Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 83 ετών ο Ψαρογιάννης –κατά κόσμον Γιάννης Ξυλούρης–, αδερφός του Νίκου Ξυλούρη και του Ψαραντώνη.
Είχε γεννηθεί στα Ανώγεια το 1943 και ήταν μέλος της φημισμένης οικογένειας των Ξυλούρηδων.
Στα πέντε του μόλις χρόνια έπιασε για πρώτη φορά μαντολίνο και συνέχισε με λαούτο και λύρα. Στο δημοτικό έπαιζε παραδοσιακά κρητικά μουσικά όργανα και στα 12 χρόνια του συνόδευε με το λαούτο του τον αδερφό του, Νίκο. Στα 14 του έκανε τον πρώτο του δίσκο μαζί με τον Nίκο Ξυλούρη, ενώ στα 17 του, το 1960, θεωρούνταν ήδη ένα από τα καλύτερα λαούτα της Kρήτης, με τους πιο σπουδαίους λυράρηδες να επιδιώκουν να συνεργαστούν μαζί του. Aνοίχτηκε και στη λύρα, στο τραγούδι και στη σύνθεση δικών του τραγουδιών.
Συνεργάστηκε –εκτός από τους αδερφούς του, Nίκο και Aντώνη– και με τον Kώστα Mουντάκη, κυρίως τη δεκαετία του ’60, καθώς και με τον Βασίλη Σκουλά, ενώ στο ενεργητικό του είχε και συνεργασίες με διάφορα μουσικά σχήματα από την Ήπειρο, νησιά του Aιγαίου, τη Mικρά Aσία αλλά και με γνωστούς Έλληνες μουσικοσυνθέτες. Ήταν ένα ανήσυχο και συνθετικό πνεύμα, με δημιουργική προσέγγιση, προσωπικό ήχο, ύφος και χρώμα.
{https://www.facebook.com/GiannisXylouris.Psarogiannis/posts/pfbid0fkooiueAEu21MV5E9NPbDoUpZe6hHj5FDndMbwXB9T2DPTFdRAVrY1uEP4cGYnvyl?locale=el_GR}
Μια λαμπερή και δημιουργική πορεία
Ο Γιάννης Ξυλούρης ξεκίνησε παρέα με τον Νίκο Ξυλούρη, στα μέσα της δεκαετίας του ’50. Μαζί πορεύτηκαν τα δύσκολα χρόνια, προκαλώντας καινοτόμες ρήξεις, για να μας χαρίσουν αξεπέραστες επιτυχίες. Από τα λαϊκά γλέντια και τις παρέες στα Ανώγεια, κατέβηκαν στο Ηράκλειο, φέρνοντας μαζί τους την ξεχασμένη λύρα και το λαούτο. Έπαιξαν τα τραγούδια του τόπου μας, κόντρα στις ξενόφερτες μόδες της εποχής. Ξαναέβαλαν στα πικραμένα χείλη εκείνων που αναζητούσαν την ελπίδα και το όνειρο της ζωής, τα ριζίτικα, τον Ερωτόκριτο, τους σκοπούς με τη μελωδία της λύρας, που ήταν εξοστρακισμένοι από το Μεγάλο Κάστρο. Ξαναβγήκαν οι χορευτές χορεύοντας τους πυρρίχιους στην πιάτσα.
Σαν πήγαιναν να ξεκουραστούν, είχαν για κρεβάτι δυο ράντσα και μια βαλίτσα για τραπέζι. Κι όμως, από την Κρήτη ξεκίνησαν για να κατακτήσουν τις ψυχές των λαϊκών ανθρώπων και των φοιτητών της Ελλάδας, χωρίς ποτέ να εντυπωσιαστούν από τα χρήματα και τα φώτα της δημοσιότητας. Από τις μπουάτ της Πλάκας, στις μεγάλες συναυλίες, στα γήπεδα και στις πιο φημισμένες αίθουσες σε όλο τον κόσμο. Από το Λονδίνο και το Royal Albert Hall ή τη Νέα Υόρκη έως το Παρίσι και τη Γερμανία… Ο Ψαρονίκος έγινε το σύμβολο του ελληνικού λαού, που πάλευε ενάντια στη χούντα και τον φασισμό. Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, ο Νίκος κέρδισε το περιζήτητο βραβείο της Γαλλικής Ακαδημίας «Charles Cros» για την ερμηνεία του στα ριζίτικα τραγούδια, ενώ το 1966, μαζί με τον Γιάννη κέρδισαν το πρώτο βραβείο σε διεθνή διαγωνισμό στο Σαν Ρέμο, παρουσιάζοντας «το κρητικό συρτάκι».
Ως λαϊκοί καλλιτέχνες, πρωτοστάτησαν στα μουσικά κινήματα της χώρας, ανεβάζοντας ψηλά την κατατρεγμένη μουσική της Κρήτης. Ήξεραν κι οι δύο ότι οι ζωντανές παραδόσεις δίνουν δυνατότητες για νέα πράγματα. Δεν μπήκαν σε καλούπια, αλλά συνδύασαν το φως του νησιού με παντρέματα από άλλες παραδόσεις και τη σύγχρονη μουσική. Γι’ αυτό άνοιξαν τις δικές τους λεωφόρους. Ο Ψαρονίκος με τον Ψαρογιάννη έδωσαν νέους ήχους, ενώ με ό,τι κι αν καταπιάνονταν, το χαρακτήριζαν με μια αυθεντικότητα που δεν είχε ουδεμία σχέση με τις στείρες απομιμήσεις. Αποτέλεσαν μια από τις δημιουργικότατες κι εκπληκτικότερες ζυγιές που υπηρέτησαν τη λαϊκή μουσική της πατρίδας μας. Χρησιμοποιούσαν τον εαυτό τους σαν μέσο αναγέννησης του πρωτογενούς υλικού. Διέθεταν το σπάνιο χάρισμα να ξαναγεννάνε ό,τι έπαιζαν και ό,τι τραγουδούσαν, χωρίς να επαναλαμβάνουν ούτε τους άλλους, ούτε τον ίδιο τον εαυτό τους. Αφομοίωναν την ουσία και την χρησιμοποιούσαν με δημιουργικό τρόπο, σαν δυνατές καλλιτεχνικές προσωπικότητες που είναι. Με τον Νίκο Ξυλούρη ήταν αχώριστη παρέα, μέχρι που ο χαρισματικός τροβαδούρος έφυγε για το μακρινό ταξίδι, τον Φλεβάρη του 1981.
Ο Ψαρογιάννης συνέχισε την πορεία του, δημιουργώντας ένα έργο πρωτοφανές σε όγκο και ποιότητα. Ο Κρητικός Ήλιος, τα Πετροδολάκια, οι Ραψωδίες, οι Ενότητες, η Αυγή ξανανταμώσαμε σε στίχους του Νιδιώτη και με συμμετοχή του Μανώλη Λιδάκη, 40 Χρόνια Ψαρογιάννης, είναι μερικά από τα έργα που παρουσίασε μετά το 1981. Το Σύμπαν, όπου ο Ψαρογιάννης, με τον Ηλία Ζούτσο στη λύρα και τον Παναγιώτη Κατσικιώτη (Τσίκο) στα κρουστά, δίνει το δικό του «Σύμπαν».
Αποτελεί σημείο αναφοράς για τους καλλιτέχνες, για τους «εραστές» του λαούτου, αλλά και γενικότερα για όσους αγαπούν τη μουσική. Υπηρετεί με αφοσίωση το λαϊκό πολιτισμό, ενώ στην καριέρα του συνεργάστηκε με σπουδαίους συνθέτες της ελληνικής λαϊκής μουσικής τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, και συμμετείχε στα κινήματα που καθόρισαν τα πράγματα της μουσικής στη χώρα μας. Άριστος δεξιοτέχνης, με μοναδικές ικανότητες στα μουσικά όργανα, διέθετε μια άνετη φωνή, κατέχοντας σπάνιες τεχνικές και θεωρητικές γνώσεις. Ήταν ένας δεξιοτέχνης που ξέφευγε από τα συνηθισμένα όρια.
Στον Ερωτόκριτο, που την επιλογή στίχου, από την έκδοση του Στυλιανού Αλεξίου, είχε κάνει ο Κωστής Μουδάτσος, αλλά και την επιμέλεια της εργασίας ο Γιάννης Ξυλούρης, μας ταξίδεψε στα μυρωμένα λιβάδια της αναγεννησιακής εποχής, που οι αισθήσεις στήνουν τρελούς χορούς, ενώ συνεργάστηκε με νέους μουσικούς, όπως οι Χαΐνηδες, ο Ν. Ξυλούρης - Γκρας, η Λευτερία Ξυλούρη, η Ράνια Φθενάκη, ο Νίκος Καλομοίρης κ.ά.
Μνημειώδης είναι και η εικοσαετής και πλέον συνεργασία του, τόσο στη δισκογραφία, όσο και σε ζωντανές εμφανίσεις, με τον Κώστα Μουντάκη. Δημιούργησαν ακόμη ένα δίδυμο που αποτελεί σημείο αναφοράς για μυημένους και απλούς φίλους της μουσικής. Ένα μεγάλο μέρος της δισκογραφίας μετά το 1962 του Κώστα Μουντάκη έχει ηχογραφηθεί με συνεργάτη στο λαούτο τον Γιάννη Ξυλούρη. Ο Ψαρογιάννης βοήθησε τον Μουντάκη στο ξεκίνημα της διδασκαλίας της Κρητικής μουσικής στα Ωδεία και συνέχισε μέχρι πριν από λίγα χρόνια, παραδίνοντας μαθήματα εκμάθησης λύρας, λαούτου και μαντολίνου στο Ωδείο του Δήμου Ηρακλείου και στο Μουσείο Λαϊκών Οργάνων στην Πλάκα της Αθήνας.
Η συναυλία του σε διεθνές φεστιβάλ στο Αμβούργο με τον Μιχάλη Σταυρακάκη ηχογραφήθηκε και κυκλοφόρησε στη Γερμανία: «FOLKLORE AUS KRETA», που εκδόθηκε το 1988 από τη Zitty Zound Music.
Ο Ψαρογιάννης με τον Θανάση Σταυρακάκη, τον Μερτζάνη, έδωσαν το δισκάκι με το «Κάθε χειμώνα τα πουλιά μισεύουν σ΄ άλλο τόπο, μα δε ξεχνούνε τη φωλιά που χτίσανε με κόπο».
Στην πορεία του συνεργάστηκε ακόμη με τους Ψαραντώνη, Βασίλη Σκουλά, Γιώργο Καλομοίρη, Νίκο Σωπασή, Νίκο Γωνιανάκη, Γιώργο Γκερεδάκη, Στέλιο Βασιλάκη, Μιχάλη Ξυδάκη, Δημήτρη Καμάρη, Βασίλη Σταυρακάκη, Ross Daly, Γιώργο Βρέντζο κ.ά.
Πηγή: neakriti.gr
