος σημειώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει λάβει μέτρα ουσίας για την ενίσχυση της βιομηχανίας. Υπογραμμίζει την ανάγκη για σταθερά εργαλεία μείωσης ρίσκου και για κίνητρα αντίστοιχα με τον αμερικανικό νόμο IRA, ώστε η Ευρώπη να αποκτήσει ρόλο παρόχου κρίσιμων πρώτων υλών και να μειώσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες.
Η επόμενη κρίσιμη καμπή τοποθετείται τον Οκτώβριο, όταν η κινεζική ηγεσία θα συζητήσει τους αναπτυξιακούς στόχους της πενταετίας 2026-2030. Μέχρι τότε, το μέλλον για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τις σπάνιες γαίες παραμένει αβέβαιο.
