Από ψεύτικες δηλώσεις πολιτικών μέχρι κατασκευασμένες εικόνες από κρίσιμες καταστάσεις, η τεχνητή νοημοσύνη έχει κάνει τη χειραγώγηση περιεχομένου τόσο εύκολη που αρχίζει να κλονίζει κάτι πολύ πιο σημαντικό από την ίδια την εικόνα: την εμπιστοσύνη μας στην πραγματικότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η viral εικόνα με τον Πάπα Λέοντα ντυμένο με μοντέρνο μπουφάν, που δημιουργήθηκε από τον Pablo Xavier μέσω του Midjourney και ξεγέλασε εκατομμύρια χρήστες.
Μπροστά σε αυτή τη νέα απειλή, ερευνητές από το ETH Zurich (Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Ζυρίχης) προτείνουν μια λύση που μοιάζει σχεδόν… αόρατη αλλά μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική: ένα «έξυπνο» chip που ενσωματώνεται απευθείας στις κάμερες και υπογράφει ψηφιακά κάθε εικόνα, ηχητικό σήμα ή βίντεο τη στιγμή που καταγράφεται.
Η ιδέα που αναφέρεται στο περιοδικό Nature electronics είναι απλή αλλά ισχυρή. Τη στιγμή που μια κάμερα καταγράφει ένα γεγονός, το chip δημιουργεί ταυτόχρονα μια κρυπτογραφημένη υπογραφή (ψηφιακή υπογραφή) ένα μοναδικό ψηφιακό «δακτυλικό αποτύπωμα» που αποδεικνύει ότι το υλικό είναι αυθεντικό, πότε δημιουργήθηκε και ότι δεν έχει υποστεί καμία παραβίαση. Αν κάποιος προσπαθήσει να πειράξει το αρχείο αργότερα, αυτή η υπογραφή προδίδει την παρέμβαση. Όπως εξηγεί ο ερευνητής Fernando Cardes, για να αλλοιωθούν τα δεδομένα χωρίς να γίνει αντιληπτό, θα πρέπει να παραβιαστεί φυσικά το ίδιο το chip, κάτι που είναι εξαιρετικά δύσκολο και τεχνολογικά απαιτητικό.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι η μαζική παραγωγή πειραγμένου περιεχομένου, όπως συμβαίνει σήμερα στα social media θα γινόταν σχεδόν αδύνατη, τουλάχιστον για υλικό που έχει καταγραφεί με τέτοιες συσκευές.
Η διαδικασία επαλήθευσης είναι εξίσου έξυπνη. Οι ψηφιακές υπογραφές μπορούν να αποθηκεύονται σε ένα δημόσιο, αμετάβλητο σύστημα καταγραφής, όπως ένα blockchain.
Έτσι, οποιοσδήποτε, από έναν απλό χρήστη μέχρι έναν δημοσιογράφο ή μια δημόσια αρχή, μπορεί να ελέγξει αν ένα βίντεο ή μια εικόνα είναι αυθεντικά, συγκρίνοντας την υπογραφή με τα καταγεγραμμένα δεδομένα.
Ο Felix Franke, που συμμετείχε στην ανάπτυξη της τεχνολογίας, το θέτει ξεκάθαρα: «το πρόβλημα σήμερα δεν είναι μόνο τα fake, αλλά το ότι έχουμε αρχίσει να αμφισβητούμε και τα αληθινά». Και αυτή η τεχνολογία έρχεται να επαναφέρει έναν τρόπο επαλήθευσης.
Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η λύση δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένες συσκευές. Θεωρητικά μπορεί να ενσωματωθεί σε οποιονδήποτε αισθητήρα ή κάμερα. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για ένα μέλλον όπου οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης θα μπορούν να ελέγχουν αυτόματα την αυθεντικότητα του περιεχομένου τη στιγμή που ανεβαίνει. Και όπου αυτό δεν γίνεται, ο έλεγχος θα μπορεί να γίνει εύκολα με απλά εργαλεία.
Η ιδέα για αυτή την τεχνολογία δεν προέκυψε ξαφνικά. Στο εργαστήριο βιομηχανικής μηχανικής του ETH Zurich, οι επιστήμονες εργάζονταν ήδη από χρόνια πάνω σε εξαιρετικά ευαίσθητους αισθητήρες για την καταγραφή ηλεκτρικών σημάτων από ζωντανά κύτταρα. Παράλληλα, είχαν την τεχνογνωσία να ενσωματώσουν κρυπτογραφημένες λειτουργίες απευθείας στα chips. Ήδη από το 2017 είχαν προβλέψει τον κίνδυνο των deepfakes και ξεκίνησαν να σχεδιάζουν αισθητήρες που δεν μπορούν να παραβιαστούν χωρίς να αφήσουν ίχνη.
Σήμερα, η εν λόγω τεχνολογία υπάρχει ως λειτουργικό πρωτότυπο και αποδεικνύει ότι το concept δουλεύει. Δεν έχει φτάσει ακόμη στην αγορά, αλλά οι ερευνητές έχουν ήδη καταθέσει αίτηση για πατέντα και εξετάζουν τρόπους να μειώσουν το κόστος, ώστε να υιοθετηθεί ευρέως από κατασκευαστές καμερών και αισθητήρων.
