«Η «μηδενική ανοχή» στη μετανάστευση είναι ένα ιδεολογικό σχήμα. Δεν είναι η πραγματική μεταναστευτική πολιτική που ασκείται. Είναι αυτό που λένε ότι κάνουν, όχι αυτό που κάνουν. Η «μηδενική ανοχή» είναι ένα ιδεολογικό σχήμα που στοχεύει στην πειθάρχηση των ντόπιων και των μεταναστών», επισημαίνει η Όλγα Λαφαζάνη σε συνέντευξη που έδωσε στο Dnews.
Η κ. Λαφαζάνη, μεταδιδακτορική ερευνήτρια Marie Curie στο πεδίο της μετανάστευσης στο πανεπιστήμιο Humboldt του Βερολίνου, εκτιμά ότι η υπουργοποίηση Πλεύρη έχει ως κύριο στόχο τη διαχείριση των εσωκομματικών συγκρούσεων της ΝΔ και δεν πρόκειται να επιφέρει μείζονες αλλαγές στην ακολουθούμενη μεταναστευτική πολιτική. Υπογραμμίζει, δε, ότι είναι τελείως ανορθολογικό να θεωρούνται εχθροί οι μετανάστες από τις κοινωνίες υποδοχής.
Να σημειώσουμε ότι μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες ο συλλογικός τόμος «Οριακές Αντιστάσεις – Κριτικές προσεγγίσεις της μετανάστευσης» τον οποίο έχουν επιμεληθεί η Νέλλη Καμπούρη και η Όλγα Λαφαζάνη.
Αναλυτικά η συνέντευξη της Όλγας Λαφαζάνη στο Dnews:
- Πώς κρίνετε την ανάληψη του υπουργείου Μετανάστευσης από τον Θάνο Πλεύρη ύστερα από την παραίτηση Βορίδη; Γιατί ο πρωθυπουργός που αυτοτοποθετείται στην Κεντροδεξιά, επιλέγει υπουργούς Μετανάστευσης από την ακροδεξιά πτέρυγα του κόμματός του;
Σε ένα πρώτο επίπεδο, φαίνεται ως ακροδεξιά στροφή στη μεταναστευτική πολιτική. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη. Οι επιλογές Μητσοτάκη στο υπουργείο Μετανάστευσης συμπυκνώνουν τις αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό της ΝΔ. Ο πρωθυπουργός πιέζεται από την κριτική των Σαμαρά και Καραμανλή. Βασική πτυχή αυτής της κριτικής αφορά τον νόμο Καιρίδη, ο οποίος ψηφίστηκε πριν 1,5 χρόνο και προέβλεπε την πρώτη νομιμοποίηση μεταναστών εδώ και 20 χρόνια. Ο πρωθυπουργός λόγω και της ανόδου των ακροδεξιών κομμάτων, δεν θέλει σε καμία περίπτωση την από τα δεξιά κριτική για τη μεταναστευτική πολιτική.
Η μεταναστευτική πολιτική εργαλειοποιείται λοιπόν και μετατρέπεται σε προνομιακό πεδίο για την όξυνση αντιπαραθέσεων. Επί της ουσίας, οι υπουργοί Μετανάστευσης, και ο Θάνος Πλεύρης δεν αποτελεί εξαίρεση, έχουν περιορισμένο πεδίο άσκησης πολιτικής. Σημαντικοί τομείς της οικονομίας είναι άμεσα εξαρτημένοι από τους μετανάστες και τις μετανάστριες. Οι επιχειρήσεις έχουν ανάγκη την είσοδο νέων μεταναστών στη χώρα.
Μηδενική ανοχή;
-Πώς συνδυάζεται όμως η διακηρυγμένη πολιτική της «μηδενικής ανοχής» στη μετανάστευση με την ανάγκη της οικονομίας για μεταναστευτικά εργατικά χέρια;
- Η «μηδενική ανοχή» στη μετανάστευση είναι ένα ιδεολογικό σχήμα. Δεν είναι η πραγματική μεταναστευτική πολιτική που ασκείται. Είναι αυτό που λένε ότι κάνουν, όχι αυτό που κάνουν. Είναι χαρακτηριστικό ότι με αυτήν την κυβέρνηση έχουμε τα πιο υψηλά ποσοστά χορήγησης ασύλου που έχουν καταγραφεί. Επίσης, όπως σας είπα ήδη, η κυβέρνηση Μητσοτάκη με τον νόμο Καιρίδη έκανε την πρώτη νομιμοποίηση μεταναστών εδώ και 20 χρόνια. Την ώρα που διακηρύττουν τη «μηδενική ανοχή», ανοίγουν παράθυρα στους μετανάστες για να εργαστούν στην Ελλάδα. Η «μηδενική ανοχή» είναι ένα ιδεολογικό σχήμα που στοχεύει στην πειθάρχηση των ντόπιων και των μεταναστών.
Η Πύλος
-Δεν έχει αυξηθεί όμως η βία στα σύνορα και τα pushbacks, με αποκορύφωμα το έγκλημα της Πύλου;
- Μέχρι και την Πύλο σημειώθηκε φοβερή αύξηση των pushbacks και της βίας στα σύνορα. Η κυβέρνηση τα αρνιόταν βέβαια, αλλά κανείς δεν είχε αμφιβολία τι συνέβαινε. Μετά την Πύλο τα pushbacks περιορίστηκαν. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένας μετανάστης με τον οποίο μίλαγα στο καμπ της Μαλακάσας, μού είπε ότι ήρθε στην Ελλάδα «μετά το άνοιγμα των συνόρων». Όταν τον ρώτησα τι εννοούσε, μού εξήγησε ότι ήρθε μετά την Πύλο.
Θα επαναλάβω ότι τα πράγματα είναι πιο σύνθετα από όσο παρουσιάζονται συνήθως στο δημόσιο διάλογο. Στην Ελλάδα δεν έχουμε στατιστικές, αλλά στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες και στις ΗΠΑ που έχουμε στοιχεία, γνωρίζουμε ότι μόνο ένα μικρό μέρος των μεταναστών περνάει παράνομα τα σύνορα με μια βάρκα ή μέσα από το τείχος στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού. Η μεγάλη πλειονότητα έρχεται με βίζα και κάνει overstaying. Οι πιο φτωχοί των πιο φτωχών είναι αυτοί που μπαίνουν στις βάρκες. Αυτοί που έχουν χρήματα, έρχονται με βίζα. Υπενθυμίζω ότι για να βγάλεις βίζα στα κράτη μέλη της ΕΕ το βασικό είναι να δείξεις ότι έχεις τραπεζικούς λογαριασμούς. Το ποσοστό των μεταναστών που έρχονται με βίζα στην ΕΕ μπορεί να ξεπερνάει το 70%. Στην Ελλάδα που είναι χώρα συνόρων, το ποσοστό θα είναι μικρότερο, αλλά και πάλι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα είναι μεγάλο.
Υπάρχουν και χειρότερα
- Η πειθάρχηση των ντόπιων και των μεταναστών στην οποία αναφερθήκατε, σε τι έγκειται;
- Εδώ και πολλά χρόνια, στην Ελλάδα από τη δεκαετία του ’90 και στην Ευρώπη από την κρίση του ’73, αναπτύσσεται ένας λόγος που παρουσιάζει τη μετανάστευση ως απειλή, κάτι που δεν συνέβαινε προηγουμένως. Τότε επινοήθηκε και ο όρος «λαθρομετανάστης». Ποτέ άλλοτε η μετανάστευση δεν ήταν τόσο οξυμένο πολιτικό ζήτημα. Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η κατασκευή της μετανάστευσης ως εσωτερικός εχθρός δίνει συνέχεια στην αντίστοιχη αντιμετώπιση του κομμουνισμού -και ξεκινάει τη στιγμή που ο κομμουνισμός φθίνει. Πίσω από αυτήν την κατασκευή, μπορούμε να δούμε μια βασική λειτουργία του έθνους κράτος που είναι η προστασία από εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς. Το έθνος κράτος δίνει δικαιώματα στους πολίτες του και τους προστατεύει. Αυτός ο μηχανισμός δεν λειτουργεί χωρίς κάποιον εχθρό, Οι μετανάστες γίνονται λοιπόν ο εχθρός που έχει ανάγκη το κράτος, Δεν υπάρχει κανένας ορθολογικός τρόπος να εξηγήσει κανείς γιατί οι μετανάστες μπορούν να θεωρηθούν απειλή, γιατί είναι εχθρός αυτός ο σχετικά μικρός αριθμός ανθρώπων που φτάνει στα σύνορα. Είναι ένας εχθρός που κατασκευάζεται ιδεολογικά
Για τους ντόπιους, η πειθάρχηση λειτουργεί με το φόβητρο της απειλής και το αρνητικό παράδειγμα ότι κάποιοι είναι χειρότερα από αυτούς. «Να κάτσουμε ήσυχα γιατί υπάρχουν και χειρότερα». Για τους μετανάστες η πειθάρχηση λειτουργεί μέσω του αισθήματος είναι ανεπιθύμητοι και απειλούνται διαρκώς από την απέλαση. Αφού δεν ανήκουν εδώ, είναι προσωρινοί, και δεν μπορούν να διεκδικήσουν καλύτερες συνθήκες δουλειάς και διαβίωσης.
Ατελής αντίσταση
-Στο βιβλίο που επιμεληθήκατε, υποστηρίζετε την άποψη ότι μπορούμε να δούμε τη μετανάστευση ως μια μορφή αντίστασηw των πιο αδικημένων ενάντια στο παγκόσμιο σύστημα των τρομακτικών ανισοτήτων. Πώς απαντάτε όμως στην αιτίαση ότι είναι το Κεφάλαιο που κατεξοχήν βγαίνει κερδισμένο από τη φθηνή εργατική δύναμη των μεταναστών/τριών, ιδιαίτερα όταν αυτοί-ές είναι σε καθεστώς παρανομίας;
- Ζούμε σε μια εποχή ενός αχαλίνωτου καπιταλισμού ο οποίος διαμορφώνει το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο εντασσόμαστε. Η μετανάστευση εγγράφεται δομικά στη σχέση κεφαλαίου-εργασίας. Στην περίοδο που διανύουμε, η εργασία υποτιμάται διαρκώς. Οι μετανάστες βελτιώνουν λοιπόν τη ζωή τους στις χώρες υποδοχής. Ένας Πακιστανός θα δουλέψει στη Λαχώρη για ένα δολάριο την ημέρα. Στην Ελλάδα δουλεύοντας με πολύ χαμηλό μεροκάματο και ζώντας σε συνθήκες ακραίας στέρησης, θα μπορέσει να στείλει κάποια ευρώ στην οικογένειά του στην πατρίδα. Βελτιώνει λοιπόν τη ζωή του ατομικά φτάνοντας στην Ευρώπη, αλλά δεν αλλάζει την παγκόσμια συνθήκη αδικίας και εκμετάλλευσης.
-Πρόκειται δηλαδή για μια ατελή μορφή αντίστασης, μια στρατηγική επιβίωσης…
-Ναι, είναι μια στρατηγική επιβίωσης, μια αντίδραση των ανθρώπων στην παγκόσμια αδικία, η οποία είναι όμως ατελής και εγγράφεται στους ταξικούς συσχετισμούς στη χώρα υποδοχής.
Το 1922 και το σήμερα
- Η ομιλία που θα κάνετε στο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ το Σάββατο έχει ως βασικό θέμα τη σύγκριση μεταξύ της αντιμετώπισης των προσφύγων του 1922 και της αντιμετώπισης των σημερινών προσφύγω. Είναι βέβαια τεράστιο το θέμα, αλλά μπορείτε να μας πείτε ποιο είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα αυτής της σύγκρισης;
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το 1922 ακολουθήθηκαν πολιτικές που έκαναν τους πρόσφυγες κομμάτι του τόπου στον οποία έφτασαν. Τους δόθηκαν χαρτιά, δικαίωμα ψήφου, σπίτια, μέσα παραγωγής. Δόθηκε στους πρόσφυγες ό,τι χρειαζόταν για να στήσουν τις ζωές τους. Παρά τις πολύ μεγάλες δυσκολίες, αυτό τους έκανε κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας. Σήμερα ο στόχος των ακολουθούμενων πολιτικών είναι να κρατήσουν τους πρόσφυγες μετέωρους. Να μη νιώθουν κομμάτι της κοινωνίας στην οποία ζουν.
