Περίπου το 3,5-5% των παιδιών στις δυτικές χώρες εμφανίζουν πρωτοπαθή ή δευτεροπαθή υπέρταση, σύμφωνα με μελέτες. Αυτά τα ποσοστά αυξάνονται κατά πολύ σε παιδιά με συγκεκριμένες χρόνιες παθήσεις όπως η παχυσαρκία (3,8% έως 24,8%) και ο διαβήτης (6% έως 16%).
Πρωτοπαθής ή ιδιοπαθής (εμφανίζεται σε ποσοστό περίπου 90%) είναι η υπέρταση που οφείλεται σε κληρονομικές και περιβαλλοντικές αιτίες (αυξημένη πρόσληψη αλατιού, άγχος, καθιστική ζωή και αυξημένο σωματικό βάρος). Σε ποσοστό περίπου 10% η υπέρταση είναι δευτεροπαθής και προκαλείται εξαιτίας άλλης πάθησης (π.χ. νεφρών, επινεφριδίων κ. ά).
Η αντιμετώπιση της υπέρτασης σε παιδιά και εφήβους είναι ζωτικής σημασίας λόγω του γεγονότος ότι η υψηλή αρτηριακή πίεση στην παιδική ηλικία μπορεί να επιφέρει επιπλοκές στην υγεία αργότερα στην ενήλικη ζωή, σύμφωνα με μελέτες. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η εμφάνιση υπέρτασης στην παιδική ηλικία συνδέεται με μείζονα ανεπιθύμητα καρδιαγγειακά συμβάντα όπως κολπική μαρμαρυγή, εγκεφαλική ισχαιμία, έμφραγμα του μυοκαρδίου, νεφρική δυσλειτουργία αλλά και βλάβες στα μάτια, αργότερα στην ενήλικη ζωή. Επομένως, επιβάλλεται η έγκαιρη αναγνώριση αυτής της πάθησης στον παιδιατρικό πληθυσμό και η αντιμετώπισή της.
Στις ΗΠΑ, 1 στα 7 παιδιά και εφήβους (περίπου το 14%) είτε έχουν υψηλή αρτηριακή πίεση είτε θα αποκτήσουν, σύμφωνα με νέα έρευνα που υποδηλώνει την ανάγκη για μεγαλύτερες προσπάθειες πρόληψης νωρίτερα στη ζωή τους. Η έρευνα παρουσιάστηκε στις αρχές του μήνα στις Επιστημονικές Συνεδρίες Υπέρτασης της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας στο Σικάγο.
«Η υπέρταση μπορεί να ξεκινήσει από την παιδική ηλικία και είναι ένας παράγοντας κινδύνου για καρδιακές παθήσεις και για εγκεφαλικό. Είναι σημαντικό να παρακολουθείται η αρτηριακή πίεση στη νεολαία, επειδή είναι πιο πιθανό να αποκτήσουν καρδιαγγειακή νόσο ως ενήλικες. Η παιδική ηλικία είναι η καλύτερη περίοδος για να υιοθετήσει κάποιος υγιεινές συνήθειες και να μειώσει αυτούς τους κινδύνους», λέει ο Δρ Ηλίας Κοσμάς, Ειδικός Καρδιολόγος και Επιστημονικός Συνεργάτης του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου.
Σύμφωνα με τον ίδιο η παθογένεια της παιδικής υπέρτασης είναι πολύπλοκη και συχνά περιλαμβάνει συνδυασμό γενετικών, περιβαλλοντικών και μεταβολικών παραγόντων. Η αύξηση της αρτηριακής πίεσης π.χ. σε παχύσαρκα παιδιά μπορεί να σχετίζεται με αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη, με αύξηση της δραστηριότητας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και με μεταβολές στη νεφρική λειτουργία.
Έγκαιρη διάγνωση
Η υπέρταση διαγιγνώσκεται στους εφήβους με τον ίδιο τρόπο όπως και στους ενήλικες . Η συστολική αρτηριακή πίεση (η ανώτερη τιμή) πρέπει να μην είναι πάνω από 130 mmHg και/ή η διαστολική πίεση (η κατώτερη) πρέπει να είναι 80 mmHg.
«Εκτός από την απλή μέτρηση της αρτηριακής πίεσης χρειάζονται και ορισμένες διαγνωστικές εξετάσεις, ιδιαίτερα όταν υπάρχει υπόνοια δευτεροπαθούς υπέρτασης. Συγκεκριμένα ενδείκνυνται βιοχημικές εξετάσεις αίματος για την αξιολόγηση των επιπέδων ηλεκτρολυτών, γλυκόζης, λιπιδίων και νεφρικής λειτουργίας, ουρολογικές για την αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας και απεικονιστικές όπως υπερηχογράφημα νεφρών ή Doppler των αιμοφόρων αγγείων για τον αποκλεισμό δομικών ανωμαλιών», συμπληρώνει ο Δρ. Κοσμάς.
Στις δυτικές χώρες, η πρωτοπαθής υπέρταση έχει γίνει η κυρίαρχη διάγνωση σε παιδιά (ηλικίας >6 ετών) και σε εφήβους. Αυτοί οι ασθενείς είναι συνήθως υπέρβαροι ή παχύσαρκοι και έχουν θετικό οικογενειακό ιστορικό υπέρτασης. Σε αυτή τη μορφή, η υπέρταση είναι συνήθως ασυμπτωματική και σχετίζεται με αυξημένες συστολικές τιμές. Ωστόσο, μια μελέτη έδειξε ότι σχεδόν το 50% των παιδιατρικών ασθενών με παραδοσιακούς παράγοντες κινδύνου για βασική υπέρταση διαγνώστηκαν τελικά με δευτερογενή μορφή, επομένως ο προσεκτικός έλεγχος είναι υποχρεωτικός.
Η δευτεροπαθής υπέρταση ξεκινά νωρίτερα και εμφανίζει χειρότερα μοτίβα από την πρωτογενή μορφή, με τιμές άνω των φυσιολογικών στην διαστολική πίεση την ημέρα και στην συστολική πίεση κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Επιβάλλεται αλλαγή του τρόπου ζωής
Στην πρώτη γραμμή θεραπείας για την αρτηριακή υπέρταση στα παιδιά είναι η αλλαγή του τρόπου ζωής, με παρεμβάσεις που περιλαμβάνουν μείωση του σωματικού βάρους, διατροφή χαμηλή σε αλάτι, αύξηση της φυσικής δραστηριότητας (οι κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) για το 2024 προτείνουν τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης σωματικής άσκησης καθημερινά) και ψυχολογική υποστήριξη. Ειδικά σε παιδιά με άγχος ή με χαμηλή αυτοεκτίμηση, η ψυχολογική παρέμβαση μπορεί να βοηθήσει στην μείωση των επιπέδων της πίεσης», λέει ο καρδιολόγος.
Σε παιδιά που παραμένουν υπερτασικά παρά τις προσαρμογές στον τρόπο ζωής ή σε εκείνα που παρουσιάζουν συμπτώματα υπέρτασης χωρίς εύκολα τροποποιήσιμους παράγοντες όπως η παχυσαρκία ή διαβήτη ή χρόνια νεφρική νόσο συνιστάται η έναρξη αντι-υπερτασικής αγωγής.
«Η φαρμακευτική αγωγή πρέπει να ξεκινά προσεκτικά, λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές παρενέργειες και την ανάγκη τακτικής παρακολούθησης της αποτελεσματικότητας και ασφάλειας. Σε κάθε περίπτωση, η θεραπεία θα πρέπει να είναι εξατομικευμένη, βασισμένη στο ιατρικό ιστορικό του παιδιού και στην συνυπάρχουσα παθολογία», λέει ο Δρ Κοσμάς.
Ορισμένοι επαγγελματίες υγείας ή γονείς ενδέχεται να μην ελέγχουν την αρτηριακή πίεση σε συχνή βάση από την ηλικία των 3 ετών, επιτρέποντάς της να ανεβαίνει χωρίς να λαμβάνονται μέτρα για τον έλεγχό της. Επίσης, καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν και απομακρύνονται από τον παιδίατρο, ενδέχεται να μην μπουν αμέσως στη φροντίδα ενός γιατρού πρωτοβάθμιας περίθαλψης και μπορεί να χάσουν τακτικές εξετάσεις.
Τα παιδιά και οι έφηβοι που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή θα πρέπει να παρακολουθούνται στην αρχή κάθε βδομάδας-αρχικά για 4-6 εβδομάδες- ώστε να ελέγχεται η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου και το αν χρειάζεται τελικά να αυξηθεί η δόση και/ή να ξεκινήσουν ένα επιπλέον φάρμακο.
Μετά την αποτελεσματική διαχείριση της υπέρτασης, μπορούν να παρακολουθούνται από καρδιολόγο κάθε 3 έως 4 μήνες. Είναι επίσης σημαντικό να εμπλέκονται οι ασθενείς και οι φροντιστές τους στην παρακολούθηση της υπέρτασης, διδάσκοντας τα παιδιά πώς να ελέγχουν την πίεση στο σπίτι και λαμβάνοντας υπόψη ότι οι μετρήσεις στο σπίτι φαίνεται να είναι πιο σημαντικές από αυτές που λαμβάνονται σε κλινικό περιβάλλον.
Τι λέει η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία
Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) για το 2024 επισημαίνουν την σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και της θεραπείας της υπέρτασης στη παιδική ηλικία, με στόχο την πρόληψη σοβαρών επιπλοκών στην ενήλικη ζωή και δίνουν ιδιαίτερο βάρος στην ενημέρωση και εκπαίδευση των γονέων και των παιδιών σχετικά με την σημασία της υγιεινής διατροφής, της σωματικής δραστηριότητας και της διαχείρισης του άγχους που είναι ζωτικής σημασίας για την πρόληψη της παιδικής υπέρτασης.
Τα σχολεία επίσης μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ευαισθητοποίηση σχετικά με την υγιεινή ζωή και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της υπέρτασης.
Ας είμαστε, λοιπόν, προσεκτικοί:
- Ελέγχουμε τακτικά την αρτηριακή πίεση των παιδιών μας και κυρίως πριν την έναρξη αθλητικών δραστηριοτήτων
- Προσέχουμε την διατροφή τους, δεν υπερβάλλουμε σε γλυκά, αναψυκτικά, αλατισμένες και επεξεργασμένες τροφές, αποφεύγουμε τα κορεσμένα λιπαρά και γενικά αποφεύγουμε το junk food
- Βάζουμε την άσκηση στην ζωή τους και αν είναι δυνατόν τις δραστηριότητες στην φύση
- Ελέγχουμε το βάρος των παιδιών μας σε συνεργασία με τον παιδίατρο
- Όταν διαγνωστεί υπέρταση δεν εφησυχάζουμε, αλλά απευθυνόμαστε σε ειδικό και κάνουμε στο παιδί μας όλες τις απαραίτητες εξετάσεις
- Σε μερικές περιπτώσεις χρήσιμος είναι και ένας γονιδιακός έλεγχος
- Ενημερώνουμε το παιδί μας για τους κινδύνους του καπνίσματος
- Ενημερωνόμαστε από τον παιδίατρο για τις εκατοστιαίες θέσεις αρτηριακής πίεσης του παιδιού μας, ανάλογα με την ηλικία. Σε καμία περίπτωση η πίεσή τους δεν πρέπει να βρίσκεται πάνω από 130/80 mmHg.
- Η υπέρταση στην παιδική ηλικία μπορεί να είναι σιωπηλή, δηλαδή να μην δείχνει συμπτώματα για αυτό οι γονείς πρέπει να είναι υποψιασμένοι και να την μετρούν τακτικά.
