Υπάρχουν ημερομηνίες που δεν χωρούν στο ημερολόγιο. Δεν χωρούν γιατί δεν επαναλαμβάνονται·, ζουν. Η Δημοκρατία δεν είναι Επέτειος.
Η 17η Νοεμβρίου δεν «γιορτάζεται» - απαιτεί να την κοιτάξουμε κατάματα. Απαιτεί να αναρωτηθούμε όχι τι έγινε τότε, αλλά τι κάνουμε εμείς σήμερα με την ελευθερία που εκείνοι μας παρέδωσαν, μισοσπασμένη όπως η Πύλη του Πολυτεχνείου.
Το Πολυτεχνείο δεν είναι μνημείο, είναι καθρέφτης. Και ο καθρέφτης αυτός δείχνει μια χώρα κουρασμένη, μια κοινωνία που παλεύει να πιστέψει στον εαυτό της, και μια νεολαία που μοιάζει να ζει με το ένα πόδι σε μια χώρα που δεν της υπόσχεται τίποτα, και με το άλλο σε μια πατρίδα που θα ήθελε να την εμπνεύσει ξανά.
Το «Ψωμί» ξαναγίνεται πολυτέλεια για πολλούς. Οι ουρές στα σούπερ μάρκετ δεν μετρούν τρόφιμα - μετρούν αντοχές. Το «Παιδεία» έγινε διαπραγματεύσιμο μέγεθος, εργαστήριο ξένων συμφερόντων και πεδίο κυνικής ιδιωτικοποίησης. Το «Ελευθερία» έγινε λέξη ελαφριά, την ώρα που οι παρακολουθήσεις, η χειραγώγηση της ενημέρωσης και η υποχώρηση των δικαιωμάτων μάς λένε ξεκάθαρα πως τίποτα δεν είναι δεδομένο.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ήρθε το έγκλημα των Τεμπών να μας θυμίσει ότι όταν μια κοινωνία παύει να λογοδοτεί, παύει και να προστατεύει. Ότι η απαξίωση της ανθρώπινης ζωής είναι η πιο σκοτεινή μορφή εξουσίας. Και ότι, αν δεν απαιτήσουμε δικαιοσύνη, η λήθη και η σιωπή θα γίνει η νέα μας χούντα — χωρίς στολές, αλλά με τις ίδιες συνέπειες.
Το Πολυτεχνείο, λοιπόν, δεν ζητάει από εμάς στεφάνια και λόγους. Ζητάει αίσθηση ευθύνης.
Ζητάει να ξαναθυμηθούμε ότι οι νέοι του ’73 δεν είχαν ούτε ειδικά προνόμια, ούτε προσβάσεις, ούτε «ευκολίες». Είχαν κάτι πολύ απλούστερο και ασύγκριτα ισχυρότερο: την αλήθεια της αξιοπρέπειας.
Αυτό λείπει σήμερα. Όχι οι αναλύσεις. Η αξιοπρέπεια.
Η τόλμη να πεις «όχι» όταν όλοι γύρω σου λένε «έτσι είναι τα πράγματα».
Η τόλμη να σηκωθείς όταν οι άλλοι έχουν συνηθίσει να σκύβουν.
Η τόλμη να ζητήσεις μέλλον — και όχι απλώς επιβίωση.
Φοιτητές και φοιτήτριες, νέοι και νέες:
Δεν ζητάω να συμφωνήσετε με εμάς τους μεγαλύτερους. Ζητάω κάτι πιο δύσκολο: να μη μας μοιάσετε.
Μην αποδεχτείτε τη σιωπή που μας επέβαλαν. Μην υποταχθείτε στη λογική της διαχείρισης της παρακμής. Μην αφήσετε κανέναν να σας πείσει ότι «δεν αλλάζει τίποτα».
Αλλάζουν όλα - όταν σηκωθείτε όρθιοι. Μην ανεχθείτε να σας πείσουν να τους ανέχεστε.
Το Πολυτεχνείο δεν ηττήθηκε ποτέ. Κι αυτό είναι το πραγματικό του θαύμα: έμαθε σε έναν λαό ότι η αξιοπρέπεια κερδίζει, ακόμη κι αν δεν κερδίζει αμέσως.
Γι’ αυτό και σήμερα, μέσα στη σύγχυση, τη φτώχεια των οραμάτων και την κόπωση της κοινωνίας, επιστρέφει πιο επίκαιρο από ποτέ: να μην ανεχθούμε την αδικία, την αναξιοκρατία, τη σήψη.
Ο Νοέμβρης του ’73 δεν ζητάει από εμάς να τον μιμηθούμε.
Ζητάει κάτι πιο απαιτητικό: να ολοκληρώσουμε αυτά που άφησε ανολοκλήρωτα.
Και όσο θα υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται και νέοι που τολμούν, η φωνή θα αντηχεί:
Εδώ Πολυτεχνείο - εδώ ζωή, εδώ αντίσταση, εδώ μέλλον.
Εδώ Πολυτεχνείο - Η πύλη που δεν έκλεισε ποτέ. Όσο Υπάρχουν Νέοι, Δεν Υπάρχουν Ήττες.
(Ο Νίκος Μαρκάτος είναι Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Π., πρώην Πρύτανης Ε.Μ.Π.)
