Μάης. Ο μήνας που κορυφώνεται η άνοιξη. Ο μήνας της νιότης. Ο μήνας που σημάδεψε την ανθρωπότητα με τις εξεγέρσεις, σε διάφορα σημεία της γης, νέων ανθρώπων, οι οποίοι υποχρέωσαν την ιστορία να υποκλιθεί στο μεγαλείο της σκέψης και των αγώνων τους για Ελευθερία και κοινωνική προκοπή. Νεανικές εξεγέρσεις ενάντια σε όσους παραλύουν δημοκρατικά ιδεώδη, ανθρώπινα δικαιώματα, κοινωνικές αξίες. Νεανική άρνηση και αμφισβήτηση της εξουσίας εκείνης που αγκυλώνει ιδεολογίες και κοκαλώνει τη σκέψη. Μάης, ο μήνας της Θεσσαλονίκης
Όμως, ο Μάης, είναι κατά ένα παράδοξο παιχνίδι της τύχης και της ιστορίας, στενά δεμένος με τη Θεσσαλονίκη.
Μάϊο μήνα, άρχισαν οι ζυμώσεις που οδήγησαν στη δημιουργία από τον Αβραάμ Μπεναρόγια, τον Αύγουστο του 1909, της «Σοσιαλιστικής Εργατικής Ομοσπονδίας Θεσσαλονίκης», η οποία έγινε ευρύτερα γνωστή ως Φεντερασιόν. Τα μέλη της, ήταν από πολλές εθνότητες στην πολυεθνική τότε Θεσσαλονίκη, καθώς συμμετείχαν στις ίδιες οργανώσεις Έλληνες, Τούρκοι, Εβραίοι, Αρμένιοι, Αρβανίτες και Ντονμέδες, οι Εβραίοι δηλαδή που τούρκεψαν.
Οι επιπτώσεις της παρουσίας της Φεντερασιόν στην οργάνωση του εργατικού κινήματος της Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια όλης της Ελλάδας, ήταν καταλυτικές, καθώς με τις διακηρύξεις και κυρίως με τη δράση της, κέρδισε την εκτίμηση και την εμπιστοσύνη των εργαζομένων, που πύκνωσαν τις γραμμές της. Η πολιτική δράση της, που κινούνταν στο πλαίσιο των αρχών της Β΄ Σοσιαλιστικής Διεθνούς, ήταν κάτι το εντελώς καινούργιο για το συνδικαλιστικό κίνημα και την πολιτική ζωή. Οι δεσμοί που δημιούργησε με τις μάζες, η ίδρυση της Σοσιαλιστικής Νεολαίας στα 1910, εργατικής λέσχης, βιβλιοπωλείου και αργότερα καταναλωτικού συνεταιρισμού και συνεργατικού αρτοποιείου, ήταν ενέργειες με πολιτισμική σημασία για τη νεογέννητη εργατική τάξη, η οποία μόλις τότε συγκροτούσε τα πρότυπα της συμπεριφοράς της. Όπως επίσης, Μάϊο μήνα υπήρξαν οι μεγάλες πολιτικές δολοφονίες στη Θεσσαλονίκη που συντάραξαν τη χώρα, όπως αυτές του αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ το 1947, του βουλευτή της Αριστεράς, Γρηγόρη Λαμπράκη το 1963, όπως και του επίσης βουλευτή Γιώργη Τσαρουχά, που δολοφονήθηκε από όργανα της χούντας στις 9 Μαίου 1968.
O δημοσιογράφος Τζορτζ Πολκ.
Ο Μάης του ΄36
Κορυφαίο γεγονός, ο «Μάης της Θεσσαλονίκης», όπως με χρυσά γράμματα γράφτηκε στις δέλτους της ιστορίας η εργατική εξέγερση του 1936, με τους 11 νεκρούς και τους εκατοντάδες τραυματίες. Ο Μάης του 1936, αδικαίωτος και ανερεύνητος, έχει περάσει στη σφαίρα του επαναστατικού μύθου, έγινε αγιογραφία του λαϊκού κινήματος και τραγούδι στα χείλη του λαού μας.
Στο πρώτο δεκαήμερο εκείνου του Μαΐου, 40.000 καπνεργάτες και καπνεργάτριες με ενθουσιώδη ορμή, έδωσαν το σύνθημα της πάλης διεκδικώντας ικανοποίηση των αιτημάτων τους. Από την πρώτη στιγμή, οι διεκδικήσεις τους κατέκτησαν τη συμπάθεια όλων των κλάδων των εργαζομένων. Το αιματοκύλισμα των καπνεργατών, κλωστοϋφαντουργών, υποδηματεργατών, σιδηροδρομικών, τροχιοδρομικών κλπ. στη Θεσσαλονίκη, που όλοι αγωνίζονταν για το ψωμί τους, ξεσήκωσε ένα κύμα πάνδημης οργής και αυτόματα έσπρωξε στο πλευρό των απεργών όλους τους εργαζόμενους αλλά και τους επαγγελματίες που είχαν κλείσει τα καταστήματά τους σε ένδειξη συμπαράστασης προς τους απεργούς.
Η μεγάλη λαϊκή εξέγερση που ακολούθησε τη σφαγή των απεργών και η κατάλυση επί δύο ημέρες των αρχών της πόλης, χρησιμοποιήθηκε μεθοδικά για τη δυσφήμηση του λαϊκού κινήματος από την άκρα Δεξιά και τον Ιωάννη Μεταξά, που οδήγησαν στη δικτατορία της 4ης Αυγούστου. Είναι όμως χαρακτηριστικό ότι εκείνο το διήμερο δεν είχε σημειωθεί στην πόλη η παραμικρή αξιόποινη πράξη, αν και πουθενά δεν κυκλοφορούσε ούτε ένας χωροφύλακας, κλεισμένοι όλοι στα αστυνομικά τμήματα για να μην αντιμετωπίσουν την οργή του πλήθους.
Η κλασική φωτογραφία της τραγικής μάνας που κλαίει πάνω από το δολοφονημένο κουφάρι του γιου της, του 27χρονου Τάσου Τούση στο οδόστρωμα της Εγνατίας οδού, λίγο μετά την Αγίας Σοφίας, υπήρξε σύμβολο του αγώνα του «Μάη του '36» υπήρξε. Ηταν ο πρώτος νεκρός απεργός, που σκοτώθηκε λίγο πριν από χωροφύλακες στη συμβολή των οδών Συγγρού και Πτολεμαίων.
Οι συναγωνιστές του, με επικεφαλής τον γραμματέα του σωματείου οικοδόμων, Κωστίκα Παπαβασιλείου, ξήλωσαν μια πόρτα από νεοαναγειρόμενη οικοδομή, τοποθέτησαν πάνω της το νεκρό σώμα του και σε ένδειξη διαμαρτυρίας το μετέφεραν στο Διοικητήριο. Όμως οι αστυνομικές δυνάμεις, διέλυσαν με πυροβολισμούς την πομπή η οποία κατευθύνθηκε προς την Εγνατίας όπου κι εκεί οι απεργοί αντιμετώπισαν επίθεση της έφιππης χωροφυλακής. Με συνέπεια το αυτοσχέδιο φέρετρο του Τούση να εγκαταλειφθεί για λίγο στη μέση του δρόμου. Εκεί το βρήκε, ειδοποιημένη από φίλους του νεκρού, η χαροκαμένη μάνα του. Αυτή η φωτογραφία, δημοσιευμένη στο «Ριζοσπάστη» την επόμενη μέρα, ενέπνευσε τον «Επιτάφιο» στο Γιάννη Ρίτσο, ποίημα που μελοποιήθηκε από το Μίκη Θεοδωράκη και τραγουδήθηκε και τραγουδιέται ακόμη.
{https://www.youtube.com/watch?v=UOiMmJ8ErOM}
Οι νεκροί
Ο αριθμός των νεκρών εκείνης της παλλαϊκής κινητοποίησης παραμένει ακόμη αδιευκρίνιστος. Κυμαίνεται μεταξύ εννέα και 20 νεκρών, ενώ εφημερίδες της εποχής φτάνουν τους νεκρούς στους τριάντα. Η επερχόμενη δικτατορία και η δραματική δεκαετία του '40 δεν άφησαν περιθώρια για την αντικειμενική καταγραφή του αριθμού των θυμάτων. Παραθέτουμε τα ονόματα των μέχρι τώρα γνωστών νεκρών:
1. Τάσος Τούσης, 27 χρόνων, αυτοκινητιστής από το Ασβεστοχώρι,
2. Αναστασία Καρανικόλα, καπνεργάτρια, 23 χρόνων, μητέρα ενός παιδιού,
3. Ίντο Τιακό Σρέντορ, 22 χρόνων, επινικελωτής,
4. Γιάννης Πανόπουλος, 23 χρόνων, εργάτης βιοτεχνίας,
5. Δημήτρης Αγλαμίδης, 25 χρόνων, σιδεράς,
6. Σαλβατόρ Ματαράσο, 20 χρόνων, καπνεργάτης,
7. ΔημήτρηςΛαϊλάνης ή Λαϊνάς,17χρόνων, καπνεργάτης
8. Σταύρος Διαμαντόπουλος, 23 χρόνων,
9. Μανόλης Ζαχαρίου, 26 χρόνων,
10. Ευθύμιος Αδαμαντίου, 18 χρόνων, υποδηματοποιός,
11. Ευάγγελος Χολής, 32 χρόνων, καπνεργάτης.
Μόλις έγινε γνωστό το αιματοκύλισμα των απεργών, άρχισαν να χτυπούν οι καμπάνες στις περισσότερες εκκλησίες της πόλης και ξεχύθηκαν στους κεντρικούς δρόμους απ’ όλες τις συνοικίες. Αμέτρητα πλήθη γεμάτα οργή, διαδηλώνουν έξω από τα αστυνομικά τμήματα ζητώντας την τιμωρία των δολοφόνων και απειλούν με λιντσάρισμα τους χωροφύλακες. Ο διοικητής του Γ’ Σώματος Στρατού αναλαμβάνει την προστασία των αποκλεισμένων χωροφυλάκων.
Μετά τα γεγονότα, η κυβέρνηση Μεταξά για να κατευνάσει τα πνεύματα διέταξε «ανακρίσεις» οι οποίες όμως σταμάτησαν μετά από λίγο. Αντιθέτως, ο υπεύθυνος του μακελειού, αστυνομικός διευθυντής Θεσσαλονίκης Ντάκος παρασημοφορήθηκε για τα ανδραγαθήματά του, ενώ ο εισαγγελέας Γαρέζος, που είχε σταλεί στη Θεσσαλονίκη για ανακρίσεις, αυτές δεν έγιναν ποτέ γνωστές. Αντιθέτως τα περισσότερα συνδικαλιστικά στελέχη της Θεσσαλονίκης που είχαν πάρει μέρος στα γεγονότα καθώς και στελέχη του ΚΚΕ, δικάστηκαν στις 15 Μαρτίου 1938 στην Έδεσσα και τους επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 2 ετών.
Με τον πανεργατικό ξεσηκωμό στη Θεσσαλονίκη και την παλλαϊκή κινητοποίηση που ακολούθησε, γράφτηκαν μερικές από τις πιο λαμπρές σελίδες στην ιστορία της πόλης και των εργαζομένων της χώρας. Κινητοποιήσεις που θυμίζουν ότι τίποτα δεν κερδίζεται παρά μόνο με αγώνες και προσπάθειες.
{https://www.youtube.com/watch?v=PqV4AOtI9tc}
