Το νησιωτικό έθνος Τουβαλού στην Ωκεανία ετοιμάζεται να πραγματοποιήσει την πρώτη προγραμματισμένη μετανάστευση ως απάντηση στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Πρόσφατες μελέτες προβλέπουν ότι μεγάλο μέρος της επικράτειάς του θα μπορούσε να βυθιστεί τα επόμενα 25 χρόνια εξαιτίας της ανόδου της στάθμης της θάλασσας, αναγκάζοντας τους κατοίκους της να εξετάσουν τη μετανάστευση ως ένα επείγον μέτρο επιβίωσης.
Για τα νησιωτικά έθνη με χαμηλό υψόμετρο στον Ειρηνικό Ωκεανό, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αποτελεί υπαρξιακή απειλή. Ένα από αυτά τα έθνη, το Τουβαλού, έχει ήδη αρχίσει να βιώνει επιπτώσεις που οφείλονται στη συνδυαστική επίδραση της ανόδου της στάθμης του ωκεανού, των καταιγίδων, της φυσικής μεταβλητότητας των ωκεανών και των αλλαγών σε άλλες φυσικές διεργασίες. Αυτές οι επιπτώσεις αναμένεται να επιδεινωθούν στο μέλλον για αυτό και ο σχεδιασμός και τα μέτρα προσαρμογής βρίσκονται σε εξέλιξη στο Τουβαλού.
Το Τουβαλού αποτελείται από εννέα κοραλλιογενή νησιά και Ατόλες που κατοικούνται από λίγο περισσότερους από 11.000 κατοίκους. Το μέσο υψόμετρο της χώρας είναι μόλις 2 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, γεγονός που την καθιστά εξαιρετικά ευάλωτη στην κλιματική κρίση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Σύμφωνα με μια μελέτη επιστημόνων της Sea Level Change Science Team (N-SLCT) της NASA, το 2023 η στάθμη της θάλασσας στο Τουβαλού ήταν 15 εκατοστά υψηλότερη από τον μέσο όρο που είχε καταγραφεί τις προηγούμενες τρεις δεκαετίες. Εάν αυτή η τάση συνεχιστεί, προβλέπεται ότι το μεγαλύτερο μέρος της νησιωτικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένων των κρίσιμων υποδομών της, θα βρεθεί κάτω από το επίπεδο υψηλής παλίρροιας έως το 2050.
Αντιμέτωπη με αυτήν την υπαρξιακή απειλή, η χώρα ξεκίνησε ένα πρωτοφανές πρόγραμμα «κλιματικής βίζας». Το 2023, το Τουβαλού και η Αυστραλία υπέγραψαν τη Συνθήκη Ένωσης Φαλεπίλι, μια συμφωνία που προβλέπει ένα πρόγραμμα μετανάστευσης που θα επιτρέπει σε ετήσια βάση σε 280 κατοίκους του Τουβαλού να εγκατασταθούν μόνιμα στην Αυστραλία. Πρόκειται για μια διμερή Συνθήκη που υπογράφηκε στις 9 Νοεμβρίου του 2023 και βασίζεται στην έννοια του όρου “falepili” από το Τουβαλού, που σημαίνει «γείτονες που ζουν σε στενά σπίτια».
Οι βίζες θα χορηγούνται μέσω κλήρωσης και θα παρέχουν στους δικαιούχους τα ίδια δικαιώματα υγείας, εκπαίδευσης, στέγασης και απασχόλησης που απολαμβάνουν οι Αυστραλοί πολίτες. Επιπλέον, οι Τουβαλού θα διατηρήσουν τη δυνατότητα να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους, εφόσον το επιτρέψουν οι συνθήκες.
Το πρώτο στάδιο υποβολής αιτήσεων ξεκίνησε στις 16 Ιουνίου και ολοκληρώθηκε στις 18 Ιουλίου. Η Ύπατη Αρμοστεία της Αυστραλίας στο Τουβαλού σε ανακοίνωσή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις 23 Ιουλίου, ανέφερε ότι δέχτηκε πάνω από 8500 αιτήσεις. Η πρώτη ομάδα 280 κατοίκων του Τουβαλού κληρώθηκε στις 25 Ιουλίου.
«Σε συνδυασμό με άλλες οδούς του Ειρηνικού προς την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, σχεδόν το 4% του πληθυσμού του νησιού θα μπορούσε να μεταναστεύει κάθε χρόνο», γράφει στο The Conversation η Jane McAdam, συνεργάτιδα στο Κέντρο Kaldor για το Διεθνές Δίκαιο των Προσφύγων στο UNSW του Σίδνεϊ. «Μέσα σε μια δεκαετία, σχεδόν το 40% του πληθυσμού θα μπορούσε να έχει μετακινηθεί, αν και κάποιοι άνθρωποι μπορεί να επιστρέψουν στην πατρίδα τους ή να κάνουν αλλαγή πορείας».
Η υπουργός Εξωτερικών της Αυστραλίας, Πένι Γουόνγκ, δήλωσε σε ανακοίνωσή της ότι το πρόγραμμα δίνει στους Τουβαλού την ευκαιρία να εγκατασταθούν στην Αυστραλία «με αξιοπρέπεια καθώς οι επιπτώσεις του κλίματος επιδεινώνονται». Πρόσθεσε ότι αυτή η πρωτοβουλία αντικατοπτρίζει τη βαθιά εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο εθνών και ότι οι Τουβαλού αναμένεται να συνεισφέρουν με πολύτιμο τρόπο στην αυστραλιανή κοινωνία.
Ο πρωθυπουργός του Τουβαλού, Φελέτι Τέο, ζήτησε την υποστήριξη της διεθνούς κοινότητας κατά την ομιλία του στην Τρίτη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τους Ωκεανούς στη Νίκαια της Γαλλίας, τον περασμένο Ιούνιο. «Το Τουβαλού ζητά την ανάπτυξη μιας διεθνούς συνθήκης για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, η οποία θα κατοχυρώνει τα νόμιμα δικαιώματα των επηρεαζόμενων κρατών και λαών, συμπεριλαμβανομένων των αρχών της συνέχειας, της κρατικής υπόστασης και της μονιμότητας των θαλάσσιων συνόρων», δήλωσε ο Τέο. Ο πρωθυπουργός του Τουβαλού δήλωσε επίσης ότι η χώρα του υποστηρίζει την ιδέα μιας Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Ορυκτών Καυσίμων με «το τελεσίγραφο μιας ταχείας, δίκαιης και μη αναστρέψιμης σταδιακής κατάργησης των ορυκτών καυσίμων σε όλους τους τομείς».
Η συμφωνία με την Αυστραλία δεν είναι η μόνη ενέργεια που έκανε το Τουβαλού ενόψει της απειλής εξαφάνισής του. Το 2022, η χώρα ξεκίνησε μια φιλόδοξη στρατηγική για να γίνει το πρώτο ψηφιακό έθνος στον κόσμο. Αυτή η πρωτοβουλία περιλαμβάνει τρισδιάστατη σάρωση των νησιών της για την ψηφιακή αναδημιουργία τους και τη διατήρηση της πολιτιστικής τους κληρονομιάς, καθώς και τη μεταφορά των κυβερνητικών λειτουργιών σε ένα εικονικό περιβάλλον. Προκειμένου να προστατευθεί η εθνική ταυτότητα και κυριαρχία, το έργο εξετάζει επίσης συνταγματικές μεταρρυθμίσεις για να ορίσει τη χώρα ως εικονικό κράτος, μια έννοια που έχει ήδη αναγνωριστεί από 25 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας.
Αυτό που βιώνει το Τουβαλού θα μπορούσαν να το βιώσουν και άλλα έθνη. Η NASA διαπίστωσε ότι η στάθμη της θάλασσας αυξήθηκε περισσότερο από το αναμενόμενο τον τελευταίο χρόνο, σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι δορυφορικές μετρήσεις της αποκαλύπτουν ότι ο ετήσιος ρυθμός αύξησης έχει διπλασιαστεί από το 1993, με άνοδο 10 εκατοστών κατά την περίοδο αυτή. Τα νησιά του Ειρηνικού είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στην άνοδο της στάθμης των θαλασσών, αν και οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται σε αυτήν την περιοχή. Για παράδειγμα, η στάθμη της θάλασσας στον Κόλπο του Μεξικού έχει αυξηθεί πρόσφατα τρεις φορές τον παγκόσμιο μέσο όρο, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature το 2023.
Ο Albert van Dijk, καθηγητής στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας, έχει τονίσει ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει όλα τα υδάτινα συστήματα του πλανήτη. «Από τις ιστορικές ξηρασίες έως τις καταστροφικές πλημμύρες, αυτές οι ακραίες διακυμάνσεις του κλίματος διαταράσσουν ζωές, οικονομίες και ολόκληρα οικοσυστήματα. Το νερό είναι ο πιο ζωτικός μας πόρος και η ακραία συμπεριφορά του αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τον πλανήτη σήμερα».
*Αυτή η ιστορία δημοσιεύτηκε αρχικά στο WIRED en Español και μεταφράστηκε στα ελληνικά.
