Σχεδόν δεν περνά εβδομάδα χωρίς μια νέα διπλωματική σύγκρουση ανάμεσα στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ και την Ευρώπη. Από εμπορικές διαμάχες και δασμούς μέχρι γεωπολιτικές απειλές και ρητορικές εντάσεις για την Ουκρανία και τη Γροιλανδία, οι σχέσεις των δύο πλευρών φαίνεται να δοκιμάζονται συστηματικά.
Όπως αναφέρει ανάλυση του CNN, σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, η πιο σοβαρή πρόκληση δεν είναι μεμονωμένα επεισόδια αλλά η σταδιακή διάβρωση του διατλαντικού δεσμού, με αιχμή του δόρατος το μέλλον του ΝΑΤΟ και την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη.
Η απόσυρση στρατευμάτων από τη Γερμανία
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ανακοινώσει την πρόθεσή του να αποσύρει περίπου 5.000 Αμερικανούς στρατιώτες από τη Γερμανία, με την πιθανότητα το νούμερο να αυξηθεί περαιτέρω. Η κίνηση αυτή έρχεται μετά από επικρίσεις του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς για τον χειρισμό των αμερικανικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω μειώσεων στρατευμάτων σε Ισπανία και Ιταλία, κατηγορώντας τις δύο χώρες για ανεπαρκή συνεισφορά στις αμερικανικές επιχειρήσεις.
Το ΝΑΤΟ σε μεταβατική φάση
Η παρουσία των ΗΠΑ στην Ευρώπη έχει ήδη μειωθεί σημαντικά σε σχέση με τον Ψυχρό Πόλεμο. Σήμερα στη Γερμανία παραμένουν περίπου 36.000 Αμερικανοί στρατιώτες, έναντι 250.000 στο απόγειο της ψυχροπολεμικής περιόδου.
Αυτή η μεταβολή αντανακλά μια ευρύτερη στρατηγική στροφή της Ουάσινγκτον προς την Ασία και τον Ειρηνικό, όπου οι ΗΠΑ θεωρούν ότι εντοπίζονται οι μελλοντικές κρίσιμες γεωπολιτικές προκλήσεις.
Όπως επισημαίνουν αξιωματούχοι του Πενταγώνου, η Ευρώπη καλείται πλέον να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική της συμβατική άμυνα.
Η ευρωπαϊκή απάντηση: επανεξοπλισμός και υψηλές φιλοδοξίες
Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, με πρωταγωνιστές τη Γερμανία, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν δεσμευτεί για σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Οι προβλέψεις δείχνουν ότι έως το 2030 οι ευρωπαϊκές στρατιωτικές δαπάνες μπορεί να αγγίξουν τα 750 δισ. δολάρια ετησίως, σχεδόν διπλάσιες από τα σημερινά επίπεδα.
Ωστόσο, η πρόκληση δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά και δομική: η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία παραμένει κατακερματισμένη, με εθνικά συμφέροντα που συχνά εμποδίζουν τη συνεργασία.
Κατακερματισμένη άμυνα και υψηλό κόστος
Η έλλειψη ενοποίησης οδηγεί σε υψηλό κόστος παραγωγής. Ενδεικτικά, ευρωπαϊκά συστήματα όπως το άρμα Leopard είναι σημαντικά ακριβότερα από αντίστοιχα αμερικανικά λόγω μικρότερων γραμμών παραγωγής.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των μαχητικών αεροσκαφών, όπου η αποτυχία ενός γαλλογερμανικού κοινού προγράμματος ανέδειξε τις δυσκολίες συνεργασίας μεταξύ μεγάλων ευρωπαϊκών βιομηχανιών.
Η εξάρτηση από τις ΗΠΑ
Ένα από τα πιο κρίσιμα προβλήματα αφορά την αντιπυραυλική άμυνα. Οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν σημαντικές ελλείψεις σε συστήματα μεγάλης εμβέλειας, όπως οι πύραυλοι αναχαίτισης τύπου Patriot και THAAD, τα οποία παράγονται κυρίως στις ΗΠΑ.
Η ζήτηση για τέτοια συστήματα έχει αυξηθεί δραματικά λόγω των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, δημιουργώντας πιέσεις στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού. Αναλυτές προειδοποιούν ότι η Ευρώπη δεν διαθέτει ακόμη ισοδύναμο πλήρες σύστημα που να μπορεί να αντικαταστήσει την αμερικανική τεχνολογία σε μεγάλη κλίμακα.
Το στρατηγικό δίλημμα της Ευρώπης
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα σύνθετο δίλημμα:
- είτε να επιταχύνει την αμυντική της αυτονομία με υψηλό κόστος και χρόνο προσαρμογής,
- είτε να συνεχίσει την εξάρτηση από τις ΗΠΑ, διατηρώντας όμως μια εύθραυστη στρατηγική ισορροπία.
Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από το ερώτημα κατά πόσο η τρέχουσα αμερικανική στρατηγική αποτελεί προσωρινή μετατόπιση ή μόνιμη αναδιάταξη προτεραιοτήτων.
Παρά τις εντάσεις, υπάρχουν και ενδείξεις προσαρμογής. Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Σουηδία και η Φινλανδία ενισχύουν τη συμμετοχή τους στο ΝΑΤΟ, ενώ μεγάλες αμυντικές εταιρείες στην Ευρώπη καταγράφουν ρεκόρ παραγγελιών.
Ωστόσο, η ουσία παραμένει: η διατλαντική συμμαχία δεν καταρρέει, αλλά επαναπροσδιορίζεται σε ένα νέο, πιο αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον.
