Η θεαματική υπαναχώρηση του Ντόναλντ Τραμπ από την ανατριχιαστική απειλή του να «εξαλείψει τον ιρανικό πολιτισμό» αποκάλυψε τα όρια του απρόβλεπτου διαπραγματευτικού στυλ του aμερικανού προέδρου.
Η απόφασή του την Τρίτη να υποχωρήσει και να συμφωνήσει σε μια εκεχειρία δύο εβδομάδων - την οποία οι επικριτές χλεύασαν ως ακόμη ένα παράδειγμα του «TACO», δηλαδή «Trump always chickens out» (ο Τραμπ πάντα κάνει πίσω) - αποτέλεσε μέχρι στιγμής το μεγαλύτερο βήμα προς την αποκλιμάκωση ενός πολέμου 40 ημερών που συγκλόνισε τη Μέση Ανατολή και διατάραξε τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.
Οι ισχυρισμοί του περί «απόλυτης νίκης» απέναντι στο Ιράν, ωστόσο, αφήνουν αναπάντητα τα ερωτήματα του κατά πόσο αποδίδει μια στρατηγική που βασίζεται σε μαξιμαλιστικές απαιτήσεις, απρόβλεπτη ρητορική και διαρκώς κλιμακούμενες απειλές.Ο
Ο Τραμπ προχώρησε περισσότερο από ποτέ το πρωί της Τρίτης, όταν απηύθυνε αυστηρή προειδοποίηση προς το Ιράν μέσω των κοινωνικών δικτύων ότι, αν δεν επιτευχθεί συμφωνία, «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε, για να μην επιστρέψει ποτέ ξανά».
Έπειτα ανέστρεψε αιφνιδίως τις απειλές του - οι οποίες, σύμφωνα με ειδικούς, θα μπορούσαν να συνιστούν εγκλήματα πολέμου - και ανακοίνωσε μια συμφωνία εκεχειρίας με διαμεσολάβηση του Πακιστάν, μόλις δύο ώρες πριν από την προθεσμία που είχε θέσει στο Ιράν για να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ.
Σε ανάρτησή του ισχυρίστηκε ότι οι ΗΠΑ «είχαν ήδη επιτύχει και υπερβεί όλους τους στρατιωτικούς στόχους».
Παρά τη θριαμβευτική γλώσσα του Τραμπ, αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν πιθανότατα θα εξέλθει από τη σύγκρουση ως ένα διαρκές πρόβλημα για την Ουάσιγκτον: στρατιωτικά αποδυναμωμένο αλλά με πιο σκληροπυρηνική ηγεσία, de facto έλεγχο της κρίσιμης θαλάσσιας οδού μεταφοράς πετρελαίου και ένα θαμμένο απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ο Τραμπ προβάλλει τον εαυτό του ως δεινό διαπραγματευτή ήδη από την εποχή που δραστηριοποιούνταν στον χώρο των ακινήτων, όμως ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι το διαπραγματευτικό του στυλ μπορεί να τον εγκλωβίζει και να υπονομεύει την αξιοπιστία των ΗΠΑ στη διεθνή σκηνή.
«Ο πρόεδρος παγιδεύτηκε από την ίδια του την υπερβολή», δήλωσε ο Τζον Άλτερμαν από το think tank Center for Strategic and International Studies στην Ουάσιγκτον. «Δεν θα μπορούσε να καταστρέψει τον ιρανικό πολιτισμό και το κόστος ακόμη και της προσπάθειας θα ήταν τεράστιο».
Η προσέγγιση αυτή ενέχει έναν επιπλέον κίνδυνο - ότι αντίπαλοι όπως η Κίνα και η Ρωσία θα εξοικειωθούν με αυτή τη στρατηγική.
«Το στοιχείο του αιφνιδιασμού φθίνει», δήλωσε Ρεπουμπλικανός νομοθέτης που είχε επικοινωνία με τον Λευκό Οίκο το βράδυ της Τρίτης, αναφερόμενος στη συνήθεια του Τραμπ να αναδιπλώνεται μετά από σκληρές απειλές.
Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, αρνήθηκε ότι ο Τραμπ έκανε πίσω, λέγοντας στους δημοσιογράφους την Τετάρτη ότι η γλώσσα του αποτελούσε μέρος του «σκληρού διαπραγματευτικού του στυλ» και ότι ο κόσμος πρέπει «να λαμβάνει πολύ σοβαρά τα λόγια του».
Πώς γεννήθηκε το ΤΑCO
Ο Τραμπ ακολουθεί το μοτίβο της υιοθέτησης ακραίων διαπραγματευτικών θέσεων, για να υποχωρεί στη συνέχεια.
Κατά καιρούς, σύμφωνα με αναλυτές, αυτή η προσέγγιση έμοιαζε σκόπιμη, ενώ άλλες φορές φαινόταν αποσπασματική - με τους συνεργάτες του να αγνοούν τις κινήσεις του και την κυβέρνηση να αναδιπλώνεται υπό την πίεση των χρηματοπιστωτικών αγορών ή της πολιτικής βάσης του MAGA.
Σε αυτή την περίπτωση, η αλλαγή στάσης του Τραμπ απέναντι στο Ιράν ακολούθησε την άνοδο στις τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ και την πτώση της δημοτικότητάς του.
Ο όρος «TACO» εμφανίστηκε περίπου πριν από έναν χρόνο, όταν, μπροστά σε απώλειες περίπου 6,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων στο αμερικανικό χρηματιστήριο μέσα σε τέσσερις ημέρες, ο Τραμπ μείωσε τους υψηλούς δασμούς που είχε ανακοινώσει λίγες ημέρες νωρίτερα στην εκδήλωση για την Ημέρα της Απελευθέρωσης στον Λευκό Οίκο.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, ανακάλεσε επίσης ξεχωριστό πακέτο τιμωρητικών δασμών κατά της Κίνας.
Και στις δύο περιπτώσεις, το χρηματιστήριο - το οποίο ο Τραμπ συχνά επικαλείται ως δείκτη της απόδοσής του - σημείωσε ισχυρή άνοδο μετά τις αναδιπλώσεις του.
Την Τετάρτη, σύμφωνα με το ίδιο μοτίβο, ο δείκτης S&P 500 κατέγραψε άνοδο 2,5% μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας.
Ο Τραμπ υπαναχώρησε επίσης από απειλές να καταλάβει τη Γροιλανδία, καθώς και από την προσπάθειά του να αναλάβει τον έλεγχο της κατεστραμμένης από τον πόλεμο Γάζας.
Αν και οι προθεσμίες που είχε θέσει για εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς στον πόλεμο της Γάζας απέδωσαν καρπούς, τα τελεσίγραφά του προς την παλαιστινιακή οργάνωση να αφοπλιστεί αγνοήθηκαν.
Ο Τραμπ όμως έχει υλοποιήσει και κάποιες από τις απειλές του με τρόπους που υπερβαίνουν κατά πολύ την περίοδο της προεδρίας του 2017-2021.
Σε στρατιωτική επιχείρηση που ακολούθησε μεγάλη ανάπτυξη αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων ανοιχτά της Βενεζουέλας και έντονες προειδοποιήσεις του Τραμπ, επιδρομή ειδικών δυνάμεων τον Ιανουάριο οδήγησε στη σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο και στην εγκαθίδρυση ηγεσίας στο Καράκας πιο «φιλικής» με τις ΗΠΑ.
Ο Τραμπ υλοποίησε επίσης τις κλιμακούμενες απειλές του κατά του Ιράν όταν ενώθηκε με το Ισραήλ στην επίθεση κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας στις 28 Φεβρουαρίου - και μάλιστα ενώ Ουάσιγκτον και Τεχεράνη διαπραγματεύονταν για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Η «Θεωρία του Τρελού»
Ο Τραμπ και οι συνεργάτες του υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι η απρόβλεπτη συμπεριφορά αποτελεί διαπραγματευτική τακτική, που έχει ως στόχο να κρατά τους αντιπάλους εκτός ισορροπίας.
«Δεν θα έλεγα ότι ο Τραμπ υποχώρησε», δήλωσε ο Τζόναθαν Πανίκοφ, πρώην αναπληρωτής αξιωματούχος των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών για τη Μέση Ανατολή και νυν στέλεχος του think tank Atlantic Council στην Ουάσιγκτον. «Έφερε το Ιράν στα άκρα και κατάφερε να βρει τουλάχιστον την προσωρινή διέξοδο που ήλπιζε».
Ο Αλεξάντερ Γκρέι, πρώην ανώτερος αξιωματούχος της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ και νυν διευθύνων σύμβουλος της συμβουλευτικής American Global Strategies, συμφωνεί, υποστηρίζοντας πως η έντονη ρητορική στόχευε αντίθετα στο «κλιμάκωση για αποκλιμάκωση».
Πιστεύεται ευρέως ότι ο Τραμπ έχει υιοθετήσει στοιχεία της λεγόμενης Θεωρίας του Τρελού (Madman Theory), που χρησιμοποίησε ο πρώην πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον κατά τον πόλεμο του Βιετνάμ, σύμφωνα με την οποία ακραίες απειλές μπορούν να εξαναγκάσουν τους αντιπάλους σε παραχωρήσεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ο Νίξον ήθελε οι Βορειοβιετναμέζοι να πιστεύουν ότι ήταν απρόβλεπτος και ενδεχομένως ικανός να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα.
Ο Μαρκ Ντούμποβιτς, διευθύνων σύμβουλος του Foundation for the Defense of Democracies, ενός μη κερδοσκοπικού ερευνητικού ινστιτούτου με πιο σκληρή γραμμή στην εξωτερική πολιτική, δήλωσε ότι κατανοεί την άποψη που αποδίδεται στον Τραμπ πως «πρέπει κυριολεκτικά να είσαι πιο τρελός από τους Ιρανούς», παρά τα μειονεκτήματά της.
«Το πρόβλημα με τη Θεωρία του Τρελού στη γεωπολιτική είναι ότι δεν τρομάζεις μόνο τον εχθρό σου, αλλά τρομάζεις και τους συμμάχους σου και τον ίδιο σου τον λαό», είπε ο Ντούμποβιτς.
Πηγή: Reuters
