Αν και η αλχημεία θεωρείται σήμερα ψευδοεπιστήμη, στον Μεσαίωνα ήταν μια σοβαρή προσπάθεια κατανόησης του κόσμου, με επίκεντρο την μετατροπή μετάλλων και την αναζήτηση της φιλοσοφικής λίθου, που γοήτευε ακόμη και αυτοκράτορες.
Οι αλχημιστές ήταν ευπρόσδεκτοι στην Πράγα του 16ου αιώνα επειδή η αλχημεία θεωρούταν μια σεβαστή επιστήμη. Ο Ροδόλφος Β΄ (1552-1612) Αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας είχε εμμονή με την αλχημεία και την αναζήτηση της Φιλοσοφικής Λίθου, αυτής της μυστηριώδους ουσίας που όχι μόνο θα μετέτρεπε τα βασικά μέταλλα σε χρυσό, αλλά θα ήταν και ένα ελιξίριο ζωής, που θα του χάριζε αθανασία, αιώνια νεότητα και θα θεράπευε όλες τις ασθένειες.
Μάλιστα ο Ροδόλφος είχε χτίσει μεγάλα εργαστήρια στο Κάστρο της Πράγας όπου αλχημιστές όπως ο Τζον Ντι και ο Έντουαρντ Κέλι μπορούσαν να εργαστούν γι' αυτόν, ενώ πειραματίστηκε και ο ίδιος με την αλχημεία.
Ωστόσο, τον 15ο και 16ο αιώνα οι αλχημιστές μπορεί να ήταν ευπρόσδεκτοι στην Πράγα αλλά δεν ήταν στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ο Ροδόλφος Β' ενδιαφερόταν εξαιρετικά για τον αποκρυφισμό και θεωρούσε την εύρεση της φιλοσοφικής λίθου ως αποστολή της ζωής του για αυτό και γέμιζε την αυλή του με αλχημιστές, όπως ο Τζον Ντι και ο Έντουαρντ Κέλι.
Η αλχημεία (από την αραβική λέξη: al-kīmiyā) ήταν η εφαρμογή επιστημονικών αρχών, όπως αυτές κατανοούνταν τον δέκατο έκτο αιώνα, στη μαγεία. Συνδύαζε τη φιλοσοφική θεώρηση και συγκεκριμένη πρακτική μέθοδο με στόχο την κατάκτηση της απόλυτης σοφίας και της αθανασίας. Οι αλχημιστές αποσκοπούσαν σε προσωπική βελτίωση και στη δημιουργία διάφορων υλικών με ασυνήθιστες ιδιότητες.
Η πρακτική μέθοδος των αλχημιστών εξελίχθηκε στη βάση της σύγχρονης χημείας, καθώς δημιούργησαν τεχνικές ανάλυσης, ταυτοποίησης και διαχωρισμού ουσιών. Επίσης, πολλά γυάλινα σκεύη που χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα στα χημικά εργαστήρια υπήρξαν δημιουργήματα των αλχημιστών. Όλα τα πειράματά τους ήταν καλυμμένα με μυστήριο. Οι οδηγίες γράφονταν σε μυστικό κώδικα, μερικοί από τους οποίους δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί ποτέ.
Πολλοί αλχημιστές ήταν τσαρλατάνοι, ωστόσο η επιστήμη τους ελήφθη σοβαρά υπόψη τελικά και τον δέκατο έβδομο αιώνα ο μαθηματικός Σερ Ισαάκ Νεύτωνας διεξήγαγε αλχημιστικές έρευνες και έγινε ο πρόδρομος της σύγχρονης χημείας.
Έντουαρντ Κέλι, απατεώνας τσαρλατάνος και αλχημιστής
Ο Βρετανός Έντουαρντ Κέλι (1555-1597) ήταν ένας καταδικασμένος εγκληματίας που ισχυριζόταν ότι μπορούσε να μετατρέψει τα βασικά μέταλλα σε χρυσό, εκτός του ότι μπορούσε να μιλήσει ακόμη και με τους αγγέλους (!).
Ο ίδιος είχε καταφέρει να πείσει τον Ροδόλφο ότι κατείχε το μυστικό της αλχημείας, αλλά απέτυχε να μετατρέψει τα συνηθισμένα μέταλλα σε χρυσό. Ο Ροδόλφος τον συνέλαβε για παράνομη μονομαχία, αλλά ο πραγματικός λόγος ήταν ότι ήθελε να τον αναγκάσει να παραγάγει χρυσό, καθώς ήταν πεπεισμένος ότι ο Κέλι ήταν ικανός να το κάνει.
Ενώ ο Κέλι ήταν στη φυλακή, ο αυτοκράτορας τον ανέκρινε για να μάθει τη μυστική φόρμουλα για το ελιξίριο της ζωής. Εκείνος προσπάθησε να δραπετεύσει πηδώντας από το παράθυρο και έσπασε το πόδι του προκαλώντας τον ακρωτηριασμό του. Μια δεύτερη απόπειρα απόδρασης απέτυχε επίσης και τελικά, πήρε δηλητήριο και έβαλε τέλος στη ζωή του.
Ένας από τους κορυφαίους αλχημιστές του 16ου αιώνα και έμπιστος της Ελισάβετ Α΄ ήταν και ο Τζόνι Ντι, άριστος γνώστης επιστημών (μαθηματικών, αστρονομίας και γεωγραφίας). Αφού γνώρισε τον Τζον Κέλι, οι δυο τους πραγματοποίησαν πνευματικές συναντήσεις και ταξίδεψαν σε όλη την Ευρώπη. Ο Ντι πέρασε κάποιο διάστημα ως αλχημιστής στην αυλή του Αυτοκράτορα Ροδόλφου Β΄, αλλά έφυγε μετά από έναν καβγά με τον Κέλι. Ο Ντι έφυγε από την Πράγα και επέστρεψε στην Αγγλία και είναι πολύ πιθανό ο Κέλι να ξεκίνησε τον καβγά επειδή έβλεπε τον Ντι ως αντίπαλο.
Στην Αγγλία η Ελισάβετ Α΄ χρειαζόταν πληροφορίες για τις στρατηγικές και τα σχέδια των εχθρών της και διόρισε τον Τζον Ντι, ως έμπιστο σύμβουλό της. Ο Ντι υπέγραφε ως “007” τις επιστολές του που περιείχαν πληροφορίες, με τους δύο κύκλους να συμβολίζουν τα μάτια του όπως και τα μάτια της Βασίλισσας Ελισάβετ. Όμως το επτά είναι ο τυχερός αριθμός στην αλχημεία. Όταν ο Ίαν Φλέμινγκ, συγγραφέας των μυθιστορημάτων για τον Τζέιμς Μποντ, διάβασε τη βιογραφία του Ντι, συνειδητοποίησε ότι ο “πράκτορας 007” ήταν η ιδανική επιλογή για τον χαρακτήρα του Τζέιμς Μποντ.
Εκτός από τον Έντουαρντ Κέλλυ και τον Τζον Ντι, στην Πράγα έζησαν και εργάστηκαν πολλοί άλλοι αλχημιστές, όπως ο Πάουλ Ράινχαρντ και ο Τζάκομο Καζανόβα. Πολωνός αλχημιστής ο Μιχαήλ Σεντιβότζιους έζησε και αυτός στην Πράγα και έκανε σημαντικές ανακαλύψεις για τον αέρα και τις ενώσεις του, όπως το οξυγόνο.
Οι αλχημιστές στην Πράγα σήμερα
Η Πράγα είναι γεμάτη αναφορές στους αλχημιστές. Πολλά σύμβολα οίκων συνδέονται με την αλχημεία. Για να ερμηνευτούν σωστά είναι χρήσιμο να γνωρίζει κάποιος τα τέσσερα στάδια της αλχημείας, το Nigredo (το μαύρο, το άγνωστο και το ακάθαρτο), το Albedo (λευκότητα, ξέπλυμα των ακαθαρσιών), το Citrinitas (κιτρίνισμα, η μεταστοιχείωση του ασημιού σε χρυσό) και το Rubedo (η ερυθρότητα, το τελικό προϊόν της αλχημειακής διαδικασίας). Τόσο η φιλοσοφική λίθος όσο και ο χρυσός συνδέονταν με το κόκκινο χρώμα.
Σύμβολα οίκων (όπως μαύρος ήλιος, λευκό παγώνι, κόκκινος αετός, χρυσό κλειδί, μικρό πράσινο ελάφι) που σχετίζονται με την αλχημεία βλέπει κάποιος στην οδό Celetna, στην περιοχή Nove Mesto και στην οδό Nerudova, στην περιοχή Mala Strana.
Σήμερα, η Πράγα εξακολουθεί να βρίσκεται υπό τη γοητεία της αλχημείας, όπως δείχνουν και τα δυο μουσεία της: το Μουσείο Αλχημιστών και Μάγων της Παλιάς Πράγας (Jansky vrsek 8) στο σπίτι όπου ζούσε ο Έντουαρντ Κέλι και το Speculum Alchemiae, Μουσείο Αλχημείας (Hastalka 1), ένα εργαστήριο αλχημείας σε υπόγειους θόλους.
Τα πρόσφατα ανοιγμένα αλχημικά εργαστήρια ανακαλύφθηκαν κατά την ανακατασκευή ενός από τα παλαιότερα ιστορικά κτίρια της Πράγας, στην οδό Haštalská νούμερο 1. Το κτίριο αυτό έχει συμπεριληφθεί στον κατάλογο μνημείων της UNESCO και ως εκ θαύματος έχει διατηρηθεί μετά την κατεδάφιση της εβραϊκής συνοικίας στα τέλη του 19ου αιώνα.
