Δεν θα αποφύγω τις προσωπικές εμπειρίες. Το 1984, παρακολουθούσα το σχολείο Τεθωρακισμένων στο Fort Knox/Kentucky, στις ΗΠΑ. Πήγα σε ένα κατάστημα στρατιωτικών ειδών έξω από το στρατόπεδο για να αγοράσω μαρκαδόρους για τους στρατιωτικούς χάρτες. Δίπλα μου ένας στρατιωτικός αγόραζε ένα 45άρι πιστόλι με την ίδια ευκολία που εγώ αγόραζα μαρκαδόρους, πιθανόν με κάποια βεβαίωση από το αστυνομικό τμήμα. Τουλάχιστον εκείνη την εποχή απαγορεύονταν τα αυτόματα όπλα και όποιος έφερε όπλο έπρεπε να το φέρει εμφανώς. Τώρα βλέπω ότι η πανίσχυρη ομοσπονδία όπλων (National Rifle Association-NRA) με 5 εκατ. μέλη, έχει επιβάλλει την ελεύθερη κατοχή σχεδόν όλων των όπλων ακόμη και αυτόματων και την οπλοφορία ακόμη και σε διαδηλώσεις. Επιτρέπονται όπλα με μεγάλα διαμετρήματα (μέχρι 0,50 χιλ.) δηλαδή βαριά πολεμικά και εξαιρούνται μόνο όλμοι και μεγάλα πυροβόλα.
Το 2021, τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν πλήρη στοιχεία, υπήρξαν στις ΗΠΑ 48.830 θάνατοι από όπλα, 20.958 δολοφονίες και 26.328 αυτοκτονίες, με τη χρήση των δικών τους όπλων. Για σύγκριση, στη Βρετανία, χώρα με παρόμοιες συνήθειες, αρχές και αντιλήψεις και με πολλούς μετανάστες, έγιναν στον ίδιο χρόνο μόνο 31 δολοφονίες. Οι ΗΠΑ με το 4% του παγκόσμιου πληθυσμού έχουν το 44% των αυτοκτονιών, παγκόσμια.
Σύμφωνα με στοιχεία του BBC, το 2023, έγιναν στις ΗΠΑ 630 μαζικές δολοφονίες. Με τον όρο αυτό θεωρούνται περιστατικά με φόνους ή τραυματισμούς με πάνω από τέσσερα άτομα.
Η πιο φονική επίθεση έγινε το 2017 στο Las Vegas με 50 νεκρούς και 500 τραυματίες. Τα τελευταία τρία χρόνια οι μαζικές δολοφονίες διατηρούνται στον ίδιο περίπου αριθμό (πάνω από 600 το χρόνο) όταν την περίοδο 2014-2019 ήταν γύρω στις 300.
Στις ΗΠΑ σκοτώνονται από όπλα περί τα 120 άτομα κάθε μέρα. Από αυτούς 11 είναι παιδιά και έφηβοι.
Σε ότι αφορά την οπλοκατοχή υπήρχαν στις ΗΠΑ το 2018 περί τα 390 εκατομμύρια όπλα. Δηλαδή, 120,5 όπλα για κάθε 100 άτομα. Το 2011 υπήρχαν 88 όπλα στα 100 άτομα. Παγκόσμια, μετά τις ΗΠΑ στην οπλοκατοχή έρχεται η Υεμένη με 52,8 όπλα στα 100 άτομα και μετά η Σερβία με 39.
Από τον Ιανουάριο του 2019 μέχρι τον Απρίλιο του 2021, 7,5 εκατομ. Αμερικανοί έγιναν νέοι κάτοχοι όπλων.
Από το 2020 η κυβέρνηση Τράμπ ψήφισε νόμο ώστε οι εξαγωγές φορητών όπλων να εγκρίνονται από το Υπουργείο Εμπορίου αντί του Υπουργείου Άμυνας. Αυτό διευκόλυνε τις εξαγωγές προς όφελος των Αμερικανών κατασκευαστών όπλων και με τη στήριξη της NRA.
Σύμφωνα στοιχεία του ινστιτούτου μετρήσεων Gallup, το 57% των Αμερικανών επιθυμούν αυστηροποίηση των νόμων για την οπλοκατοχή, το 32% επιθυμούν διατήρηση των υπαρχόντων νόμων και το 10% θέλει μείωση της αυστηρότητας. Στην πρώτη κατηγορία είναι ψηφοφόροι των Δημοκρατικών ενώ στις άλλες δυο κατηγορίες είναι Ρεπουμπλικανοί.
Όπως αναφέρθηκε το ισχυρότερο λόμπι υποστήριξης της οπλοκατοχής είναι το NRA, το οποίο είναι βασικός χρηματοδότης πολλών μελών του Κογκρέσου.
Το 2021, ο κυβερνήτης του Τέξας υπέγραψε νόμο με τον οποίο οι κάτοικοι μπορούν να φέρουν όπλο χωρίς άδεια ή εκπαίδευση. Παρόμοιος νόμος υπεγράφη και στην Γεωργία.
Συνολικά, με το τέλος του 2023, σε 11 πολιτείες έχουν αρθεί οι περιορισμοί για την οπλοκατοχή. Σαν αποτέλεσμα σε αυτές τις πολιτείες αυξήθηκαν τα περιστατικά χρήσης όπλων κατά 32%.
Ο Αμερικανός συντηρητικός αναλυτής Fareed Zakaria, αναφέρει ότι στη Βρετανία μετά από δυο μαζικές δολοφονίες το 1987 και το 1996 σε σχολείο της Σκωτίας, πέρασε νόμος από τους Συντηρητικούς, ο οποίος επεκτάθηκε τον επόμενο χρόνο και από τους Εργατικούς, με τον οποίο καταργήθηκε σχεδόν η οπλοκατοχή. Σαν αποτέλεσμα μειώθηκαν σημαντικά οι δολοφονίες και οι εγκληματικές πράξεις με τη χρήση όπλων. Κάτι παρόμοιο έγινε στην Αυστραλία.
Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins-The Educational Fund to Stop Gun Violence (EFSGV), οι ρίζες του κακού από την χρήση βίας με όπλα έχουν σχέση με τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες και ειδικά με τους παρακάτω παράγοντες:
- Εισοδηματική Ανισότητα,
- Φτώχεια,
- Υποχρηματοδότηση δημόσιων σπιτιών,
- Υποχρηματοδότηση δημόσιων υπηρεσιών,
- Σχολεία που υπολειτουργούν,
- Έλλειψη ευκαιριών απασχόλησης και έλλειψη ελπίδας,
- Εύκολη πρόσβαση σε όπλα.
Το ίδιο Πανεπιστήμιο αναφέρει ότι:
Οι κοινότητες των έγχρωμων επηρεάζονται από ανισότητες βασισμένες στο ρατσισμό.
Οι Μαύροι Αμερικανοί στις περισσότερες περιπτώσεις ζουν σε υποβαθμισμένες περιοχές, πηγαίνουν σε δημόσια σχολεία που δεν χρηματοδοτούνται επαρκώς και έχουν μεγαλύτερο ποσοστό ανεργίας από τους Λευκούς.
Η βία των όπλων είναι κύρια αιτία θανάτου για τους Μαύρους σε ηλικίες κάτω από τα 55 και δεύτερη αιτία για τους Ισπανόφωνους κάτω των 35.
Οι Μαύροι αποτελούν το 15% του πληθυσμού αλλά έχουν το 60% των θυμάτων από ένοπλη βία.
Ιδιαίτερα στις νεαρές ηλικίες 15-24, οι Μαύροι έχουν 22 φορές περισσότερες πιθανότητες να σκοτωθούν από όπλα απ’ ότι οι Λευκοί συνομήλικοί τους.
Είναι φανερό ότι η μείωση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων συμβάλλει στη μείωση της βίας.
Σε μια χώρα που έχει διεξάγει τόσους πολέμους τα τελευταία χρόνια, το μετατραυματικό άγχος (Post-Traumatic Stress Disorder-PTSD) έχει επηρεάσει το 24% όσων πολέμησαν στο Αφγανιστάν και Ιράκ. Οι βετεράνοι αυτοί έχουν προβλήματα προσαρμογής, θέλουν να έχουν την προστασία όπλων και μεταφέρουν στις οικογένειές το άγχος τους. Δεν πήγαν στις εμπόλεμες περιοχές για να υπερασπίσουν τη χώρα τους ούτε είχαν ηθικό κίνητρο. Πήγαν για να πληρώσουν τις σπουδές τους ή για να φύγουν λίγο από τη φτώχεια τους. Μετά την αποστολή τους αποστρατεύτηκαν και αναζητούσαν δουλειά και μέλλον.
Δεν συζητάω βέβαια γι αυτούς που βρέθηκαν ανάπηροι και στο δρόμο, με μια μικρή σύνταξη.
Αυτά πυροδοτούν τη βία και την ένταση στον περίγυρο αυτών των ανθρώπων.
Δεν μπορεί μια μεγάλη χώρα να παίζει ρόλο ‘’παγκόσμιου χωροφύλακα’’ χωρίς να είναι χώρα ανεξέλεγκτου χωροφύλακα στο εσωτερικό της.
Είναι γνωστό ότι η βία πάντοτε επιστρέφει στον τόπο που ξεκίνησε.
Δεν είναι τυχαίο ότι δολοφονήθηκαν 4 και έγιναν απόπειρες σε 3 προέδρους των ΗΠΑ.
Η τεράστια διαφορά της εγκληματικότητας μεταξύ ΗΠΑ-Καναδά-Βρετανίας και Αυστραλίας, δείχνει ότι η κοινή πολιτισμική ρίζα δεν συμβαδίζει με την εγκληματικότητα. Η ύπαρξη πολλών όπλων είναι μάλλον το αποτέλεσμα παρά η αιτία της ανεξέλεγκτης βίας.
Η αμερικανική πολιτική, με τους τόσους πολέμους και την κουλτούρα επιβολής ισχύος, αναπόφευκτα μεταφέρει αντιλήψεις επιβολής όχι μόνο στα κρατικά όργανα αλλά και στους απλούς πολίτες.
Οι ιδεαλισμοί γύρω από τους ‘’άξονες του κακού’’ μεταφέρουν αντίστοιχους ‘’άξονες’’ και μοντέλα αντιπαράθεσης στις γειτονιές και στους ανθρώπους.
Ο ‘’διχασμός της κοινωνίας’’ έτσι κι αλλιώς υπάρχει αλλά έχει την εξήγησή του, όπως περιγράφει το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, σε παράγοντες κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων.
Στη χώρα μας, η βία αυξάνεται χρόνο με το χρόνο. Οι αιτίες είναι και εδώ οι ανισότητες και η δράση των συμμοριών, που προσπαθούν να αναδιανείμουν τις περιοχές ελέγχου τους, σύμφωνα με τα συμφέροντά τους.
Την τριετία 2015-17, η βαριά εγκληματικότητα είχε μειωθεί κατά 30%, σε σχέση με την προηγούμενη τριετία 2012-14.
Η αντιπολίτευση όμως τότε και τώρα κυβέρνηση του ‘’νόμου και της τάξης’’ μαζί με τα συστημικά ΜΜΕ, τόνιζαν τις προκηρύξεις του ‘’Ρουβίκωνα’’.
Τώρα βάζουν την προτεραιότητα στην ‘’πολιτική τάξη’’ και χάνουν στην εγκληματικότητα της μαφίας.
Αν απλωθεί αυτή η εγκληματικότητα των εκβιαστών και των ναρκωτικών και σε μικρές πόλεις, πολύ δύσκολα θα συμμαζευτεί από οποιαδήποτε κυβέρνηση.
Το 2022 δολοφονήθηκαν στη χώρα μας 117 άτομα, 1,1 σε πληθυσμό 100.000. Ο αριθμός είναι ελαφρά αυξημένος σε σχέση με το 2017 (τότε ήταν 0,9). Πρόκειται για μια πολύ μικρή αριθμητικά (0,2), αλλά αξιοσημείωτη ποσοστιαία αύξηση (ποσοστό μεγαλύτερο του 20%) (Πρώτο Θέμα, 16/01/24).
Σε ότι αφορά την τρομοκρατία αποδείχτηκε ότι και στις πιο δύσκολες περιόδους της τζιχαντιστικής τρομοκρατίας όταν σε όλη την Ευρώπη υπήρχαν βομβιστικές ενέργειες, η χώρα μας έμεινε ασφαλής και αυτό δεν ήταν θέμα τύχης. Είχε να κάνει με εσωτερικές ενέργειες και εξωτερικές συνεργασίες. Σε μια μάλιστα περίπτωση κάποια φίλη ευρωπαϊκή χώρα αν λάμβανε υπόψη συγκεκριμένες πληροφορίες που της δώσαμε δεν θα συνέβαινε πολύ σοβαρό περιστατικό, με μεγάλες απώλειες.
Να θυμίσουμε βέβαια τη σύλληψη μεγάλης τρομοκρατικής ομάδας παραμονές επίσκεψης ηγέτη γειτονικής χώρας.
Απόδειξη ότι η χώρα μας, με τις μικρές της δυνατότητες, μπορεί κάτω από ορισμένες συνθήκες και όταν τίθενται σωστά οι προτεραιότητες, να είναι αποτελεσματική.
Συμπερασματικά, η βία στην Αμερική δεν μπορεί να ελεγχθεί με αφαίρεση μόνο των όπλων (πράγμα αδύνατο με τις σημερινές εξαρτήσεις των πολιτικών) χωρίς αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής των επεμβάσεων και του ρόλου του «παγκόσμιου χωροφύλακα».
Η βία της εγκληματικότητας στην Ελλάδα δεν μπορεί να μειωθεί χωρίς έλεγχο του παράνομου χρήματος και των ναρκωτικών, στις πηγές δηλαδή όπου θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.)
