Μια εντυπωσιακή ανακάλυψη στον χώρο της μοριακής βιολογίας φέρνει στο φως μια εντελώς νέα κατηγορία γενετικού υλικού, που εντοπίζεται σε βακτήρια τα οποία ζουν μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Οι δομές αυτές, γνωστές ως «οβελίσκοι», αποτελούνται από κυκλικό RNA και δεν μοιάζουν με τίποτα από όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, καθώς δεν ανήκουν ούτε στους ιούς ούτε στα βακτήρια.
Οι οβελίσκοι εντοπίστηκαν ύστερα από εκτενή ανάλυση γενετικού υλικού μικροβιακών κοινοτήτων που σχετίζονται με τον άνθρωπο. Εμφανίζονται συχνά στο στοματικό και εντερικό μικροβίωμα και φαίνεται να υπάρχουν σε πληθυσμούς παγκοσμίως, αν και ο ακριβής ρόλος τους παραμένει άγνωστος. Αυτό που τους καθιστά ιδιαίτερα αξιοσημείωτους είναι η εξαιρετική τους απλότητα: δεν κωδικοποιούν πρωτεΐνες και δεν διαθέτουν προστατευτικό περίβλημα, όπως οι ιοί, αλλά αποτελούνται αποκλειστικά από μικρούς, κλειστούς βρόχους RNA που αυτοαναπαράγονται με μη πλήρως κατανοητούς μηχανισμούς.
Οι ερευνητές εντόπισαν περισσότερους από 3.000 διαφορετικούς τύπους οβελίσκων RNA, αναλύοντας δημόσια μεταγονιδιωματικά δεδομένα με τη βοήθεια προηγμένων υπολογιστικών εργαλείων. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση του νομπελίστα Andrew Fire από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ και τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν σε προδημοσίευση στην πλατφόρμα bioRxiv. Τα RNA αυτά μοιάζουν με τα ιοειδή –μικροί παθογόνοι οργανισμοί– που μολύνουν φυτά, ωστόσο διαφέρουν, καθώς έχουν εντοπιστεί αποκλειστικά σε βακτήρια που σχετίζονται με τον άνθρωπο.
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι πολλά από αυτά τα RNA φαίνεται να είναι ενσωματωμένα στα βακτηριακά γονιδιώματα, γεγονός που υποδηλώνει μακροχρόνια προσαρμογή και αναπαραγωγή εντός των μικροβιακών κυττάρων. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι επηρεάζουν άμεσα την ανθρώπινη υγεία, ωστόσο η παρουσία τους σε βακτήρια που παίζουν ρόλο στην πέψη και στο ανοσοποιητικό σύστημα καθιστά αναγκαία τη διερεύνηση πιθανών έμμεσων επιδράσεων.
Οι οβελίσκοι δεν εντάσσονται σε καμία από τις γνωστές γενετικές κατηγορίες, γεγονός που αναζωπυρώνει το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από τα όρια της ζωής και τις πιο απλές μορφές βιολογικής ύπαρξης.
Παράλληλα, η ανακάλυψή τους προσφέρει νέες προοπτικές στην εξελικτική βιολογία, καθώς ενδέχεται να αποτελούν σύγχρονα απομεινάρια ενός αρχέγονου «κόσμου του RNA».
Καθώς η έρευνα στο ανθρώπινο μικροβίωμα συνεχίζεται και επεκτείνεται, οι επιστήμονες αναμένουν ότι θα αποκαλυφθούν και άλλες άγνωστες μορφές RNA. Το αν οι οβελίσκοι είναι αρχαία εξελικτικά κατάλοιπα ή σύγχρονα μοριακά παράσιτα παραμένει ανοιχτό ερώτημα, το οποίο οι μελλοντικές μελέτες φιλοδοξούν να απαντήσουν.
