Η ελληνική κεντροαριστερά βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο της μεταπολίτευσης. Δύο κόμματα, ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ, δεν μπορούν να διαμορφώσουν ένα συνεκτικό πολιτικό σχέδιο, ούτε να εμπνεύσουν τη μεσαία τάξη και τους κοινωνικά αδύναμους.
Αντί να συγκροτηθεί, ζούμε τον κατακερματισμό. Αντί για πολιτικό όραμα, βλέπουμε κομματική εσωστρέφεια και επικοινωνιακή αμηχανία.
Γιατί δεν μπορεί να ανακάμψει η σημερινή αριστερά;
1. Έλλειψη ηγεσίας και πολιτικού εκτοπίσματος
Ο ΣΥΡΙΖΑ, μετά την αποχώρηση Τσίπρα, βρίσκεται σε αναζήτηση ταυτότητας. Η επιλογή Κασσελάκη δεν έφερε την ανανέωση αλλά ενίσχυσε την αίσθηση παράτασης της κρίσης.
Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κατάφερε να «ενηλικιωθεί» μετά την αποχώρηση του ηγέτη του.
Στο ΠΑΣΟΚ, ο Ανδρουλάκης δεν έχει καταφέρει να πείσει ούτε ως τεχνοκράτης ούτε ως φορέας πολιτικής ελπίδας. Δεν έχει το εκτόπισμα να κινητοποιήσει μαζικά τις προοδευτικές, παραδοσιακές κοινωνικές ομάδες του ΠΑΣΟΚ.
Η κοινωνία βλέπει τα κόμματα να φυλλοροούν και να μην μπορούν να εκπροσωπήσουν με πειστικότητα τους πολίτες που υποφέρουν από τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές της κυβέρνησης Μητσοτάκη.
2. Απουσία σύγχρονου πολιτικού αφηγήματος
Η κεντροαριστερά έχει παγιδευτεί σε έναν λόγο είτε ξεπερασμένο είτε πρόχειρο. Με πολιτικές θέσεις χωρίς συνεκτικότητα, δεν μπορεί να απαντήσει στα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας.
3. Εσωστρέφεια και κομματικός αυτοματισμός
Αντί να ανοιχτούν στην κοινωνία, τα κόμματα περιχαρακώνονται. Οι πολιτικές συμμαχίες, όταν και όπου γίνονται, λειτουργούν με λογική παλαιάς κομματοκρατίας. Οι πολίτες νιώθουν ότι δεν υπάρχει χώρος για τους ίδιους, παρά μόνο για στελέχη που εναλλάσσονται σε ρόλους.
Κι όμως υπάρχει δρόμος — με προϋπόθεση την ηγεσία.
Η κοινωνία δεν έχει απορρίψει τις προοδευτικές ιδέες. Αυτό που έχει απορρίψει είναι η ανικανότητα να τις υπηρετήσει κάποιος σοβαρά.
Αυτό που λείπει σήμερα είναι ηγεσία — όχι γενικώς και αορίστως — αλλά ηγεσία με τα χαρακτηριστικά της εποχής: όραμα, δοκιμασμένη εμπειρία, διεθνές κύρος, και χάρισμα. Επανασύνδεση με τους ανθρώπους. Η πολιτική σήμερα, καλώς ή κακώς, είναι φορέας προσωπικότητας και πολιτισμού και ικανότητας.
Γιατί ο Αλέξης Τσίπρας πρέπει να επιστρέψει;
Δεν πρόκειται για προσωπική πολιτική βεντέτα ούτε για ανάγκη νοσταλγίας. Ο Τσίπρας πρέπει να επιστρέψει γιατί μπορεί να εκφράσει αυτό που κανένας άλλος σήμερα δεν μπορεί από τον προοδευτικό χώρο:
Έναν σύγχρονο, λαϊκό αλλά θεσμικά υπεύθυνο προοδευτισμό.
• Έχει κυβερνητική εμπειρία.
• Ξέρει πώς να λειτουργεί το κράτος, πώς γίνονται οι μεταρρυθμίσεις, πώς σταθμίζονται τα εθνικά συμφέροντα.
• Έχει διεθνές προφίλ και πολιτική δικτύωση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Δεν είναι προϊόν πολιτικών μηχανισμών και μπορεί να ενώσει ιδεολογικά ρεύματα και γενιές.
• Έχει επιδείξει ωριμότητα με την αποχώρησή του — άρα η επιστροφή του δεν θα είναι επανάληψη αλλά μετεξέλιξη.
Το νέο που πρέπει να φέρει
Αν επιστρέψει, δεν πρέπει να επανιδρύσει απλώς τον ΣΥΡΙΖΑ. Πρέπει να ιδρύσει κάτι ευρύτερο:
Έναν πολιτικό χώρο ανοιχτό, πολυσυλλεκτικό, με ξεκάθαρες αξίες — την ευκαιρία που έχασε το 2019.
• Κράτος δικαίου
• Κοινωνική δικαιοσύνη
• Πράσινη ανάπτυξη
• Σύγχρονη οικονομία με επίκεντρο τον εργαζόμενο και τον μικρομεσαίο
• Πολιτική εντιμότητα
Όχι έναν χώρο απλώς «αντιμητσοτακικό», αλλά εναλλακτικό πολιτικό σχέδιο που θα παράγει πρόταση εξουσίας.
Ο Τσίπρας πρέπει να απευθυνθεί όχι μόνο σε αυτούς που τον στήριξαν στο παρελθόν, αλλά κυρίως σε όσους νιώθουν πολιτικά άστεγοι, απογοητευμένοι, θυμωμένοι.
Σε όσους κάποτε πίστεψαν ότι κάτι μπορεί να αλλάξει και σήμερα δεν βλέπουν τίποτα να γίνεται. Σε όσους ψήφισαν ή δεν ψήφισαν και δεν βρίσκουν πια νόημα στο να ελπίζουν.
Αν επιστρέψει για να γίνει «πατέρας» του κόμματος και να ελέγχει τα πάντα, η επιστροφή του θα έχει ημερομηνία λήξης. Αντίθετα, αν εμφανιστεί ως καταλύτης για τη συλλογική αναγέννηση της κεντροαριστεράς, τότε μπορεί να φέρει πραγματική ανατροπή.
Νέο σημαίνει: νέα πρόσωπα, (κυρίως) νέες δομές, ουσιαστική δημοκρατία.
Πρέπει να παρουσιάσει ένα νέο ριζοσπαστικό αλλά και ρεαλιστικό σχέδιο — όχι απλώς μία πιο ανθρώπινη διαχείριση.
Νέο σημαίνει πρόγραμμα που προκαλεί ενθουσιασμό και κινητοποίηση.
Ρητορική με ενσυναίσθηση, πολιτικό βάθος και αλήθεια — όχι έπαρση. Να είναι ηγετική αλλά όχι προσωποπαγής. Να είναι ριζοσπαστική αλλά με πρόγραμμα. Να έχει ξεκάθαρες αρχές.
Νέο σημαίνει σοβαρότητα, ειλικρίνεια και ηθικό ανάστημα.
Ηγετική ομάδα
Η επιτυχία του θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα και τη σύνθεση της ηγετικής του ομάδας.
Το προηγούμενο σχήμα είχε αδυναμίες τόσο στη διαχείριση κρίσεων όσο και στην πολιτική επικοινωνία και λήψη αποφάσεων.
Τι πρέπει ν' αλλάξει
[ ] Παλιά στελέχη που θεωρούνται "κουρασμένα" μ΄ ευθύνη για τις απογοητευτικές επιδόσεις (2015, 2019).
[ ] Αποφυγή εσωκομματικών "πριγκιπάτων".
[ ] Ιδεολογική καθαρότητα. Υπήρχε μεγάλη σύγχυση αριστερού ριζοσπαστισμού και κεντροαριστερού ρεαλισμού.
[ ] Αλλαγή πολιτικής κουλτούρας. Η προηγούμενη ηγετική ομάδα στηρίχτηκε σε προσωποκεντρική λογική.
[ ] Όχι "σκιώδης" ηγεσία, φίλοι η σύμβουλοι. Πρέπει να φαίνεται καθαρά ποιος κάνει τι.
[ ] Επικοινωνιακή διαφάνεια και συντονισμός που έλειπε.
Δεν πρέπει να επιστρέψει για να αναπαράγει το χθες, αλλά για να ξαναχτίσει ένα πολιτικό ρεύμα προόδου, δικαιοσύνης και ελπίδας. Ένα ρεύμα που θα ξεκινά από την κοινωνία και θα ανήκει σε αυτήν.
Είναι εθνική ανάγκη να επιστρέψει — όχι μόνο για την Αριστερά, αλλά για έναν ευρύτερο, δημοκρατικό και προοδευτικό χώρο που αξίζει να έχει φωνή.
Αν δε γίνουν έτσι τα πράγματα, πολύ φοβάμαι ότι η χώρα θα συνεχίσει να κυβερνιέται από μια μονοκομματική εξουσία και μια αντιπολίτευση που δεν εμπνέει, δεν πείθει.
Κι αυτή η απουσία εναλλακτικής είναι η μεγαλύτερη απειλή για τη δημοκρατία μας!
(Η Γιώτα Μπελώνη είναι μέλος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ)
