Ο πρωθυπουργός έχει εκχωρήσει τη μεταναστευτική πολιτική της χώρας στην πιο δεξιά πτέρυγα του κόμματος του.
Χαρακτηριστικό αυτής της πιο δεξιάς πτέρυγας είναι πως δεν προσέχει μήπως χαρακτηριστεί ακροδεξιά. Το επιδιώκει.
Λίγες μέρες πριν παραιτηθεί, ο Μάκης Βορίδης απάντησε σε κοινοβουλευτική ερώτηση της βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Νάντιας Γιαννακοπούλου. Η ερώτηση αφορούσε τη νόμιμη μετανάστευση και την ένταξη. Η Γιαννακοπούλου αναφέρθηκε σε δημοσίευμα του γερμανικού περιοδικού Focus που ασκούσε κριτική στην ελληνική μεταναστευτική πολιτική και τη σύγκρινε με τη γερμανική πολιτική των γκασταρμπάιτερ του προηγούμενου αιώνα.
Ο Βορίδης απάντησε με ερώτηση. Ζήτησε, επιθετικά, τη θέση του ΠΑΣΟΚ για τις επιστροφές κι επανέλαβε πως δεν μπορεί να υπάρξει μεταναστευτική πολιτική χωρίς αποτελεσματικές επιστροφές. Ήταν εκτός θέματος.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, τον προηγούμενο χρόνο αντιμετώπιζε τελείως διαφορετικά το θέμα. «Η Ελλάδα έλυσε το μεταναστευτικό και οι πολίτες δεν το θεωρούν πρόβλημα», έλεγε εντός και εκτός της χώρας.
Αν εξαιρεθεί η περίοδος της πανδημίας που απαγορεύονταν οι μετακινήσεις, το 2024 σημειώθηκε ένα από τα ιστορικά χαμηλά επιστροφών παράτυπων μεταναστών. 5.865 επιστροφές. Για να γίνει περισσότερο κατανοητός αυτός ο αριθμός, οι επιστροφές κατά την περίοδο διακυβέρνησης Τσίπρα κυμάνθηκαν από 12.744 μέχρι 20.868.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έλυσε το μεταναστευτικό χωρίς επιστροφές και τώρα θέλει να το ξαναλύσει με επιστροφές.
Το πολιτικό πρόβλημα δεν είναι ούτε οι επιστροφές ούτε η καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης και η φύλαξη των συνόρων. Είναι η στοχοποίηση των μεταναστών και η υιοθέτηση ακροδεξιών πρακτικών και ρητορικών. Είναι η πολιτική εργαλειοποίηση.
Το δυνητικό εκλογικό κοινό της ΝΔ είναι διχασμένο, δεν συμφωνεί απαραίτητα με τις πολιτικές Τραμπ. Αλλά, στην Ελλάδα, και χωρίς τον Τραμπ, η δαιμονοποίηση των αλλοδαπών υπήρξε στρατηγική επιλογή συστημικών και μη κομμάτων της δεξιάς. Σε αυτό βοηθούσε και βοηθά η ειδική συνθήκη του ανατολικού γείτονα.
Οι μετανάστες αντιμετωπίζονται ως «υβριδική απειλή» πολύ πριν αρχίσει να χρησιμοποιείται ο όρος.
Σήμερα, όμως, διανύουμε μια περίοδο συνεργασίας στη φύλαξη των συνόρων που έχει οδηγήσει σε μείωση των παράτυπων εισόδων στα σύνορα με την Τουρκία.
Την άνοιξη μάλιστα ακούσαμε πως η Τουρκία θα κατασκευάσει φράκτη μήκους 8.5 χλμ στον Έβρο.
Η επιχειρησιακά και πολιτικά αξιοσημείωτη εξέλιξη της περιόδου, όσον αφορά το μεταναστευτικό ζήτημα, είναι η αύξηση των παράτυπων εισόδων στην Κρήτη με βάρκες, σκάφη και πλοιάρια που ξεκινούν από τη Λιβύη.
Η αύξηση είναι διαχειρίσιμη αφού στο σύνολο της χώρας υπάρχει σαφής μείωση των παράτυπων εισόδων. Το πρόβλημα είναι πως δεν υπάρχουν οργανωμένοι χώροι για την προσωρινή υποδοχή και φιλοξενία. Η δημιουργία δομών για αιτούντες άσυλο είναι μια κλασσική περίπτωση όπου οι κυβερνώντες μετρούν και ξαναμετρούν το πολιτικό κόστος.
Η Ελλάδα έχει μπόλικες δομές συνόρων, περισσότερες από κάθε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ, που κόστισαν πολλά εκατομμύρια ευρώ.
Με το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο ήρθε η ώρα να αξιοποιηθούν με έναν πιο οργανωμένο τρόπο από αυτούς που πλήρωσαν. Κύριος στόχος να σταματήσουν οι δευτερογενείς ροές και προσδοκώμενο αποτέλεσμα οι πλούσιες χώρες της ΕΕ να υποδέχονται λιγότερους πρόσφυγες. Αυτό σημαίνει περισσότεροι εγκλωβισμένοι στις χώρες των συνόρων. Περισσότεροι πρόσφυγες με πλήρη δικαιώματα που δεν θα μπορούν να φτάσουν εκεί που αρχικά είχαν προγραμματίσει.
Το νέο Σύμφωνο θα εφαρμοστεί σε ένα χρόνο από σήμερα και ο χρόνος μετρά αντίστροφα. Οι κυβερνήσεις των κρατών μελών έχουν καταστρώσει σχέδια για την εφαρμογή του, τα έχουν παρουσιάσει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αλλά δεν τα δημοσιοποιούν στο ευρύ κοινό. Στο ελληνικό σχέδιο, λογικά, θα υπάρχει αναφορά για την ανάγκη ή όχι δημιουργίας νέων δομών στα σύνορα.
Η κυβέρνηση δεν χωροθέτησε νέες δομές, άφησε την αυτοδιοίκηση να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά αλλά αποφάσισε να στείλει δυο φρεγάτες στα διεθνή ύδατα, στα ανοικτά της Λιβύης. Ήταν μια εντυπωσιακή κίνηση. Δεν έγινε σαφές το περιεχόμενο της αποστολής αφού, όπως και στην περίπτωση της Τουρκίας, η φύλαξη των συνόρων απαιτεί τη συνεργασία κάποιας από τις λιβυκές κυβερνήσεις. Τέτοια συνεργασία δεν είχε εξασφαλιστεί κατά το χρόνο της απόφασης. Οπότε οι φρεγάτες επιτηρούν γενικά και αναμένουν τα αποτελέσματα της επίσκεψης στη Λιβύη των επομένων ημερών.
Η εντυπωσιακή κίνηση της κυβέρνησης απέδωσε μερικά δημοσιεύματα, ρεπορτάζ και πρωτοσέλιδα φιλοκυβερνητικών εφημερίδων.
Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση της Metron Analysis, οι πολίτες θεωρούν βασικά τους προβλήματα την οικονομία και την ακρίβεια και όχι τους μετανάστες ή το μεταναστευτικό.
Παρά την πρόσκαιρη αποτυχία, το Μαξίμου γνωρίζει πως μια μεταναστευτική κρίση, πραγματική ή εικονική, ρητορική ή και κατασκευασμένη μπορεί να αλλάξει κάπως την ατζέντα της επικαιρότητας, να κατασκευάσει διλήμματα και να επηρεάσει κρίσιμες μάζες ψηφοφόρων.
Ο πρωθυπουργός αναζητά απεγνωσμένα έναν εχθρό από τον οποίο θα μας σώσει.
Την Παρασκευή 4/7, ο Θανάσης Πλεύρης απάντησε στη δική του πρώτη ερώτηση ως Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου. Μια ερώτηση που αφορούσε το ακροδεξιό παρελθόν του και όχι το εξίσου ακροδεξιό παρόν του. Ήταν μια ευκαιρία για τον Υπουργό να διακηρύξει τη συνέπεια του, να δείξει έτοιμος για ιδεολογικοπολιτικές μάχες και να κάνει τη δουλειά για την οποία του έδωσε το Υπουργείο ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Είναι ένα απλό σχήμα. Η αριστερά ρωτά τον Πλεύρη και αυτός απαντά στους ψηφοφόρους της Ελληνικής Λύσης, της Νίκης, της Λατινοπούλου και των Σπαρτιατών. Και ο Πρωθυπουργός κρύβεται.
Τα ζητήματα των πολιτικών για τη μετανάστευση είναι σαφώς πολύ περισσότερα από την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης και τις επιστροφές. Σχεδόν όλα, ρυθμίζονται από ενωσιακούς κανόνες, με πιο πρόσφατους αυτούς του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Υποχρεωτικοί κανόνες για τα κράτη μέλη. Είναι κάτι που καταλαβαίνουν στην πράξη οι υπουργοί μετανάστευσης είτε ακούγοντας τους ειδικούς είτε συμμορφωμένοι σε καταδικαστικές αποφάσεις του ΔΕΕ και του ΕΔΑΔ.
Δυστυχώς, αυτή η διάσταση, του κράτους δικαίου και των αξιών, δείχνει να μην είναι προτεραιότητα της κυβέρνησης. Από την άλλη πλευρά, με δυο συνεχόμενες επιλογές ακραία συντηρητικών υπουργών μετανάστευσης ο Πρωθυπουργός δείχνει να είναι διατεθειμένος να κάνει τα πάντα για να βγει από την πολιτική κρίση που ροκανίζει το πολιτικό του κεφάλαιο.
Ακόμα κι αν αυτό οδηγήσει στο χαρακτηριστεί ο Όρμπαν του Νότου.
(Ο Βασίλης Χρονόπουλος είναι νομικός, ειδικός σε θέματα μετανάστευσης και ασύλου)
