Η καταστροφή έργων τέχνης αποτελεί ένα από τα ειδεχθέστερα εγκλήματα. Η επίθεση στην Τέχνη συνιστά επίθεση στον πυρήνα του ανθρώπινου πολιτισμού, άρνηση της αξίας του ανθρώπου και των δημιουργημάτων των. Γι’ αυτό άλλωστε η καταστροφή των καλλιτεχνικών δημιουργημάτων έχει ταυτιστεί με το φασισμό. Για μην κρύβουμε τα λόγια μας, ο βανδαλισμός τεσσάρων έργων του Χριστόφορου Κατσαδιώτη στην Εθνική Πινακοθήκη από το βουλευτή της Νίκης Νίκο Παπαδόπουλου αποτελεί φασιστική αθλιότητα η οποία πρέπει να καταδικάζεται από κάθε δημοκράτη χωρίς «μα» και «αλλά».
Η κυβέρνηση, τα δημοκρατικά κόμματα και ο καλλιτεχνικός κόσμος έσπευσαν να καταδικάσουν το έγκλημα του Παπαδόπουλου, όπως άλλωστε είναι αυτονόητο. Επιπλέον, η Βουλή αποφάσισε να κόψει στο μισό την αποζημίωση του Παπαδόπουλου και του απέδωσε μομφή για αντικοινοβουλευτική συμπεριφορά.
Ωστόσο, τόσο ορισμένες δηλώσεις που έγιναν στη συνέχεια όσο και το ιστορικό της «ιερής λογοκρισίας» στη χώρα μας θέτουν υπό ερώτηση το αν ο βανδαλισμός συνιστά όντως μια μεμονωμένη πράξη ενός φανατικού ή πρόκειται για την πιο ακραία έκφραση μιας προσπάθειας «ιερής λογοκρισίας».
Χριστόπουλος: Δεν είναι η πρώτη περίπτωση
Ο καθηγητής Πολιτειολογίας στο Πάντειο Δημήτρης Χριστόπουλος σε σχόλιο που έκανε στο Dnews, υπενθύμισε μια σειρά από περιστατικά «ιερής λογοκρισίας». Ο Χριστόπουλος ανέφερε ότι «είναι ομολογουμένως σπάνιο βουλευτής να μετέρχεται τέτοιων πράξεων βανδαλισμού. Όμως δεν είναι η πρώτη τέτοια περίπτωση. Και στην εμβληματική περίπτωση λογοκρισίας στην Έκθεση Outlook στην Πολιτιστική Ολυμπιάδα, όλα φέρονται να ξεκίνησαν από ένα τηλεφώνημα του τότε αρχηγού του ΛΑΟΣ. Τότε, εκκλησία και μέλη της κυβέρνησης είχαν ξεσηκωθεί. Πολιτευτές του Λαϊκού Ορθόδοξου Συναγερμού, σημερινοί υπουργοί, έθεταν ζήτημα «προσβολής της χριστιανικής θρησκείας» και «εθνικών συμβόλων» και απαιτούσαν την παρέμβαση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Ο πρόεδρός τους Γιώργος Καρατζαφέρης κατέθεσε ερώτηση στη Βουλή, ενώ ο Μιλτιάδης Έβερτ απειλούσε πως θα πάει να αποκαθηλώσει το έργο».
Ο Χριστόπουλος προσέθεσε ότι «είναι λοιπόν μάλλον εύκολο να αποδοθεί το περιστατικό σε μια συμπτωματική παράκρουση ενός ακροδεξιού βουλευτή. Και όντως, πιθανώς να υπάρχουν και στοιχεία τέτοια στο περιστατικό. Ωστόσο, αυτά δεν είναι πολιτικά κρίσιμα. Αυτό που είναι κρίσιμο για την Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία ότι υπάρχει μια συνέχεια σε τέτοιου είδους περιστατικά και αυτή η συνέχεια μολονότι ενίοτε ασθενεί, αποδεικνύει πως αντέχει κιόλας. Γι’αυτό χρειάζεται επαγρύπνηση».
Η Ιερά Σύνοδος
Η ανακοίνωση της Ιεράς Συνόδου ήρθε να επιβεβαιώσει ότι δεν έχουμε να κάνουμε με μια μεμονωμένη και απομονωμένη ακρότητα. Όσο και αν ακούγεται παράξενο, η Ιερά Σύνοδος δεν καταδίκασε τον βανδαλισμό αλλά την ίδια την έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης. Στην ανακοίνωσή της η ΙΔΙΣ σημειώνει: «Εξ αφορμής της εκθέσεως έργων ζωγραφικής με τίτλο «Η Σαγήνη του Αλλόκοτου – Ενδιάμεσος Χώρος», η οποία φιλοξενείται στην Εθνική Πινακοθήκη, η ΔΙΣ εξέφρασε την λύπη της για το περιεχόμενο συγκεκριμένων έργων της εν λόγω εκθέσεως και αποφάσισε να ενεργήσει τα δέοντα προς την Ελληνική Κυβέρνηση».
Είναι σαφές ότι η Ιερά Σύνοδος καλεί την κυβέρνηση να προχωρήσει σε λογοκρισία, διατάσσοντας την απόσυρση των έργων που εκτίθενται στην Εθνική Πινακοθήκη.
Η δήλωση Πλεύρη
Ως έμμεση προτροπή στην Εθνική Πινακοθήκη σε λογοκρισία θα μπορούσαν να ερμηνευτούν και οι δηλώσεις Πλεύρη στην ΕΡΤ. Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ αφού καταδίκασε το βανδαλισμό, υποστήριξε ότι «το δεύτερο σκέλος είναι τώρα η τέχνη ως τέχνη και η έκθεση ως έκθεση. Προσέχετε γιατί η τέχνη προφανώς είναι ελεύθερη, δεν τίθεται εκεί το θέμα της συζήτησης. Το θέμα της συζήτησης όμως τίθεται και με συγχωρείτε και εγώ το θέτω, ότι κατά πόσο μπορεί στο πλαίσιο της ελευθερίας της τέχνης που είναι σεβαστό να μπορεί όχι σε μια ιδιωτική συλλογή, όχι σε κάτι το οποίο γίνεται σε έναν κλειστό κύκλο ιδιωτικό, αλλά κάπου που είναι προσβάσιμο στα σχολεία, Εθνική Πινακοθήκη[…] τα παιδιά μου που είναι παιδιά στο σχολείο, έχουν επισκεφτεί την Εθνική Πινακοθήκη. Εγώ λόγου χάρη, αν ήξερα ότι είναι να επισκεφθούν τέτοια έργα τέχνης, μπορεί να είχα μια αντίδραση. Άρα εγώ θεωρώ ότι εκεί πέρα θα πρέπει να υπάρχει μια προσοχή».
Και για όποιον δεν έπιασε το υπονοούμενο, ο Πλεύρης προσέθεσε ότι «όταν είναι δημόσιοι χώροι και είναι σε σκληρή επιρροή του κράτους οι επιλογές τις οποίες κάνει η κάθε Εθνική Πινακοθήκη κρίνονται» Οπότε το να μπορούμε εμείς να κρίνουμε ότι δεν θέλουμε να υπάρχει μια προσβολή και εν μέσω Σαρακοστής, που έχει κι αυτό μια αξία με συγχωρείτε δηλαδή, δεν είμαστε σε έναν ουδέτερο χρόνο».
Δηλαδή, ο Πλεύρης μάς είπε ότι ο Κατσαδιώτης έχει το δικαίωμα να κάνει όποιο έργο θέλει (πάλι καλά…), αλλά η Εθνική Πινακοθήκη θα πρέπει να αποφεύγει να εκθέτει τα έργα του επειδή είναι… «βλάσφημα».
Έμμεση δικαίωση του βανδαλισμού
Βλέπουμε ότι η Ιερά Σύνοδος και ο Πλεύρης μπορεί να μην επικροτούν ανοιχτά το βανδαλισμό, αλλά επί της ουσίας υιοθετούν το «αίτημα» του. Δηλαδή ζητούν την απόσυρση των βανδαλισθέντων έργων από την Εθνική Πινακοθήκη. Αυτό το «κλείσιμο ματιού» στο βανδαλισμό δεν συνιστά απειλή μόνο για την Εθνική Πινακοθήκη, σε μια στιγμή που η διευθύντριά της Συραγώ Τσιάρα έχει φέρει έναν ζωτικό αέρα ανανέωσης. Η απειλή είναι ευρύτερη. Είναι απειλή ενάντια στην ελευθερία της τέχνης γενικά και την ελευθερία των δημόσιων καλλιτεχνικών κι εκπαιδευτικών οργανισμών ειδικά. Είναι απειλή για την ανεξαρτησία του δημόσιου βίου από τις επιταγές της θρησκείας στην πιο φανατική και μισαλλόδοξη εκδοχή της. Είναι απειλή για τις ελευθερίες όλων μας.
