Υπάρχουν ημερομηνίες που τις γράφει το ημερολόγιο. Και υπάρχουν ημερομηνίες που τις γράφουν οι άνθρωποι. Η 3η του Σεπτέμβρη είναι μια τέτοια μέρα. Γιατί πίσω από αυτήν δεν υπάρχουν μόνο λέξεις, σύμβολα και φωτογραφίες μιας άλλης εποχής. Υπάρχουν ζωές. Άνθρωποι που πίστεψαν, αγωνίστηκαν, που έζησαν την Αλλαγή όχι ως σύνθημα, αλλά ως προσωπική εμπειρία.
Άνθρωποι που για πρώτη φορά ένιωσαν ότι είχαν φωνή. Οικογένειες που είδαν τα παιδιά τους να σπουδάζουν. Γυναίκες που απέκτησαν δικαιώματα. Πολίτες της περιφέρειας που ένιωσαν ότι η Ελλάδα δεν τελειώνει στην Αθήνα. Αυτό ήταν, πάνω απ’ όλα, η 3η Σεπτέμβρη. Η πίστη ότι η πολιτική μπορεί να αλλάξει τη ζωή των ανθρώπων.
Πενήντα δύο χρόνια πέρασαν. Και για πολλούς αυτή η επέτειος δεν φέρνει μόνο υπερηφάνεια. Φέρνει και πίκρα. Λάθη, διαψεύσεις, ανθρώπους που έφυγαν, άλλους που απομακρύνθηκαν και άλλους που έμειναν ακόμη κι όταν πληγώθηκαν. Ίσως γι’ αυτό ακριβώς η 3η Σεπτέμβρη έχει ακόμη νόημα. Γιατί οι μεγάλες παρατάξεις δεν υπάρχουν για να νοσταλγούν τον εαυτό τους. Υπάρχουν όταν μπορούν ξανά να κοιτάξουν την κοινωνία στα μάτια και να απαντήσουν στις ανάγκες μιας νέας εποχής.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η Ιδρυτική Διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ έθεσε στο επίκεντρο τέσσερις μεγάλες αρχές. Εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία, κοινωνική απελευθέρωση, δημοκρατική διαδικασία. Δεν ήταν λέξεις για ένα ιστορικό κείμενο. Ήταν απαντήσεις στις ανάγκες της εποχής τους. Και άλλαξαν την Ελλάδα.
Σήμερα ο κόσμος αλλάζει ξανά εκ θεμελίων. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι απλώς μια ακόμη τεχνολογική εξέλιξη. Σηματοδοτεί μια νέα εποχή. Αλλάζει τη σχέση ανάμεσα στην εργασία, το κεφάλαιο, τη γνώση, τα δεδομένα και τους αλγορίθμους. Αλλάζει τον τρόπο που εργαζόμαστε, που παράγεται και κινείται το χρήμα και, τελικά, την ίδια την κατανομή της οικονομικής και πολιτικής ισχύος.
Και επιστρέφουν, με άλλες λέξεις, τα ίδια μεγάλα ερωτήματα. Ποιος έχει τη δύναμη; Ποιος αποφασίζει; Ποιος κερδίζει από την πρόοδο; Και ποιος κινδυνεύει να μείνει πίσω; Εδώ ακριβώς η 3η Σεπτέμβρη του 1974 συναντά το μέλλον μας.
Η λαϊκή κυριαρχία σήμερα σημαίνει δημοκρατικό έλεγχο απέναντι στα νέα υπερεθνικά κέντρα τεχνολογικής και οικονομικής ισχύος. Η εθνική ανεξαρτησία αποκτά νέα διάσταση, παραγωγική, ενεργειακή, ψηφιακή και τεχνολογική αυτονομία, μέσα σε μια ισχυρή Ευρώπη.
Η κοινωνική απελευθέρωση σημαίνει ότι η αύξηση της παραγωγικότητας δεν μπορεί να οδηγήσει σε έναν κόσμο λίγων υπερ-ισχυρών και πολλών ανασφαλών. Πρέπει να γίνει καλύτερη εργασία, αξιοπρεπείς αμοιβές, ισχυρή δημόσια παιδεία και υγεία, κοινωνική κινητικότητα. Και η δημοκρατική διαδικασία σημαίνει κάτι απλό και μεγάλο. Ο άνθρωπος να παραμείνει στο τιμόνι. Να μη γίνει η ζωή μας αντικείμενο αποφάσεων αλγορίθμων που δεν γνωρίζουμε και δεν ελέγχουμε.
Πάνω απ’ όλα, όμως, η νέα εποχή αφορά τα παιδιά μας. Γιατί κάθε μεγάλη πολιτική αλλαγή αποκτά νόημα όταν μια γενιά μπορεί να κοιτάξει την επόμενη και να της πει, «Εσύ μπορείς να ζήσεις καλύτερα από εμένα». Αυτή ήταν κάποτε μια μεγάλη υπόσχεση της Αλλαγής. Πρέπει να γίνει ξανά.
Τα παιδιά που σήμερα βρίσκονται στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο θα εργαστούν σε έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από αυτόν που γνωρίσαμε εμείς. Θα αλλάζουν γνώσεις και δεξιότητες πολλές φορές στη ζωή τους. Θα δουλέψουν σε επαγγέλματα που σήμερα μετασχηματίζονται ή ακόμη δεν υπάρχουν. Δεν μπορούμε -και δεν πρέπει- να τους υποσχεθούμε επιστροφή στον κόσμο που γνωρίσαμε εμείς. Μπορούμε όμως να τους υποσχεθούμε ότι δεν θα τα αφήσουμε μόνα απέναντι στον κόσμο που έρχεται.
Να τους δώσουμε γνώση, ευκαιρίες, ασφάλεια και, κυρίως, τη δύναμη να διαμορφώσουν τα ίδια το μέλλον τους. Αυτό απαιτεί μια νέα συμφωνία με τη νέα γενιά. Δημόσια εκπαίδευση που καλλιεργεί γνώση, κρίση και δημιουργικότητα, διαρκή εκπαίδευση και επανεκπαίδευση, ισότιμη πρόσβαση στην τεχνολογία, δυνατότητες καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, νέες κοινωνικές εγγυήσεις για έναν κόσμο εργασίας που αλλάζει.
Αυτή είναι η νέα μεγάλη αποστολή της σοσιαλδημοκρατίας. Όπως στον προηγούμενο αιώνα μετέτρεψε τη βιομηχανική πρόοδο σε κοινωνικά δικαιώματα, δημόσια παιδεία, υγεία και κοινωνική ασφάλιση, σήμερα πρέπει να μετατρέψει την τεχνολογική επανάσταση σε κοινωνική πρόοδο.
Εδώ και χρόνια χρησιμοποιώ μια φράση του Οδυσσέα Ελύτη, «Τρώγε την πρόοδο και με τα φλούδια και με τα κουκούτσια της». Ναι, λοιπόν. Να αγκαλιάσουμε την πρόοδο. Αλλά όχι αμάσητη. Με γνώση και αυτοπεποίθηση. Με κοινωνικό σχέδιο και δημοκρατικούς κανόνες. Με μια Ελλάδα που δεν θα παρακολουθεί τον κόσμο να αλλάζει, αλλά θα συμμετέχει στη διαμόρφωσή του.
Πενήντα δύο χρόνια μετά, δεν χρωστάμε στην 3η Σεπτέμβρη να επαναλαμβάνουμε τα λόγια της. Της χρωστάμε να ξαναβρούμε το θάρρος της. Το θάρρος να κοιτάζεις μια εποχή που αλλάζει και, αντί να τη φοβάσαι, να λες, «Θα την αλλάξουμε κι εμείς».
Το χρωστάμε σε εκείνους που ξεκίνησαν αυτή τη διαδρομή. Σε εκείνους που έμειναν ακόμη κι όταν πληγώθηκαν. Σε εκείνους που απομακρύνθηκαν, αλλά ένα κομμάτι αυτής της ιστορίας παραμένει δικό τους. Και κυρίως στα παιδιά που δεν έχουν καμία ανάμνηση από το 1974 και δικαιούνται τη δική τους Αλλαγή.
Γιατί η καλύτερη τιμή στην ιστορία μας δεν είναι η νοσταλγία. Είναι να γίνουμε ξανά χρήσιμοι. Να κάνουμε την πρόοδο κτήμα των πολλών. Να δώσουμε στη νέα γενιά όχι απλώς μια θέση στο μέλλον, αλλά τη δύναμη να το διαμορφώσει.
Γιατί αυτή ήταν πάντα η πιο βαθιά υπόσχεση της 3ης Σεπτέμβρη. Το αύριο δεν είναι γραμμένο. Μπορούμε να το αλλάξουμε.
Αυτή είναι η 3η Σεπτέμβρη του μέλλοντός μας.
