Το Σάββατο (10/5), η Ινδία και το Πακιστάν συμφώνησαν σε άμεση κατάπαυση του πυρός, την οποία ανακοίνωσε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, μαζί με αξιωματούχους και από τις δύο χώρες. Η συμφωνία ακολούθησε εβδομάδες αυξανόμενης έντασης και τέσσερις ημέρες επιθέσεων, που ενίσχυσαν τους φόβους για πόλεμο μεταξύ των δύο πυρηνικά εξοπλισμένων γειτονικών χωρών.
Η πρόσφατη εχθρότητα ξεκίνησε με μια φονική επίθεση ενόπλων τον περασμένο μήνα στο Ινδο-διοικούμενο Κασμίρ. Η Ινδία, η οποία κατηγορεί εδώ και χρόνια το Πακιστάν ότι υποστηρίζει αυτονομιστές αντάρτες, απάντησε αυτήν την εβδομάδα με τις βαθύτερες και πιο φονικές επιθέσεις εντός πακιστανικού εδάφους εδώ και περισσότερα από 50 χρόνια. Και το Σάββατο, λίγες ώρες πριν την ανακοίνωση της κατάπαυσης, οι δύο χώρες πραγματοποίησαν χτυπήματα σε στρατιωτικούς στόχους η μία της άλλης και αλληλοκατηγορήθηκαν για πρόκληση.
Το επεισόδιο ήταν το πιο πρόσφατο στη μακροχρόνια διαμάχη Ινδίας και Πακιστάν για το Κασμίρ, μια περιοχή που και οι δύο χώρες διεκδικούν στο σύνολό της, αλλά ελέγχουν μερικώς.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πώς ξεκίνησε η τελευταία σύγκρουση;
Στις 22 Απριλίου, ένοπλοι με τουφέκια σκότωσαν 25 Ινδούς και έναν πολίτη του Νεπάλ σε επίθεση κατά τουριστών κοντά στην πόλη Παχάλγκαμ, στο Ινδο-διοικούμενο Κασμίρ. Πάνω από δώδεκα ακόμη άτομα τραυματίστηκαν. Η επίθεση ήταν η φονικότερη κατά αμάχων από τις επιθέσεις στη Μουμπάι το 2008 από την πακιστανικής βάσης εξτρεμιστική οργάνωση Lashkar-e-Taiba, που προκάλεσαν τον θάνατο 166 ανθρώπων.
Η Ινδία κατηγορεί εδώ και καιρό το Πακιστάν ότι υποθάλπει αυτονομιστική βία στο Κασμίρ. Ο Ινδός Υφυπουργός Εξωτερικών, Βίκραμ Μίσρι, δήλωσε την Τετάρτη ότι η Ινδία έχει αποδείξεις που συνδέουν τους δράστες της επίθεσης της Παχάλγκαμ με το Πακιστάν. Η Ισλαμαμπάντ αρνήθηκε κάθε εμπλοκή.
Το Ινδο-διοικούμενο Κασμίρ είναι μια βαριά στρατιωτικοποιημένη ζώνη. Εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες, μαίνεται ένοπλη εξέγερση είτε για την ανεξαρτησία της περιοχής είτε για την ένταξή της στο Πακιστάν.
Η εθνικιστική κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι ανακάλεσε το καθεστώς μερικής αυτονομίας του Κασμίρ τον Αύγουστο του 2019 και επέβαλε κατασταλτικά μέτρα, περιλαμβανομένου του μεγαλύτερου σε διάρκεια μπλακ-άουτ του διαδικτύου σε δημοκρατική χώρα. Η Νέο Δελχί είχε προβάλλει την αύξηση του τουρισμού στην περιοχή ως ένδειξη επιστροφής στην ομαλότητα, μια εικόνα που ανέτρεψε η πρόσφατη φονική επίθεση.
Πώς αντέδρασαν η Ινδία και το Πακιστάν;
Οι εντάσεις ήδη μαίνονταν, όταν την Τετάρτη η Ινδία εξαπέλυσε αεροπορική επίθεση στο Πακιστάν, με Πακιστανούς αξιωματούχους να αναφέρουν πάνω από 20 νεκρούς. Η επιχείρηση ήταν πολύ μεγαλύτερης κλίμακας σε σύγκριση με το 2019, όταν η Ινδία είχε πλήξει έναν απομονωμένο στόχο στο Πακιστάν σε απάντηση βομβιστικής επίθεσης αυτοκτονίας που είχε σκοτώσει πάνω από 40 Ινδούς στρατιώτες στο Κασμίρ. Το Πακιστάν ανέφερε ότι την ίδια ημέρα κατέρριψε πέντε ινδικά μαχητικά αεροσκάφη.
Ακολούθησαν ημέρες αυξανόμενης έντασης, με τις δύο πλευρές να αλληλοκατηγορούνται για χρήση drones. Το Σάββατο, ο πακιστανικός στρατός ανακοίνωσε ότι έπληξε στρατιωτικούς στόχους εντός Ινδίας, απαντώντας σε ινδικές επιθέσεις με πυραύλους σε τρεις αεροπορικές βάσεις στην επαρχία Πουντζάμπ του Πακιστάν.
Η διεθνής κοινότητα, περιλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, κάλεσε τις δύο χώρες να αποκλιμακώσουν. Διπλωμάτες από χώρες του Περσικού Κόλπου εργάστηκαν επίσης για την εξεύρεση λύσης.
Πώς έληξε η κλιμάκωση;
Μετά τις επιθέσεις του Σαββάτου, αξιωματούχοι από την Ινδία και το Πακιστάν δήλωσαν πρόθυμοι να αποκλιμακώσουν, εφόσον το πράξει και η άλλη πλευρά. Αργότερα, ο πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε μέσω κοινωνικών δικτύων ότι οι δύο χώρες συμφώνησαν σε πλήρη και άμεση κατάπαυση του πυρός, ύστερα από «μια μακρά νύχτα» διαμεσολαβητικών συνομιλιών από τις ΗΠΑ.
Οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών επιβεβαίωσαν τη συμφωνία.
Ποια είναι η διαμάχη για το Κασμίρ;
Οι εντάσεις γύρω από το Κασμίρ χρονολογούνται από το 1947, όταν η Ινδική Υποήπειρος, υπό βρετανική κυριαρχία, διαιρέθηκε στις ανεξάρτητες χώρες της Ινδίας (με πλειοψηφία Ινδουιστών) και του Πακιστάν (με πλειοψηφία Μουσουλμάνων).
Η ορεινή περιοχή του Κασμίρ καλύπτει περίπου 222.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και βρίσκεται ανάμεσα στην Ινδία, το Πακιστάν και την Κίνα. Η κυριαρχία της περιοχής αποτελεί πηγή διαμάχης μεταξύ των τριών χωρών εδώ και δεκαετίες. Διάφορες συμφωνίες οδήγησαν στην παρούσα κατάσταση διοίκησης, αλλά κάθε χώρα συνεχίζει να εγείρει διεκδικήσεις σε ολόκληρη την περιοχή ή σε τμήματά της.
Το Κασμίρ αποτέλεσε βασικό ζήτημα στις συγκρούσεις Ινδίας και Πακιστάν το 1947, το 1965 και το 1999, καθώς και στη σύγκρουση Ινδίας - Κίνας το 1962. Οι εντάσεις και οι εχθροπραξίες κατά μήκος των στρατιωτικοποιημένων συνόρων συνεχίζονται μέχρι σήμερα.
Η Ινδία και το Πακιστάν ενεπλάκησαν επίσης σε πόλεμο το 1971, όταν ο ινδικός στρατός παρενέβη στον εμφύλιο πόλεμο στο Ανατολικό Πακιστάν. Η σύγκρουση οδήγησε στη δημιουργία του ανεξάρτητου κράτους του Μπανγκλαντές.
Πριν τη διαίρεση, το Κασμίρ ήταν ένα πριγκιπάτο με μουσουλμανική πλειοψηφία, υπό βρετανική κυριαρχία. Μετά τη διαίρεση, ο Ινδουιστής ηγεμόνας του αποφάσισε να ενταχθεί στην Ινδία, καθώς αντιμετώπιζε εσωτερική εξέγερση και επιθέσεις από φυλές του Πακιστάν.
Άμεσες συγκρούσεις ξέσπασαν μεταξύ των στρατών Ινδίας και Πακιστάν, μέχρι που τα Ηνωμένα Έθνη μεσολάβησαν για κατάπαυση του πυρός, η οποία χώρισε την περιοχή σε ένα βορειοδυτικό τμήμα υπό πακιστανική διοίκηση και ένα μεγαλύτερο τμήμα υπό ινδική διοίκηση. Το ανεπίσημο σύνορο ονομάζεται «Γραμμή Ελέγχου».
Το ανατολικό τμήμα του Κασμίρ παραμένει υπό κινεζικό έλεγχο μετά από σύντομο πόλεμο με την Ινδία το 1962.
Τι πυρηνικά όπλα διαθέτουν η Ινδία και το Πακιστάν;
Η Ινδία και το Πακιστάν είναι χώρες με πυρηνικά όπλα, γεγονός που εντείνει τη διεθνή ανησυχία κάθε φορά που σημειώνεται κλιμάκωση στη διαμάχη τους για το Κασμίρ. Το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI) εκτιμά ότι τόσο η Ινδία όσο και το Πακιστάν διαθέτουν περίπου 170 πυρηνικές κεφαλές η κάθε μία.
Σύμφωνα με έκθεση του SIPRI για το 2024, το δόγμα χρήσης πυρηνικών της Ινδίας -το οποίο αρχικά επικεντρωνόταν στην αποτροπή του Πακιστάν- φαίνεται τα τελευταία χρόνια να στρέφεται προς την Κίνα, με έμφαση στην ανάπτυξη όπλων μεγαλύτερης εμβέλειας.
Την ίδια χρονιά, το SIPRI ανέφερε ότι η αύξηση των αποθεμάτων σχάσιμου υλικού του Πακιστάν και η ανάπτυξη νέων μέσων μεταφοράς υποδεικνύουν πως το πυρηνικό του οπλοστάσιο ενδέχεται να συνεχίσει να επεκτείνεται την επόμενη δεκαετία.
Καμία από τις δύο χώρες δεν έχει υπογράψει τη Συνθήκη του ΟΗΕ για τη Μη Διάδοση Πυρηνικών Όπλων (NPT).
