Μπορώ να αναγνωρίσω πλασματικά έτη και πώς; Αυτή είναι μια από τις πιο συνηθισμένες ερωτήσεις που μου απευθύνουν οι υποψήφιοι συνταξιούχοι, καθώς σε πολλές περιπτώσεις είναι η ιδανική λύση για πρόωρη συνταξιοδότηση. Ο πλασματικός χρόνος ασφάλισης είναι χρόνος που δεν έχει διανυθεί πραγματικά με εργασία και καταβολή εισφορών, αλλά αναγνωρίζεται από τον ασφαλιστικό φορέα σαν να είχε πραγματοποιηθεί. Κι έτσι βοηθά στη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, ενώ μπορεί να αυξήσει και το ποσό της σύνταξης. Προσοχή όμως για να είναι συμφέρουσα η αναγνώριση πλασματικών ετών θα πρέπει να γίνει με διερεύνηση όλων των δυνατών επιλογών, και στάθμιση του κόστους της εξαγοράς και της ωφέλειας που αυτή θα προσδώσει στο ποσό της σύνταξης.
Οι κύριες κατηγορίες ασφαλισμένων που ωφελεί η αναγνώριση πλασματικών ετών είναι οι παλιοί ασφαλισμένοι (προ του 1993), όπου σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να μειώσει το όριο ηλικίας για συνταξιοδότηση έως και 7 έτη. Αντίθετα οι νέοι ασφαλισμένοι (μετά το 1993) μπορούν να προχωρήσουν σε αναγνωρίσεις μόνο για τη θεμελίωση της 40ετίας, γλιτώνοντας όμως έτσι τη μείωση (έως και 30%) της εθνικής σύνταξης που θα υφίσταντο αν συνταξιοδοτούνταν πριν τη συμπλήρωση των 40 ετών. Σε κάθε περίπτωση η αίτηση αναγνώρισης πλασματικών ετών θα πρέπει να υποβληθεί το αργότερο με την αίτηση συνταξιοδότησης, καθώς μετά χάνεται το σχετικό δικαίωμα.
Πώς λοιπόν μπορούν να αναγνωριστούν πλασματικά έτη;
Καταρχάς κάθε ασφαλισμένος έχει δικαίωμα να αναγνωρίσει μέχρι 7 πλασματικά έτη. Βασική επίσης προϋπόθεση είναι να έχει συμπληρώσει τουλάχιστον 12 έτη πραγματικής ή/και προαιρετικής ασφάλισης (3.600 ένσημα).
Ποια χρόνια μπορούν να αναγνωριστούν; Οι κυριότερες κατηγορίες είναι ο χρόνος παιδιών, σπουδών και στρατιωτικής υπηρεσίας, ενώ υπάρχουν και ειδικές κατηγορίες στις οποίες θα αναφερθώ παρακάτω.
Πλασματικός χρόνος παιδιών: 1 έτος για ένα τέκνο, 3 έτη για 2 τέκνα και 5 έτη για 3 ή περισσότερα τέκνα.
Πλασματικός χρόνος σπουδών: Αφορά στον χρόνο που απαιτείται για την απόκτηση ενός μόνο πτυχίου ΑΕΙ/ΤΕΙ/ΙΕΚ ή ισότιμου πτυχίου πανεπιστημίου του εξωτερικού.
Προσοχή: Αν κατά το χρόνο φοίτησης ο ασφαλισμένος εργάστηκε, τότε ο χρόνος ασφάλισης αφαιρείται από τον χρόνο σπουδών που μπορεί να εξαγοραστεί.
Εδώ θα πρέπει να επισημάνω και την ειδική ρύθμιση της αναγνώρισης του χρόνου απόκτησης διδακτορικού τίτλου σπουδών που εισήχθη με το ν. 4611/2019, με την οποία δίνεται το δικαίωμα στα μέλη ΔΕΠ να αναγνωρίσουν έως 5 έτη ως πλασματικό χρόνο ασφάλισης, εφόσον ο διδακτορικός τίτλος αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση του διορισμού τους. Το πολύ θετικό σε αυτή τη ρύθμιση είναι το γεγονός πως ο χρόνος αυτός δεν υπολογίζεται στον περιορισμό των 7 κατ’ ανώτατο ετών αναγνώρισης, αλλά μπορεί να αναγνωριστεί καθ’ υπέρβασή του.
Πλασματικός χρόνος στρατιωτικής υπηρεσίας: το σύνολο του χρόνου υπηρεσίας και έως 3 έτη.
Προσοχή: Για τους ασφαλισμένους στο πρ. ΙΚΑ συμφέρει η εξαγορά του χρόνου στρατού, καθώς ο κάθε μήνας εξαγοράς υπολογίζεται σε 30 ημέρες (και όχι 25 όπως ο πραγματικός χρόνος ασφάλισης) και με αυτό τον τρόπο κερδίζουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από τις υπόλοιπες κατηγορίες εξαγορών. Για παράδειγμα για στρατιωτική θητεία 22 μηνών ο ασφαλισμένος μπορεί να εξαγοράσει έως 660 ημέρες ασφάλισης, ενώ πχ ο αντίστοιχος χρόνος σπουδών θα ήταν 550 ημέρες ασφάλισης (22 μήνες Χ 25 ημέρες ασφάλισης).
Ειδικότερες κατηγορίες:
Α. Αναγνώριση χρόνου επιδότησης λόγω τακτικής ανεργίας ή ασθενείας και μέχρι 200 ή 300 ημέρες ασφάλισης, ανάλογα με το έτος θεμελίωσης δικαιώματος. Οι παραπάνω κατηγορίες αναγνωρίζονται χωρίς την καταβολή ποσού εξαγοράς, υπολογίζονται όμως μόνο για την θεμελίωση δικαιώματος και όχι για τον υπολογισμό του ποσού της σύνταξης.
Β. Αναγνώριση χρόνου άσκησης δικηγορίας για ασφαλισμένους στο πρ. ΤΑΝ που δεν ασφαλίστηκαν κατά την άσκησή τους στο Ταμείο.
Προσοχή: Ο χρόνος αυτός δεν ανάγεται στον χρόνο πραγματοποίησης της άσκησης και είναι θεμελιωτικός μόνο μετά την εξαγορά και την εξόφλησή του.
Γ. Αναγνώριση του χρόνου που μεσολαβεί από την απόκτηση του πτυχίου μέχρι και την απόκτηση της άδειας άσκησης επαγγέλματος σε ασφαλισμένους του πρ. ΤΣΜΕΔΕ.
Κόστος εξαγοράς
Το πιο σημαντικό και ίσως αυτό που απασχολεί όλους είναι το κόστος των εξαγορών. Επισημαίνω ότι το κόστος εξαγοράς είναι ίδιο για κάθε κατηγορία που αναφέρεται παραπάνω (είτε δηλαδή για τα έτη σπουδών, είτε για τα τέκνα).
Για τους μισθωτούς, ο κάθε μήνας εξαγοράς αντιστοιχεί στο 20% των μικτών αποδοχών κατά το μήνα υποβολής της αίτησης εξαγοράς. Πχ για μισθωτό με μικτές αποδοχές 1.300€ το μήνα που υποβάλει την αίτηση, το κόστος εξαγοράς είναι 260€.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες το κόστος καθορίζεται με βάση την ασφαλιστική κατηγορία που έχουν επιλέξει κατά το έτος υποβολής της αίτησης εξαγοράς. Πχ για ελεύθερο επαγγελματία που έχει επιλέξει την 2η ασφαλιστική κατηγορία κάθε μήνας εξαγοράς κοστίζει 216,70€.
Τα όσα περιέγραψα παραπάνω δεν εξαντλούν όλες τις ειδικές περιπτώσεις, αποτυπώνουν ωστόσο τις βασικές κατηγορίες αναγνώρισης πλασματικών ετών, οι οποίες καλύπτουν τη συντριπτική πλειονότητα των ασφαλισμένων. Σε κάθε περίπτωση οι αναγνωρίσεις αποτελούν ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, το οποίο όμως χρειάζεται κατάλληλους χειρισμούς για την αξιοποίησή του.
(Έφη Αχτσιόγλου, Εργατολόγος, Πρώην Υπουργός Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Βουλευτής)
