Φανταστείτε ένα μη Επανδρωμένο Σκάφος Επιφανείας (USV) να φεύγει από τη βάση του και να πλοηγείται βορειοανατολικά της Σαντορίνης σε βάθος 505 μ. κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, εκεί όπου βρίσκεται το ενεργό υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπο, για να απελευθερώσει ευφυή Αυτόνομα Υποβρύχια Οχήματα (AUVs).
Τα ρομποτικά αυτά οχήματα θα επιχειρήσουν πλήρως χωρίς ανθρώπινη παρουσία και παρέμβαση, αξιοποιώντας αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης, καθώς διαθέτουν προηγμένες δυνατότητες χειρισμού στην επιφάνεια και κάτω από το νερό, για συλλογή δειγμάτων, εγκατάσταση, χειρισμό και ανάκτηση αισθητήρων, μέσω ειδικά σχεδιασμένων ρομποτικών βραχιόνων. Το USV θα παρέχει δεδομένα γεωαναφοράς στα AUVs όταν αυτά επιχειρούν υποβρυχίως και θα μπορεί να τα εντοπίζει κατά τη διάρκεια της αποστολής. Στο τέλος της αποστολής, τα AUVs που μπορούν να λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά και σε συνδυασμό με υποστηρικτικά σκάφη, θα επανασυνδεθούν με το USV, ώστε να επιστρέψουν με ασφάλεια στη βάση.
Ένα Κέντρο Απομακρυσμένου Ελέγχου Αποστολών (MRCC) θα μεταδίδει δεδομένα από τα αυτόνομα οχήματα προς τη βάση και αντίστροφα το MRCC θα επιτρέπει τη μετάδοση εντολών από τον επιτηρητή προς τα ρομποτικά οχήματα.
Και τώρα σταματήστε να τα φαντάζεστε γιατί από το 2028, όλα τα παραπάνω θα είναι απλά, μια πραγματικότητα…
Η ανάπτυξη των οχημάτων που προαναφέρθηκαν θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του νέου 4ετούς συνεργατικού έργου έρευνας και καινοτομίας MERLIN που χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, με συνολικό προϋπολογισμό 8 εκατ.€.
Το έργο υλοποιείται με τη συμμετοχή 18 ερευνητικών φορέων από 9 ευρωπαϊκές χώρες (Βέλγιο, Ιταλία, Ελλάδα, Ισπανία, Εσθονία, Κύπρο, Λιθουανία, Δανία, Ην.Βασίλειο) και συντονίζεται από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, υπό την επιστημονική ευθύνη του καθηγητή Μαγιορκινού Παπαηλία. Το έργο θα προσπαθήσει να επιδείξει ‘έξυπνα’ αυτόνομα οχήματα μακράς λειτουργίας πολλαπλών χρήσεων για θαλάσσιες εφαρμογές, με ικανότητα τεχνητής νοημοσύνης.
Στο πρόγραμμα συμμετέχει ενεργά και το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) με τα Ινστιτούτα Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας και Υδατοκαλλιεργειών (ΙΘΑΒΒΥΚ) και Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων (ΙΘΑΒΙΠΕΥ).Το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας &Υδατοκαλλιεργειών (ΙΘΑΒΒΥΚ) είναι ένα από τα τρία ινστιτούτα του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) με έδρα το Ηράκλειο, Κρήτη και εγκαταστάσεις στην Ανάβυσσο, Αττικής και Σούδα, Χανίων. Με προσωπικό 93 ατόμων και 24 τακτικούς ερευνητές, δραστηριοποιείται στην θαλάσσια βιοποικιλότητα, γενετική και γονιδιωματική, και τις υδατοκαλλιέργειες.
Τριπλή αποστολή
Το Μη Επανδρωμένο Σκάφος Επιφανείας (USV) με τα ευφυή Αυτόνομα Υποβρύχια Οχήματά του (AUVs), που θα αναπτυχθούν στο πλαίσιο του έργου, μετά την πρώτη δοκιμή τους στο παρατηρητήριο θαλάσσιων οικοτόπων OBSEA στα ανοικτά των ακτών της Βαρκελώνης, σε σχετικά ρηχά νερά με υποθαλάσσια λιβάδια Posidonia oceanica (θαλάσσιων φυτών), θα ετοιμαστούν για τη μεγάλη αποστολή τους στην Ελλάδα με επικεφαλής το ΕΛΚΕΘΕ. Τα οχήματα θα βουτήξουν στον κρατήρα του Κολούμπου της Σαντορίνης. Θα ακολουθήσει η τρίτη αποστολή επιθεώρησης λιμενικής υποδομής στο λιθουανικό λιμάνι Klaipeda στη Βαλτική Θάλασσα.
Η αυτοματοποιημένη συλλογή δειγμάτων από το ακραίο γεωχημικό και μικροβιακό περιβάλλον του Κολούμπο είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του έργου. Εκεί, το αυτόνομο υποβρύχιο όχημα θα επιχειρήσει, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, στοχευμένη δειγματοληψία υλικού από την ενεργή περιοχή, με στόχο τη μεταγενέστερη ανάλυση και απομόνωση μικροοργανισμών με βιοτεχνολογικό ενδιαφέρον.
«Θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό βήμα την εφαρμογή αυτοματοποιημένης τεχνολογίας στο Κολούμπου για τη συλλογή μικροβιακού υλικού. Πρόκειται για έναν πρωτοποριακό συνδυασμό ρομποτικής και μικροβιολογίας, που θα μας δώσει τη δυνατότητα να συλλέξουμε δείγματα από δυσπρόσιτα, ακραία περιβάλλοντα, χωρίς την ανάγκη δαπανηρών και χρονοβόρων αποστολών με πλοία και υποβρύχια οχήματα. Η τεχνολογία του MERLIN όχι μόνο διευρύνει τις δυνατότητες εξερεύνησης του υποθαλάσσιου ηφαιστειακού συστήματος του Κολούμπου, αλλά ανοίγει νέους δρόμους για τη συστηματική αξιοποίηση της θαλάσσιας μικροβιακής ζωής σε εφαρμογές βιοτεχνολογικού ενδιαφέροντος» σχολιάζει η Δρ. Παρασκευή Πολυμενάκου, κύρια ερευνήτρια του ΙΘΑΒΒΥΚ-ΕΛΚΕΘΕ και επιστημονική υπεύθυνη του έργου στο ΕΛΚΕΘΕ.
Για να βελτιστοποιήσουν τη λειτουργία τους, τα νέα αυτόνομα οχήματα του MERLIN θα αξιοποιήσουν δεδομένα από το Υποθαλάσσιο Παρατηρητήριο Σαντορίνης (SANTORY), καθώς και μετρήσεις και βίντεο από προηγούμενες αποστολές του ΕΛΚΕΘΕ με τη χρήση ερευνητικών σκαφών και τηλεκατευθυνόμενων υποβρύχιων οχημάτων (ROV) του στην περιοχή. Στόχος του MERLIN είναι η αυτοματοποιημένη, συνεχής και υψηλής ακρίβειας θαλάσσια παρατήρηση με άμεσες εφαρμογές στην επιστήμη, την καινοτομία και τις τεχνολογίες του μέλλοντος.
Η αποστολή στη Σαντορίνη, που προγραμματίζεται για το 2028, θα αξιοποιήσει κατάλληλο ερευνητικό σκάφος καθώς και το νέο, προηγμένης τεχνολογίας υποβρύχιο όχημα (ROV) του ΕΛΚΕΘΕ, με σκοπό τη συλλογή πρόσθετου οπτικοακουστικού υλικού υψηλής ανάλυσης για επιστημονική και εκπαιδευτική χρήση.
«Το νέο υποβρύχιο ρομποτικό όχημα, τελευταίας γενιάς και ιδιαίτερα υψηλών προδιαγραφών του ΕΛΚΕΘΕ αποτελεί ένα πρόσφατο και στρατηγικής σημασίας απόκτημα, μέσω χρηματοδότησης 4,5 εκατ. ευρώ από το Υπουργείο Ανάπτυξης και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ. Το νέο ROV είναι σχεδιασμένο για να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις πραγματικές προκλήσεις εργασιών σε δύσκολα και βαθιά περιβάλλοντα και αναμένεται να ενισχύσει καθοριστικά τις επιχειρησιακές δυνατότητες του ΕΛΚΕΘΕ», λέει ο Δρ Chris Smith, Διευθυντής Ερευνών του ΙΘΑΒΙΠΕΥ-ΕΛΚΕΘΕ.
Η αποστολή θα συνοδευτεί από δράσεις ανοιχτές στο κοινό, δίνοντας την ευκαιρία και σε μικρούς «εξερευνητές» να παρακολουθήσουν από κοντά τη λειτουργία των ρομποτικών οχημάτων και να γνωρίσουν τις τεχνολογίες αιχμής που χρησιμοποιούνται για την εξερεύνηση του ακραίου υποθαλάσσιου περιβάλλοντος.
Εκτός από τον Δρα Smith και την Δρα Πολυμενάκου, από πλευράς ΕΛΚΕΘΕ, στη διεπιστημονική ομάδα συμμετέχουν οι Μανώλης Μανδαλάκης και Κωνσταντία Παπαδοπούλου και ο επικεφαλής μηχανικός και πιλότος του ROV Λεωνίδας Μανουσάκης, όλοι με μακρά εμπειρία στην οργάνωση και υλοποίηση ωκεανογραφικών αποστολών, οι οποίοι θα διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην προετοιμασία και εκτέλεση της αποστολής και άλλων εργασιών του προγράμματος. Στην εξωτερική συμβουλευτική επιτροπή του έργου συμμετέχει η Καθηγήτρια Παρασκευή (Εύη) Νομικού από το ΕΚΠΑ, υπεύθυνη του Υποθαλάσσιου Παρατηρητηρίου Σαντορίνης (SANTORY), που θα παράσχει δεδομένα από το ηφαίστειο.
