Τα Παιχνίδια Εξουσίας αναδημοσιεύουν από τον Ριζοσπάστη ένα πάρα πολύ ενδιαφέρον ρεπορτάζ (αρχικά ρεπόρτερ Δ.Μ.) για τις επιπτώσεις που ενδεχομένως υπάρξουν στην ευρωατλαντική οικονομία (σσ στις οικονομικές σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ) αν διαταραχθεί η συνοχή της ΝΑΤΟικής συμμαχίας. Το ρεπορτάζ στηρίζεται πρωτίστως σε στοιχεία από την ετήσια έκθεση «The Transatlantic Economy» του Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου στην ΕΕ, στοιχεία που για πρώτη φορά βλέπουν το φως της δημοσιότητας στην Ελλάδα. Διαβάστε το:
Με αφορμή τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, ήρθαν ξανά στην επιφάνεια οι βαθιές αντιθέσεις στο εσωτερικό του ευρωατλαντικού στρατοπέδου.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, με τις ΗΠΑ να κατηγορούν τους Ευρωπαίους εταίρους ότι «δεν βοήθησαν» στην επίθεση εναντίον του Ιράν» και τους Ευρωπαίους να αντιτείνουν ότι οι ΗΠΑ τους έχουν παραδώσει εξολοκλήρου το άλλο μέτωπο του ιμπεριαλιστικού πολέμου, αυτό της Ουκρανίας.
Είναι φανερό ότι το ΝΑΤΟ δεν περνάει τις καλύτερες μέρες του... Το επιβεβαίωσε η συνάντηση Τραμπ - Ρούτε την περασμένη Τετάρτη, όπου το βαθύ ρήγμα στις ενδο-ΝΑΤΟικές σχέσεις ήταν περισσότερο από εμφανές.
Είχαν προηγηθεί πολλά ακόμα επεισόδια, εμπορικού κυρίως πολέμου, που δεν άφησαν «άβρεχτο» το ευρωπαϊκό μέρος της συμμαχίας. Τελικά υπήρξε κάποιου είδους συμβιβασμός. Το ίδιο και στον στρατιωτικό τομέα, όπου οι πολεμικές δαπάνες αυξήθηκαν στα ευρωπαϊκά κράτη του ΝΑΤΟ, όπως ζητούσε η αμερικανική πλευρά.
Πολλοί αναλυτές προβλέπουν τώρα ακόμα χειρότερες μέρες για τη συνοχή της ΝΑΤΟικής συμμαχίας, ακόμα και διάλυσή της, κάτω από το βάρος των συμφερόντων που αποκλίνουν όλο και περισσότερο. Οπωσδήποτε, αν συμβεί αυτό, θα σηματοδοτήσει τεκτονικές αλλαγές και μια νέα κατάσταση στον παγκόσμιο συσχετισμό δυνάμεων.
Οπως προκύπτει κι από τα στοιχεία που παρουσιάζονται πιο κάτω, οι συνέπειες μιας ενδεχόμενης ρήξης θα απλωθούν σε όλους τους τομείς της οικονομίας και θα προκαλέσουν ντόμινο τεράστιων διαστάσεων στη διεθνή οικονομία, πυροδοτώντας αλλαγές και στο ευρωπαϊκό μπλοκ, αλλά και αναδιατάξεις στα σημερινά ιμπεριαλιστικά στρατόπεδα, κυρίως σε ό,τι αφορά τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης.
Σε κάθε περίπτωση, οι εξελίξεις εφοδιάζουν με νέα πείρα τους λαούς, που μπορούν τώρα πιο καθαρά να δουν ότι αυτό που τους παρουσιάζουν ως συμπαγές, αναλλοίωτο και άτρωτο, σπαράσσεται μέχρι διάλυσης από τις αντιθέσεις, που είναι γραμμένες στο DNA του καπιταλισμού και των σχέσεων ανισόμετρης αλληλεξάρτησης που αναπτύσσουν μεταξύ τους τα κράτη.
Αξιοποιώντας αυτές τις αντιθέσεις που προκαλούν μικρά και μεγάλα ρήγματα, οι λαοί μπορούν να τα μετατρέψουν σε ανεπανόρθωτες ρωγμές στο σάπιο καπιταλιστικό σύστημα και διαμορφώνοντας το δικό τους αυτοτελές σχέδιο δράσης για τα ταξικά τους συμφέροντα, να το ανατρέψουν.
Για την καλύτερη κατανόηση αυτών των αντιθέσεων, της συνθετότητας και των συνεπειών τους στη συνοχή των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών, ο «Ριζοσπάστης» παρουσιάζει σήμερα ορισμένα στοιχεία για τις οικονομικές σχέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και την ΕΕ. Τα στοιχεία προέρχονται από την ετήσια έκθεση «The Transatlantic Economy» του Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου στην ΕΕ και δίνουν πιο ολοκληρωμένα το πλέγμα της αλληλεξάρτησης που επιδρά καθοριστικά στις εξελίξεις.
«Ταραγμένα νερά» για το μακροοικονομικό πλαίσιο
Η έκθεση ισχυρίζεται ότι η διατλαντική οικονομία, αξίας 9,8 τρισ. δολαρίων, παραμένει η μεγαλύτερη και βαθύτερα διασυνδεδεμένη εμπορική σχέση στον κόσμο, παρά τις εμπορικές εντάσεις και τις γεωπολιτικές αναταράξεις.
Στις σελίδες της περιγράφει ένα περιβάλλον «πολλαπλών αβεβαιοτήτων»: Γεωπολιτικές εντάσεις, αναδιάρθρωση εφοδιαστικών αλυσίδων, εμπορικές πολιτικές που διαταράσσουν τις σχέσεις, μεταβολές συναλλαγματικών ισοτιμιών, αύξηση ενεργειακού κόστους και μετασχηματιστικές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης.
Πρόκειται για συνέπειες των ανταγωνισμών που οξύνονται παγκόσμια και έχουν οδηγήσει σε κλιμάκωση των στρατιωτικών συγκρούσεων, σε πρωτόγνωρο βαθμό μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρά ταύτα, οι διατλαντικές εμπορικές ροές παραμένουν ισχυρές: Κάθε ημέρα διακινούνται αγαθά και υπηρεσίες αξίας 6,4 δισ. δολαρίων μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ.
Οι προβλέψεις ανάπτυξης για το 2026 διαφοροποιούνται έντονα για την κάθε πλευρά του Ατλαντικού. Για τις ΗΠΑ προβλέπεται ανάπτυξη 2,5%, τροφοδοτούμενη από μαζικές επενδύσεις σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, δημοσιονομική τόνωση (με βάση τον νόμο «One Big Beautiful Bill Act») και χαλαρότερη νομισματική πολιτική.
Ωστόσο, η έκθεση ομολογεί πως την ίδια στιγμή «τα χαμηλότερα στρώματα αντιμετωπίζουν κρίση προσιτότητας, με την εισοδηματική ανισότητα στο υψηλότερο επίπεδο 60 ετών». Οι τιμές στέγασης, τροφίμων, Ενέργειας και Υγείας παραμένουν υψηλότερες από τα προπανδημικά επίπεδα - έχουν αυξηθεί κατά 25% από τις αρχές του 2021, ενώ οι μέσες εβδομαδιαίες αποδοχές αυξήθηκαν λιγότερο από 20%.
Για την Ευρώπη προβλέπεται ανάπτυξη περίπου 1,2%, με μεγάλες αποκλίσεις ανά χώρα (από 3,5% σε Πολωνία, Λιθουανία και Εσθονία έως 1% στη Γερμανία). Η έκθεση τονίζει ότι οι Ευρωπαίοι βιομήχανοι συμπιέζονται από δύο πλευρές: Από τους αμερικανικούς δασμούς και την κινεζική εξαγωγική έφοδο. Το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με την Κίνα αυξήθηκε κατά 25% στο εννεάμηνο του 2025.
Το 2025 υπήρξε έτος - ορόσημο για τις διατλαντικές εμπορικές σχέσεις. Ο μέσος πραγματικός δασμός των ΗΠΑ στα ευρωπαϊκά προϊόντα πενταπλασιάστηκε, φτάνοντας στο 16%-18%. Στα τέλη Ιουλίου 2025 επιτεύχθηκε συμφωνία - πλαίσιο που απέτρεψε τον ολοκληρωτικό εμπορικό πόλεμο. Η συμφωνία προβλέπει μηδενικούς δασμούς σε αεροσκάφη και γενόσημα φάρμακα, βασικό δασμό 15% στα περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα (περιλαμβανομένων αυτοκινήτων και ημιαγωγών), και 50% σε χάλυβα, αλουμίνιο και χαλκό.
Ως αντάλλαγμα, η ΕΕ δεσμεύτηκε να αγοράσει αμερικανικά τσιπ τεχνητής νοημοσύνης αξίας τουλάχιστον 40 δισ. δολάρια, να αυξήσει σημαντικά τις προμήθειες αμερικανικού αμυντικού εξοπλισμού, να επενδύσει 600 δισ. δολ. στις ΗΠΑ και να αγοράσει αμερικανικά ενεργειακά προϊόντα έως 750 δισ. δολ. έως το 2028. Πάνω εκεί βασίζεται σε μεγάλο βαθμό και το σχέδιο των ΗΠΑ για παγκόσμια «ενεργειακή κυριαρχία».
Οι δεσμοί της διατλαντικής οικονομίας
Το διατλαντικό εμπόριο αγαθών έφτασε ιστορικό υψηλό 1,46 τρισ. δολάρια το 2025. Το εμπόριο ΗΠΑ - ΕΕ έφτασε το 1,05 τρισ. δολάρια, προς όφελος της ΕΕ (έλλειμμα ΗΠΑ: 219 δισ. δολ.). Οι αμερικανικές εξαγωγές ενισχύθηκαν από την υποτίμηση του δολαρίου κατά 12% έναντι ευρώ, ενώ οι ευρωπαϊκές εξαγωγές ενισχύθηκαν από την εσπευσμένη προώθηση εμπορευμάτων πριν την επιβολή δασμών. Αξιοσημείωτο: Tο εμπόριο ΗΠΑ - ΕΕ ήταν 2,5 φορές μεγαλύτερο από το εμπόριο ΗΠΑ - Κίνας (415 δισ. δολ.).
Το εμπόριο υπηρεσιών ΗΠΑ - Ευρώπης ξεπέρασε τα 895 δισ. δολ. το 2025, με το εμπόριο ΗΠΑ - ΕΕ να αυξάνεται κατά 16% στα 581 δισ. δολ. Οι υπηρεσίες προβλέπεται να αναπτύσσονται παγκοσμίως με διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τα αγαθά, φτάνοντας 11,7 τρισ. δολ. έως το 2032. Οι ΗΠΑ διατηρούν πλεόνασμα υπηρεσιών με την ΕΕ (69 δισ. δολ.), που αμβλύνει σημαντικά το έλλειμμα στα αγαθά.
Οι επενδύσεις - όχι το εμπόριο - αποτελούν τον πραγματικό κινητήριο μοχλό της διατλαντικής σχέσης. Η Ευρώπη απορροφά το 56% των αμερικανικών Αμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) παγκοσμίως και αντιπροσωπεύει το 56% των συνολικών ξένων επενδύσεων στις ΗΠΑ (3,2 τρισ. δολ.). Οι ευρωπαϊκές ΑΞΕ στις ΗΠΑ αυξήθηκαν 17,5% το 2025, κατευθυνόμενες σε ΑΠΕ, data centers, φαρμακοβιομηχανία και μεταποίηση. Αντιθέτως, οι κινεζικές ΑΞΕ στις ΗΠΑ παραμένουν ασήμαντες (3,8 δισ. δολ. το 2025).
Οι πωλήσεις θυγατρικών εταιρειών υπερβαίνουν κατά πολύ τις εξαγωγές. Οι πωλήσεις αμερικανικών θυγατρικών στην Ευρώπη εκτιμώνται σε 3,9 τρισ. δολ. και των ευρωπαϊκών στις ΗΠΑ σε 3,5 τρισ. δολ. Η Ευρώπη αντιπροσωπεύει το 54% των κερδών των αμερικανικών θυγατρικών παγκοσμίως. Το 65% των αμερικανικών εισαγωγών από την ΕΕ αποτελεί ενδοεταιρικό εμπόριο - γεγονός που αναδεικνύει τον βαθμό διαπλοκής των εφοδιαστικών αλυσίδων.
Παράλληλα, περίπου 16 εκατ. θέσεις εργασίας, άμεσες και έμμεσες, εξαρτώνται από τη διατλαντική οικονομία. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες απασχολούν 5,3 εκατ. εργαζόμενους στις ΗΠΑ και οι αμερικανικές 4,6 εκατ. στην Ευρώπη.
Οι δαπάνες Ερευνας και Ανάπτυξης ευρωπαϊκών εταιρειών στις ΗΠΑ έφτασαν τα 61,2 δισ. δολ. (2023) και των αμερικανικών στην Ευρώπη 43,1 δισ. δολ. Οι ΗΠΑ εξήγαγαν 361 δισ. δολ. σε ψηφιακά παραδοτέες υπηρεσίες προς την Ευρώπη (2024), ενώ η Ευρώπη εξήγαγε 202 δισ. δολ. προς τις ΗΠΑ. Η υποβρύχια καλωδιακή χωρητικότητα του Ατλαντικού είναι 2,5 φορές μεγαλύτερη από τις δια-Ειρηνικές διαδρομές - δείκτης του βάθους της ψηφιακής αλληλεξάρτησης.
Ο ενεργειακός δεσμός αποτελεί έναν από τους πιο δυναμικούς τομείς της σχέσης. Οι ΗΠΑ παρέχουν το 60% του LNG της ΕΕ, ανταγωνίζονται τη Νορβηγία ως κορυφαίος προμηθευτής αργού πετρελαίου, και είναι ο 2ος προμηθευτής άνθρακα.
Η Ευρώπη απορρόφησε το 66% των αμερικανικών εξαγωγών LNG το 2025 (αύξηση 38%). Οι ευρωπαϊκές εταιρείες αποτελούν τους μεγαλύτερους ξένους επενδυτές στον ενεργειακό τομέα των ΗΠΑ (πάνω από το 50% των greenfield ενεργειακών έργων 2015-2024). Η έκθεση σημειώνει ότι η δέσμευση της ΕΕ για αγορά αμερικανικών ενεργειακών προϊόντων αξίας 750 δισ. δολ. έως το 2028 θα απαιτούσε τριπλασιασμό των σημερινών ενεργειακών εισαγωγών από τις ΗΠΑ.
Αλληλεξάρτηση σε όλα τα πεδία
Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα πως παρά τις αμερικανικές φωνές που υποβαθμίζουν τη σημασία της Ευρώπης, όσο και τις ευρωπαϊκές φωνές υπέρ της «αυτονομίας» από την Αμερική, η αλληλεξάρτηση των δύο πλευρών του Ατλαντικού παραμένει τεράστια, χωρίς να αναιρείται βέβαια η ανισομετρία ανάμεσα στην 1η και την 3η παγκόσμια οικονομία.
Η Ευρώπη - ΕΕ διατηρεί κρίσιμες εξαρτήσεις σε αμερικάνικο LNG, σόγια, λογισμικό, φαρμακευτικά και στρατηγικές πρώτες ύλες. Η αποκοπή από την Αμερική θα σήμαινε αυξημένη εξάρτηση από την Κίνα, της οποίας οι εξαγωγές προς την ΕΕ έχουν μετατοπιστεί σε ηλεκτρονικά, φαρμακευτικά και κρίσιμες πρώτες ύλες.
Στον αμυντικό τομέα, οι ΗΠΑ παρέχουν μοναδικές δυνατότητες (πληροφορίες, αντιβαλλιστική άμυνα, στρατηγικές αερομεταφορές, πυρηνική ομπρέλα) που θα απαιτούσαν μια δεκαετία και έως 10% του ΑΕΠ για να αναπαραχθούν, σύμφωνα με τη μελέτη.
Από την άλλη, Ευρωπαίοι επενδυτές κατέχουν 10,4 τρισ. δολ. σε αμερικανικές μετοχές (15,3%), 3,4 τρισ. σε κρατικά ομόλογα (11%) και 2,9 τρισ. σε εταιρικά ομόλογα. Παράλληλα, οι ΗΠΑ εξαρτώνται εξολοκλήρου από Ευρωπαίους προμηθευτές σε 293 κατηγορίες προϊόντων. Ευρωπαϊκές εταιρείες προμηθεύουν τις δραστικές ουσίες του 50% των επώνυμων φαρμάκων και το 90% της ινσουλίνης των ΗΠΑ. Ολλανδικός λιθογραφικός εξοπλισμός (ASML) είναι αναντικατάστατος για τους υπερυπολογιστές που τροφοδοτούν την AI. Η αμερικανική εξάρτηση από την ΕΕ σε στρατηγικά προϊόντα είναι πλέον υψηλότερη της εξάρτησης από την Κίνα.
Στο στρατιωτικό πεδίο, χωρίς το NATO οι ΗΠΑ θα έπρεπε να αυξήσουν τον αμυντικό προϋπολογισμό κατά 100-200 δισ. δολάρια ετησίως. Τέλος, οι ευρωπαϊκές στρατιωτικές βάσεις παραμένουν οι πλέον κρίσιμες για την προβολή ισχύος των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και την Αφρική.
