Εδώ και μήνες, η δημόσια δικαιολογία της κυβέρνησης περιστρέφεται γύρω από έναν όρο που παρουσιάζεται σχεδόν ως θέσφατο, ο κόφτης δαπανών από τη ΕΕ. Ένα εργαλείο που, σύμφωνα με τις κυβερνητικές δηλώσεις, «δένει τα χέρια» και «δεν επιτρέπει» κοινωνικές παρεμβάσεις. Όμως μια πιο προσεκτική ανάγνωση των ευρωπαϊκών κανόνων αποκαλύπτει ότι ο κόφτης δεν είναι εμπόδιο αλλά είναι πρόσχημα.
1. Τι πραγματικά λένε οι νέοι κανόνες της ΕΕ
Οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες δεν έχουν καμία σχέση με το παλιό Σύμφωνο Σταθερότητας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πλέον εστιάζει στον ρυθμό αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών.
-Δεν μπορείς να αυξήσεις μόνιμες δαπάνες πάνω από ένα όριο.
-Μπορείς όμως να κάνεις έκτακτες παρεμβάσεις, εφόσον χρηματοδοτούνται από έκτακτα έσοδα.
Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο. Η ίδια η Κομισιόν θεωρεί ότι έως 1% του ΑΕΠ σε έκτακτα μέτρα είναι απολύτως επιτρεπτό και διαχειρίσιμο. Για την Ελλάδα του 2026, αυτό σημαίνει 2,5 – 2,6 δισ. ευρώ.
Άρα, η αφήγηση ότι «ο κόφτης δεν επιτρέπει τίποτα» δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα των κανόνων.
2. Η δυνατότητα για έκτακτα έσοδα που δεν αξιοποιείται
Οι κανόνες επιτρέπουν έκτακτες δαπάνες όταν υπάρχουν έκτακτα έσοδα. Και εδώ εμφανίζεται το πιο εντυπωσιακό κενό πολιτικής βούλησης.
Έκτακτος φόρος στα υπερκέρδη
Το 2025, τράπεζες, διυλιστήρια και ενεργειακοί όμιλοι κατέγραψαν ιστορικά κέρδη. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, επιβλήθηκαν έκτακτοι φόροι 15–30% στα υπερκέρδη. Αυτά τα έσοδα δεν μετρούν στον κόφτη,μπορούν να επιστραφούν άμεσα στην κοινωνία, και δεν δημιουργούν καμία μόνιμη δαπάνη.
Δηλαδή, υπάρχει ένας καθαρός, νόμιμος, ευρωπαϊκά εγκεκριμένος τρόπος να στηριχθούν τα νοικοκυριά που δεν επιλέγεται από την κυβέρνηση.
3. Γιατί λοιπόν προβάλλεται η εικόνα του «σιδερένιου κόφτη»;
α) Πολιτική προτεραιότητα είναι οι αγορές και όχι η κοινωνία
Η κυβέρνηση επιλέγει να διαθέσει 7 δισ. ευρώ για την πρόωρη αποπληρωμή χρέους που λήγει το 2030. Μια κίνηση που στοχεύει κυρίως στη βελτίωση της εικόνας της χώρας στις αγορές και στους οίκους αξιολόγησης.
Την ίδια στιγμή όμως τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν μία άνευ προηγουμένου ακρίβεια στα βασικά είδη , ένα επίσης ανευ προηγουμένου εκρηκτικό κόστος στέγασης ,ενεργειακό βάρος και χαμηλούς μισθούς.
Η επιλογή της κυβέρνησης είναι ξεκάθαρη,πρώτα οι αριθμοί, μετά οι άνθρωποι.
β) Αποφυγή σύγκρουσης με ισχυρά οικονομικά συμφέροντα
Αν παραδεχτούν ότι ο κόφτης επιτρέπει έκτακτες δαπάνες, τότε θα πρέπει να εξηγήσουν γιατί δεν φορολογούν τα υπερκέρδη. Και αυτό θα τους φέρει αντιμέτωπους με τους τραπεζικούς ομίλους, τις ενεργειακές εταιρείες και τα διυλιστήρια.
Έτσι, το αφήγημα «δεν μας αφήνει η Ευρώπη» λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι σε μια πολιτική σύγκρουση που δεν θέλουν να ανοίξουν.
4. Το υπερπλεόνασμα που δεν μπορεί να κρυφτεί
Το πλεόνασμα του 2025 δεν ήταν «μικρό» ,δεν ήταν «τυχαίο» και κυρίως,δεν προήλθε από «υγιή ανάπτυξη».
Αλλά προήλθε από την υποεκτέλεση δαπανών σε Υγεία και Παιδεία ύψους 3,48 δισ. Ευρώ, από λογιστικές μεταφορές 4 δισ. ευρώ σε Νομικά Πρόσωπα που δεν τα χρειάζονταν και από περικοπές σε κρίσιμες κοινωνικές υπηρεσίες και από τον υψηλό ΦΠΑ και τους έμμεσους φόρους.
Το αποτέλεσμα; Ένα υπερπλεόνασμα 6 δισ. ευρώ που δεν κατευθύνθηκε στην κοινωνία.
5. Τι επιτρέπεται και τι όχι από τον κόφτη
Ο κόφτης απαγορεύει:
-μόνιμες προσλήψεις,
-μόνιμες αυξήσεις δαπανών.
Ο κόφτης επιτρέπει:
-έκτακτες ενισχύσεις,
-προσωρινές μειώσεις φόρων,
-στοχευμένα μέτρα ανακούφισης,
-αξιοποίηση έκτακτων εσόδων.
Άρα:
-Δεν μπορείς να διορίσεις 10.000 γιατρούς μόνιμα.
-Μπορείς όμως να δώσεις 1.000 ευρώ σε κάθε χαμηλοσυνταξιούχο.
-Μπορείς να μειώσεις τον ΦΠΑ στα βασικά είδη για 6 μήνες.
-Μπορείς να διαθέσεις 2,5 δισ. ευρώ σε στοχευμένη στήριξη.
Και όλα αυτά χωρίς να παραβιάσεις κανέναν κανόνα.
Ας αναρωτηθούμε λοιπόν, ποιον υπηρετούν τελικά και ας πράξουμε αναλόγως!
(Η Ιωάννα Λιούτα είναι πολιτική και οικονομική αναλύτρια)
