Σε μία μικρότερη «πίτα», αφού η ανοδική πορεία της δεκαετίας 2000-2010 όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια που διατίθεται για τελική κατανάλωση στον απόηχο της οικονομικής κρίσης στη συνέχεια αντιστράφηκε,η έλλειψη ανταγωνισμού τόσο στην παραγωγή όσο και στην προμήθεια ηλεκτρισμού επηρέασε αρνητικά την εγχώρια αγορά, περιορίζοντας τις επιλογές για χαμηλότερες τιμές και καλύτερες υπηρεσίες, τονίζεται από την ΤτΕ.
Η εγχώρια αγορά, οι τελικοί χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας και κατά συνέπεια και η κατανάλωση την ίδια περίοδο επιβαρύνθηκαν από μεγάλες αυξήσεις στις τιμές, οι οποίες ήταν υψηλότερες στα νοικοκυριά από ό,τι στη βιομηχανία.
Συγκεκριμένα, η αύξηση για τα νοικοκυριά ανήλθε σε 48,5% το 2014 έναντι του 2010, ενώ για τη βιομηχανία ανήλθε σε 25,1%. Η μεγάλη αύξηση στις τιμές προήλθε εν μέρει από τη μεγάλη αύξηση του επιβαλλόμενου φόρου.
Ειδικότερα, ο φόρος για τα νοικοκυριά αυξήθηκε κατά 147%, ενώ για τη βιομηχανία κατά 73,1%. Επίσης, σημαντικά αυξημένη στα νοικοκυριά έναντι της βιομηχανίας εμφανίστηκε και η ποσοστιαία συμμετοχή του φόρου στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Ειδικότερα, στη βιομηχανία αυξήθηκε από 14% το 2010 σε 19% το 2014, ενώ στα νοικοκυριά η αντίστοιχη συμμετοχή εκτινάχθηκε από 19% σε 32%.
Υπενθυμίζεται ότι το μεγαλύτερο ποσοστό της διαθέσιμης ηλεκτρικής ενέργειας προς τελική κατανάλωση προορίζεται για τα νοικοκυριά (35,7%) και τον εμπορικό και δημόσιο τομέα (34,8%), ενώ ακολουθούν η βιομηχανία και σε μικρότερο βαθμό ο πρωτογενής τομέας (με μερίδια συμμετοχής 23,4% και 5,5% αντίστοιχα).
Σχετικά με τη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, το 2015 η ΔΕΗ παρέμεινε ο βασικός προμηθευτής, αντιπροσωπεύοντας το 95,9% του συνολικού αριθμού πελατών. Τα μερίδια των υπόλοιπων προμηθευτών για το 2015 έχουν ως εξής: Elpedison Εμπορική Α.Ε.: 1,17%, Watt&Volt Α.Ε.: 0,15%, ΗΡΩΝ Α.Ε.:1,51%, GreekEnvironmental&EnergyNetwork Α.Ε.: 0,18%, Voltera A.E.: 0,13%, Protergia Α.Ε.: 0,75% και NRG Trading A.E.: 0,14%.
Ωστόσο, το ποσοστό συμμετοχής της ΔΕΗ στη συνολική κατανάλωση εμφανίζεται μειωμένο έναντι του 2012 (99,1%), μετά από συγκρατημένη αλλά σταθερή καθοδική πορεία τα τελευταία χρόνια και παρά το γεγονός ότι το μερίδιο της ΔΕΗ στην εγκατεστημένη ισχύ καθώς και το μερίδιό της στην παραγόμενη ενέργεια αυξήθηκαν μεταξύ 2012 και 2015.
Σημειώνεται επίσης ότι στα μη διασυνδεδεμένα νησιά η ∆ΕΗ παραμένει ο αποκλειστικός προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας.
Στη διαμόρφωση αυτής της εικόνας, σύμφωνα με την ΤτΕ συνέβαλλαν διάφοροι παράγοντες, όπως τα γεγονότα του 2012, που οδήγησαν στη διαγραφή από το Μητρώο Συμμετεχόντων, λόγω ληξιπρόθεσμων οφειλών, τεσσάρων εναλλακτικών προμηθευτών και κλόνισαν προς στιγμήν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Ας σημειωθεί πως οι τέσσερις προμηθευτές το 2011 αντιπροσώπευαν συνολικό μερίδιο αγοράς 9,4% του συνολικού όγκου κατανάλωσης.
Επίσης, για ένα σημαντικό τμήμα πελατών της ∆ΕΗ δεν είναι εύκολο να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις προκειμένου να μετακινηθεί σε εναλλακτικό προμηθευτή.
Σε αυτό το τμήμα ανήκουν οι αγρότες, οι οποίοι χρησιμοποιούν τα φθηνά τιμολόγια της ∆ΕΗ, οι μεγάλοι βιομηχανικοί πελάτες που απολαμβάνουν κάποιες εκπτώσεις, καθώς και οι φορείς που στεγάζονται σε δημόσια κτίρια.
Από την άλλη πλευρά, παρά τις δυσκολίες στο άνοιγμα της αγοράς, υπάρχουν νέοι παίκτες στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπως οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, οι οποίες επιζητούν να εκμεταλλευθούν το συγκριτικό πλεονέκτημα της σταθερής σχέσης με την πελατειακή τους βάση.
Η άμεση προώθηση των μεταρρυθμίσεων που περιλαμβάνονται στις σχετικές διατάξεις των νομοθετημάτων του 2015 και του 2016, εκτιμάται από την ΤτΕ ότι θα ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της αγοράς και θα ενεργοποιήσουν σοβαρές επενδυτικές προσπάθειες και βέλτιστες επιχειρηματικές πρακτικές, τόσο στο χώρο της παραγωγής όσο και στη διανομή και κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας. Σε αυτή την κατεύθυνση αναμένεται να συμβάλουν κυρίως η πρόσβαση των ανεξάρτητων παραγωγών στη λιγνιτική και υδροηλεκτρική παραγωγή μέσω δημοπρασιών (ΝΟΜΕ) αλλά και η ιδιωτικοποίηση της Α∆ΜΗΕ Α.Ε., η οποία αναμένεται να αποκαταστήσει δικαιότερους όρους ανταγωνισμού ανάμεσα στους ιδιώτες παρόχους και τη ∆ΕΗ.
Με το «μοντέλο NOME» οι ιδιώτες προμηθευτές-ανταγωνιστές της ∆ΕΗ, που σήμερα στηρίζονται μόνο στην παραγωγή ενέργειας από φυσικό αέριο, θα μπορούν να αγοράζουν ενέργεια σε ανταγωνιστικές τιμές, την οποία στη συνέχεια θα μεταπωλούν στις βιομηχανίες, τις εταιρείες μέσης και χαμηλής τάσης και στα νοικοκυριά. Για τις δημοπρασίες λιγνιτικής και υδροηλεκτρικής παραγωγής της ∆ΕΗ θα εκπονηθεί κανονισμός, με βάση τα στοιχεία του Λειτουργού της Αγοράς (ΛΑΓΗΕ) και εισήγηση της ΡΑΕ προς το υπουργείο, από τον οποίο θα προκύπτουν οι ποσότητες της ενέργειας που θα δημοπρατούνται, καθώς και η τιμή εκκίνησης των δημοπρασιών.
Ας σημειωθεί ότι η στασιμότητα που παρατηρήθηκε τα τελευταία χρόνια στην απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και οι απαραίτητες μεταρρυθμιστικές δράσεις για την άμεση επιτάχυνσή της καταγράφηκαν και στη Σύμβαση Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης του 2015.
Ειδικότερα, στον Ν.4336/2015 υπήρξε πρόβλεψη για τα ακόλουθα: α) τροποποίηση των κανόνων της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας προκειμένου να αποφευχθεί η λειτουργία σταθμών κάτω από το μεταβλητό κόστος, β) αναθεώρηση των τιμολογίων της ∆ΕΗ βάσει κόστους, μεταξύ άλλων αντικαθιστώντας την έκπτωση 20% για τους χρήστες υψηλής τάσης με τιμολόγια βάσει του οριακού κόστους, γ) μείωση των μεριδίων χονδρικής και λιανικής αγοράς της ∆ΕΗ κατά 25% με στόχο να μειωθούν κάτω του 50% έως το 2020 και δ) ιδιωτικοποίηση της επιχείρησης μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Α∆ΜΗΕ).
Ωστόσο, στη συνέχεια των διαπραγματεύσεων με τους θεσμούς για την ολοκλήρωση της πρώτης αξιολόγησης και την ψήφιση του Ν. 4389/2016, σχετικά με τη μείωση του μεριδίου της ∆ΕΗ υιοθετήθηκε το μοντέλο των δημοπρασιών ισχύος (ΝΟΜΕ), απομακρύνοντας το εναλλακτικό σχέδιο της πώλησης μονάδων της ∆ΕΗ.
Επίσης, προβλέπεται μείωση του μεριδίου της ∆ΕΗ κατά 20% έως το 2017 (αντί 25% έως το 2018), με την πρώτη δημοπρασία για ποσότητα ίση με το 8% του συνολικού όγκου του ηλεκτρισμού που διακινείται στο διασυνδεδεμένο σύστημα να υλοποιείται το δεύτερο εξάμηνο του 2016.
Όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση της επιχείρησης μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Α∆ΜΗΕ), προβλέπεται πώληση του 49% της Α∆ΜΗΕ Α.Ε., η συμμετοχή του Δημοσίου στο μετοχικό της κεφάλαιο δεν μπορεί να υπολείπεται του 51%, ενώ ο έλεγχός της θα ασκείται από κρατικό φορέα στον οποίο δεν θα συμμετέχει η ΔΕΗ ή οποιαδήποτε άλλη επιχείρηση που ασκεί δραστηριότητες προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου.
Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης ορίζεται ότι θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως το Φεβρουάριο του 2017.
