Υπεύθυνο επικοινωνίας για τους εργαζομένους και αρμόδιο προσωπικό για την εποπτεία των αλγορίθμων θα πρέπει να διαθέτει κάθε ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας, σύμφωνα με τη νομοθετική παρέμβαση που προωθείται από το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.
Στόχος είναι να διασφαλιστεί ο ανθρώπινος έλεγχος στις αυτοματοποιημένες αποφάσεις που αφορούν τις αμοιβές, την αξιολόγηση και τη συνέχιση της συνεργασίας με τις πλατφόρμες, καθώς και η προστασία των εργαζομένων που απασχολούνται μέσω εφαρμογών.
Οι εργαζόμενοι θα πρέπει να ενημερώνονται για τα κριτήρια που χρησιμοποιούν τα αυτοματοποιημένα συστήματα και να έχουν τη δυνατότητα να απευθύνονται σε αρμόδιο πρόσωπο, όταν μια απόφαση επηρεάζει την εργασία τους.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα επανεξέτασης δυσμενών αποφάσεων, ώστε να μην λαμβάνονται αποκλειστικά από αλγοριθμικά συστήματα χωρίς ανθρώπινη εποπτεία.
Για παράδειγμα, ένας διανομέας θα πρέπει να μπορεί να ενημερώνεται για τους λόγους μιας απόφασης που επηρεάζει την εργασία του, όπως ο περιορισμός ή η απενεργοποίηση του λογαριασμού του, και να ζητά ανθρώπινη επανεξέταση.
Η παρέμβαση εντάσσεται στο πλαίσιο ευρωπαϊκής οδηγίας για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στις ψηφιακές πλατφόρμες και θέτει κανόνες για τη διαφάνεια και τη χρήση αυτοματοποιημένων συστημάτων στη διαχείριση της εργασίας.
Ο διανομέας θα πρέπει να γνωρίζει γιατί επηρεάστηκε η εργασία του, να μπορεί να απευθύνεται σε αρμόδιο πρόσωπο και να ζητά επανεξέταση μιας απόφασης.
Οι βασικές αυτές υποχρεώσεις προβλέπονται ρητά στην ευρωπαϊκή οδηγία 2024/2831, την οποία η Ελλάδα καλείται να ενσωματώσει έως τις 2 Δεκεμβρίου 2026. Ειδικότερα, τα άρθρα 10 και 11 θεσπίζουν την ανθρώπινη εποπτεία, την πρόσβαση σε υπεύθυνο επικοινωνίας και το δικαίωμα επανεξέτασης, ενώ ορίζουν ότι αποφάσεις αποκλεισμού ή διακοπής συνεργασίας λαμβάνονται από άνθρωπο.
Υπεύθυνος
Στην πράξη, κάθε πλατφόρμα θα πρέπει να ορίζει υπεύθυνο επικοινωνίας, με τον οποίο οι εργαζόμενοι θα μπορούν να συζητούν τα πραγματικά περιστατικά, τις συνθήκες και τους λόγους που οδήγησαν σε μια αυτοματοποιημένη ή υποστηριζόμενη από αλγόριθμο απόφαση.
Παράλληλα, θα πρέπει να εξασφαλίζει επαρκές προσωπικό για την εποπτεία των συστημάτων και την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους. Τα πρόσωπα που αναλαμβάνουν αυτά τα καθήκοντα θα διαθέτουν την απαιτούμενη κατάρτιση και πραγματική αρμοδιότητα παρέμβασης, ακόμη και για να αποκλίνουν από μια αυτοματοποιημένη απόφαση.
Πρόκειται για υποχρέωση οργάνωσης ουσιαστικού μηχανισμού εποπτείας μέσα στην επιχείρηση. Η ευθύνη συμμόρφωσης παραμένει στην πλατφόρμα, η οποία οφείλει να διασφαλίζει ότι τα συστήματα που χρησιμοποιεί λειτουργούν με σεβασμό στα δικαιώματα των εργαζομένων και στους εφαρμοστέους κανόνες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι το προσωπικό εποπτείας προστατεύεται από απόλυση, πειθαρχικά μέτρα ή άλλη δυσμενή μεταχείριση κατά την άσκηση των καθηκόντων του. Η πρόβλεψη αυτή ενισχύει τη δυνατότητα ουσιαστικού ελέγχου και παρέμβασης όταν εντοπίζεται πρόβλημα.
Αποκλεισμός μόνο με ανθρώπινη απόφαση
Η σημαντικότερη αλλαγή για τους διανομείς αφορά τις αποφάσεις που μπορούν να διακόψουν άμεσα την πρόσβασή τους στην εργασία. Σύμφωνα με την οδηγία, οποιαδήποτε απόφαση περιορισμού, αναστολής ή παύσης της συμβατικής σχέσης ή του λογαριασμού, καθώς και άλλη απόφαση ισοδύναμης βλάβης, λαμβάνεται από άνθρωπο.
Έτσι, ένας αποκλεισμός από την εφαρμογή θα πρέπει να αποτελεί ανθρώπινη απόφαση, ακόμη και όταν έχουν προηγηθεί αυτοματοποιημένες αξιολογήσεις. Η πλατφόρμα θα οφείλει επίσης να παρέχει γραπτή αιτιολόγηση, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση και το αργότερο όταν η απόφαση τίθεται σε ισχύ.
Η υποχρέωση γραπτής αιτιολόγησης καλύπτει και την άρνηση πληρωμής για εργασία που έχει πραγματοποιηθεί, αποφάσεις για το συμβατικό καθεστώς και άλλες παρεμβάσεις που επηρεάζουν ουσιώδεις πλευρές της συνεργασίας.
Για παράδειγμα, ένας διανομέας του οποίου ο λογαριασμός απενεργοποιείται έπειτα από αξιολόγηση του συστήματος θα μπορεί να ζητήσει να πληροφορηθεί τι συνέβη, να συζητήσει την υπόθεσή του με τον υπεύθυνο και να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα.
Απάντηση εντός δύο εβδομάδων
Οι εργαζόμενοι αποκτούν δικαίωμα να λαμβάνουν κατανοητές εξηγήσεις για αποφάσεις που λαμβάνονται ή υποστηρίζονται από αυτοματοποιημένα συστήματα, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση.
Εάν ζητήσουν επανεξέταση, η πλατφόρμα θα πρέπει να απαντά εγγράφως, με ακριβή και επαρκή τεκμηρίωση, εντός δύο εβδομάδων από την παραλαβή του αιτήματος. Τη δυνατότητα αυτή θα έχουν, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική, και εκπρόσωποι που ενεργούν για λογαριασμό τους.
Όταν μια απόφαση παραβιάζει δικαιώματα, προβλέπεται διόρθωσή της χωρίς καθυστέρηση και πάντως εντός δύο εβδομάδων από τη λήψη της. Εάν η διόρθωση είναι αδύνατη, η επιχείρηση οφείλει να προσφέρει επαρκή αποζημίωση για τη ζημία.
Υποχρεωτική συμμόρφωση και έλεγχος
Οι υποχρεώσεις επεκτείνονται στον τρόπο λειτουργίας των ίδιων των αλγορίθμων. Όταν η εποπτεία εντοπίζει υψηλό κίνδυνο διακρίσεων ή αποφάσεις που παραβιάζουν δικαιώματα, η πλατφόρμα πρέπει να λαμβάνει μέτρα για να αποτρέπεται η επανάληψή τους. Σε αυτά περιλαμβάνονται, κατά περίπτωση, η τροποποίηση του συστήματος ή η διακοπή της χρήσης του.
Παράλληλα, προβλέπεται τακτική αξιολόγηση των επιπτώσεων των αυτοματοποιημένων αποφάσεων, τουλάχιστον ανά διετία, με τη συμμετοχή εκπροσώπων των εργαζομένων. Οι σχετικές πληροφορίες τίθενται στη διάθεση των αρμόδιων εθνικών αρχών κατόπιν αιτήματος.
Όρια στην ηλεκτρονική παρακολούθηση
Συμπληρωματικά, εισάγονται απαγορεύσεις στην επεξεργασία προσωπικών δεδομένων μέσω αυτοματοποιημένων συστημάτων. Προστατεύονται οι ιδιωτικές συνομιλίες, η συναισθηματική και ψυχολογική κατάσταση, καθώς και στοιχεία που χρησιμοποιούνται για την πρόβλεψη συνδικαλιστικής δράσης. Απαγορεύεται επίσης η συλλογή προσωπικών δεδομένων όταν το πρόσωπο δεν προσφέρει ούτε εκτελεί εργασία στην πλατφόρμα.
Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να ενημερώνουν με σαφήνεια για τις βασικές παραμέτρους που επηρεάζουν τις αποφάσεις τους. Οι προβλέψεις αυτές συγκροτούν ένα υποχρεωτικό πλαίσιο διαφάνειας και ανθρώπινης εποπτείας, του οποίου η εφαρμογή στην Ελλάδα θα εξειδικευτεί με τις τελικές εθνικές διατάξεις.
