Ανοδικά κινούνται εκ νέου οι τιμές του πετρελαίου τη Μεγάλη Πέμπτη, μετά τις κατηγορίες του Ιράν ότι οι ΗΠΑ παραβίασαν βασικούς όρους της πρόσφατης συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, εντείνοντας τις ανησυχίες για νέα κλιμάκωση της έντασης και πιθανές διαταραχές στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της αγοράς, το διεθνές σημείο αναφοράς Μπρεντ για παράδοση Ιουνίου κατέγραψε άνοδο 2,08%, φθάνοντας τα 96,83 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό αργό West Texas Intermediate για τον Μάιο ενισχύθηκε κατά 2,86% στα 97,27 δολάρια. Η άνοδος αυτή έρχεται μόλις μία ημέρα μετά τη μεγαλύτερη ημερήσια πτώση των τιμών του αμερικανικού πετρελαίου από το 2020, γεγονός που αποτυπώνει την έντονη μεταβλητότητα της αγοράς.
Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, που αποτέλεσε βασικό στόχο για τις ΗΠΑ στο πλαίσιο της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός με το Ιράν, θεωρείται μόνο το πρώτο βήμα για την αποκατάσταση της ενεργειακής ροής στον Περσικό Κόλπο. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι New York Times, η πλήρης επάνοδος στην κανονικότητα αναμένεται να απαιτήσει μήνες, εν μέσω εκτεταμένων ζημιών σε κρίσιμες υποδομές.
Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων, δεκάδες διυλιστήρια, εγκαταστάσεις αποθήκευσης και ενεργειακά κοιτάσματα σε τουλάχιστον εννέα χώρες – από το Ιράν έως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – βρέθηκαν στο στόχαστρο επιθέσεων. Εκτιμάται ότι περισσότερο από το 10% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου έχει διακοπεί, δημιουργώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Η επανεκκίνηση του ενεργειακού συστήματος της περιοχής δεν είναι μια απλή διαδικασία. Απαιτείται όχι μόνο η διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, αλλά και εκτεταμένος τεχνικός έλεγχος, αντικατάσταση εξοπλισμού και επιστροφή προσωπικού και πλοίων που έχουν διασκορπιστεί παγκοσμίως. «Δεν πατάς απλώς έναν διακόπτη και επανέρχονται όλα στη θέση τους», σημειώνει χαρακτηριστικά ο έμπειρος παράγοντας της αγοράς Μάρτιν Χιούστον, υπογραμμίζοντας την αβεβαιότητα που εξακολουθεί να περιβάλλει το χρονοδιάγραμμα αποκατάστασης.
Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, που ανακοινώθηκε από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, περιλαμβάνει δέσμευση της Τεχεράνης για ασφαλή διέλευση των πλοίων από τα Στενά. Ο ίδιος είχε προειδοποιήσει ότι η παρατεταμένη διακοπή θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων επιθέσεων σε ιρανικές ενεργειακές υποδομές.
Παρά την επαναλειτουργία της ναυτιλιακής οδού, οι εταιρείες εμφανίζονται επιφυλακτικές. Προτεραιότητα αποτελεί η διοχέτευση των ήδη αποθηκευμένων αποθεμάτων πετρελαίου και καυσίμων, ενώ η πλήρης επανεκκίνηση της παραγωγής εξαρτάται από την αποκατάσταση ζημιών που σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να απαιτήσουν χρόνια.
Οι επιπτώσεις γίνονται ήδη αισθητές στους καταναλωτές. Οι τιμές καυσίμων, παρά τη σχετική αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών πετρελαίου μετά την εκεχειρία, παραμένουν υψηλές και δεν αναμένεται να επιστρέψουν σύντομα στα προπολεμικά επίπεδα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η βενζίνη ξεπέρασε πρόσφατα τα 4 δολάρια ανά γαλόνι.
Τεχνικές δυσκολίες επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση. Η παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας των πετρελαιοπηγών μπορεί να προκαλέσει προβλήματα πίεσης, εισροή νερού ή διάβρωση εξοπλισμού, ιδίως σε περιβάλλοντα με υδρόθειο. Σε χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και το Ιράκ, όπου χρησιμοποιούνται μέθοδοι έγχυσης για την αύξηση της παραγωγής, η επαναφορά της ισορροπίας καθίσταται ακόμη πιο περίπλοκη.
Στο Κουβέιτ, ένα από τα σημαντικότερα παραγωγικά κέντρα της περιοχής, η επίθεση σε μεγάλο διυλιστήριο περιόρισε τις προσδοκίες για άμεση αποκατάσταση. Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις για γρήγορη επαναφορά, η πλήρης παραγωγή ενδέχεται να καθυστερήσει έως και τέσσερις μήνες.
Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι και η κατάσταση στο Κατάρ, όπου το γιγαντιαίο συγκρότημα υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Ρας Λαφάν υπέστη σημαντικές ζημιές. Η παραγωγή LNG διακόπηκε τις πρώτες ημέρες του πολέμου, ενώ επιθέσεις κατέστρεψαν μέρος της δυναμικότητας της εγκατάστασης. Αν και τα λιγότερο επηρεασμένα τμήματα ενδέχεται να επανεκκινήσουν εντός εβδομάδων ή μηνών, η πλήρης αποκατάσταση ορισμένων μονάδων μπορεί να διαρκέσει χρόνια, λόγω της πολυπλοκότητας και της εξειδίκευσης του εξοπλισμού.
Ταυτόχρονα, οι περιορισμοί στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού δημιουργούν επιπλέον εμπόδια. Η αυξημένη ζήτηση για ενεργειακό εξοπλισμό, εν μέρει λόγω της ανάπτυξης υποδομών τεχνητής νοημοσύνης, δυσχεραίνει την προμήθεια κρίσιμων εξαρτημάτων, όπως αεριοστρόβιλοι.
Το τελικό αποτέλεσμα, σύμφωνα με αναλυτές, θα είναι μια νέα ισορροπία με υψηλότερες τιμές ενέργειας σε σχέση με την προπολεμική περίοδο. Εκτιμήσεις διεθνών τραπεζών ανεβάζουν την τιμή του πετρελαίου κοντά στα 80 δολάρια το βαρέλι έως το τέλος του 2026, αντανακλώντας τον αυξημένο γεωπολιτικό κίνδυνο που πλέον ενσωματώνεται στις αγορές.
