Αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο παραγράφονται οι οφειλές προς τα ασφαλιστικά ταμεία εφαρμόζονται από την 1η Ιανουαρίου 2026, καθώς μειώνεται ο χρόνος παραγραφής των ασφαλιστικών εισφορών. Με βάση το νέο καθεστώς, οι οφειλές που δημιουργούνται από το 2026 και μετά προς τον e-ΕΦΚΑ θα παραγράφονται σε πέντε χρόνια, αντί για δέκα που ίσχυε μέχρι σήμερα. Η αλλαγή αυτή επηρεάζει χιλιάδες ελεύθερους επαγγελματίες, εργοδότες και αυτοαπασχολούμενους, ενώ ταυτόχρονα επιβάλλει στον ασφαλιστικό φορέα να κινείται πιο γρήγορα για τη βεβαίωση και είσπραξη των απαιτήσεων του.
Η μείωση του χρόνου παραγραφής αποτελεί συνέχεια των παρεμβάσεων που έγιναν τα τελευταία χρόνια μετά από αποφάσεις της δικαιοσύνης. Ειδικότερα, το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας, το Συμβούλιο της Επικρατείας, έκρινε ότι η παλαιότερη εικοσαετής παραγραφή που ίσχυε για τις οφειλές προς τα ασφαλιστικά ταμεία ήταν υπερβολική και αντίθετη με την αρχή της αναλογικότητας. Έτσι, αρχικά μειώθηκε σε δέκα χρόνια και στη συνέχεια, με τον νόμο 4997/2022, προβλέφθηκε ότι από το 2026 και μετά η παραγραφή θα περιοριστεί ακόμη περισσότερο, στα πέντε χρόνια.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι οφειλές που προκύπτουν από ασφαλιστικές εισφορές του 2026 έχουν σαφώς συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα μέχρι να μπορούν να διεκδικηθούν από τον ασφαλιστικό φορέα. Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, η παραγραφή δεν ξεκινά από τη στιγμή που δημιουργείται η οφειλή, αλλά από την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους από εκείνο στο οποίο παρασχέθηκε η εργασία ή η υπηρεσία που υπάγεται στην ασφάλιση.
Με βάση αυτόν τον κανόνα, οι ασφαλιστικές εισφορές που αφορούν το έτος 2026 αρχίζουν να «μετρούν» για παραγραφή από την 1η Ιανουαρίου 2027. Από εκείνη τη στιγμή ξεκινά η πενταετής περίοδος μέσα στην οποία ο ΕΦΚΑ μπορεί να προχωρήσει στη βεβαίωση και την είσπραξη της οφειλής. Αν μέσα σε αυτό το διάστημα δεν υπάρξει καμία ενέργεια από τις υπηρεσίες του ασφαλιστικού οργανισμού, η απαίτηση παραγράφεται.
Συνεπώς, για τις εισφορές που αφορούν τους μήνες από τον Ιανουάριο έως τον Δεκέμβριο του 2026, η πενταετής περίοδος ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2031. Αυτό σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες οφειλές παραγράφονται την 1η Ιανουαρίου 2032, εφόσον στο μεταξύ δεν έχει υπάρξει καμία ενέργεια από τον ασφαλιστικό φορέα που να διακόπτει την παραγραφή.
Ωστόσο, η παραγραφή δεν λειτουργεί αυτόματα σε όλες τις περιπτώσεις. Η νομοθεσία προβλέπει ότι η προθεσμία μπορεί να διακοπεί εάν ο οφειλέτης ενημερωθεί για το χρέος του με οποιονδήποτε τρόπο. Η διακοπή μπορεί να γίνει με αποστολή ειδοποίησης, με ηλεκτρονικό μήνυμα, με κοινοποίηση πράξης βεβαίωσης ή ακόμη και με τη λήψη μέτρων διοικητικής εκτέλεσης, όπως κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων.
Σε μια τέτοια περίπτωση, η παραγραφή δεν συνεχίζει να «τρέχει» από το αρχικό χρονικό σημείο. Αντίθετα, ξεκινά εκ νέου από την ημερομηνία της ειδοποίησης ή της διοικητικής πράξης. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο χρόνος μέσα στον οποίο μπορεί να διεκδικηθεί η οφειλή παρατείνεται.
Παράλληλα, οι υπηρεσίες του ασφαλιστικού συστήματος έχουν ήδη προσαρμόσει τις διαδικασίες τους ώστε να μπορούν να εντοπίζουν και να βεβαιώνουν τις νέες οφειλές πιο γρήγορα. Στόχος είναι να μην αφήνονται μεγάλα χρονικά περιθώρια πριν κινηθούν οι διαδικασίες είσπραξης. Για τον λόγο αυτόν, τόσο ο ΕΦΚΑ όσο και το Κέντρο Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών έχουν ενισχύσει τους ελέγχους και τις ηλεκτρονικές διασταυρώσεις, ώστε οι οφειλές να καταγράφονται εγκαίρως.
Η αλλαγή αυτή εκτιμάται ότι θα επηρεάσει σημαντικά και την ψυχολογία των οφειλετών. Για πολλούς επαγγελματίες που στο παρελθόν έμεναν εγκλωβισμένοι για δεκαετίες σε παλιά χρέη, η μείωση του χρόνου παραγραφής δημιουργεί προϋποθέσεις για μια πιο γρήγορη οικονομική επανεκκίνηση. Από την άλλη πλευρά, η μικρότερη προθεσμία σημαίνει ότι οι ασφαλιστικές υπηρεσίες θα κινηθούν ταχύτερα για να διασφαλίσουν τα έσοδά τους.
Επιπλέον, το νέο πλαίσιο διατηρεί ειδικές πρόνοιες για τους ασφαλισμένους που επιθυμούν να εξοφλήσουν οφειλές ακόμη και μετά την παραγραφή τους, προκειμένου να αναγνωρίσουν ασφαλιστικό χρόνο για συνταξιοδοτικούς λόγους. Με αυτόν τον τρόπο δίνεται η δυνατότητα στους αυτοαπασχολούμενους να μην χάσουν χρόνια ασφάλισης, εφόσον επιλέξουν να τακτοποιήσουν τις εισφορές τους.
Συνολικά, η πενταετής παραγραφή που εφαρμόζεται από το 2026 αλλάζει σημαντικά το τοπίο των ασφαλιστικών οφειλών. Για τις εισφορές του 2026, η κρίσιμη ημερομηνία είναι η 1η Ιανουαρίου 2032, οπότε και παραγράφονται, εφόσον δεν έχει προηγηθεί κάποια ενέργεια από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Μέχρι τότε, ο ασφαλιστικός φορέας έχει τη δυνατότητα να προχωρήσει σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για τη βεβαίωση και την είσπραξή τους.
