Στη σκηνή του αμφιθεάτρου μέσα στο κτίριο όπου λαμβάνει χώρα το ετήσιο εμβληματικό φόρουμ Falling Walls Summit 2025, στην οδό Karl-Marx Alle 34, στο Βερολίνο έχει στηθεί ένα «αινιγματικό» άσπρο γλυπτό και το μόνο που ακούγεται είναι ένας απόκοσμος ήχος.
«Ακούτε τον πραγματικό ήχο ενός κοραλλιογενούς υφάλου και της ζωής που αυτός φιλοξενεί- τριξίματα, βουητά και ήχους χαμηλής συχνότητας που παράγονται από ψάρια, ασπόνδυλα και από άλλους οργανισμούς», λέει ο Marco Barotti ανεβαίνοντας γρήγορα στο βήμα.
«Αυτά τα ηχοτοπία δεν είναι μόνο ωραία, είναι ζωτικής σημασίας για τον προσανατολισμό, την αναπαραγωγή και την εγκατάσταση θαλάσσιων οργανισμών στους κατάλληλους βιότοπους. Όταν οι ύφαλοι υποβαθμίζονται, σιωπούν. Όταν ένας ύφαλος βγάζει ήχους έχει μεγάλες πιθανότητες να παραμείνει ζωντανός», συνεχίζει.
Image credits: Marco Barotti Studio
Και κάπως έτσι, ο πολυβραβευμένος καλλιτέχνης πολυμέσων ξεκινά να μας βάζει μέσα στον κόσμο του.
Σε μια εποχή οικολογικής και κλιματικής κρίσης, αλλά και ταυτόχρονα τεχνολογικής επιτάχυνσης, ο Barotti κινείται με έναν ποιητικό τρόπο σε ένα εντυπωσιακό καλλιτεχνικό ρεύμα: αφουγκράζεται τη φύση, και κατόπιν αφήνει την ίδια τη φύση να «μιλήσει».
Ο καλλιτέχνης εν προκειμένω, ηχογραφεί υγιείς υφάλους και αναπαράγει, μέσω υποβρύχιων εικαστικών εγκαταστάσεων, αυτούς του ήχους σε υποβαθμισμένες κοραλλιογενείς αποικίες για να βοηθήσει στην οικολογική ανάκαμψή τους. Τα ηχητικά κινητικά γλυπτά του τοποθετούνται σε κατεστραμμένους υφάλους και σε φυτώρια κοραλλιών για να χρησιμεύσουν ως καταφύγια για ψάρια και ως υποστρώματα για την ανάπτυξη κοραλλιών.
Ο Barotti εργάζεται στη διεπαφή της τέχνης, της επιστήμης, της ακουστικής και της περιβαλλοντικής έρευνας. Τα υποβρύχια ηχητικά γλυπτά του βασίζονται στη βιοακουστική και σε επιστημονικά δεδομένα, κατασκευάζονται από κοινά ηλεκτρονικά εξαρτήματα, από απόβλητα και από φυσικά υλικά, σχηματίζοντας «τεχνολογικά οικοσυστήματα» που μιμούνται τις συμπεριφορές των ζώων και των φυτών στη φύση. Τα έργα του συνδυάζουν την επιστημονική έρευνα με την καλλιτεχνική φαντασία και ευαισθητοποιούν το κοινό σχετικά με τις οικολογικές και πολιτιστικές πραγματικότητες της Ανθρωπόκαινου Εποχής.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο ο Barotti απέσπασε μια θέση στην έγκριτη λίστα του Falling Walls Summit του Βερολίνου, το οποίο κάθε χρονιά αναγνωρίζει τις προόδους που «σπάνε τείχη» στην επιστήμη και την κοινωνία και για αυτό βρίσκεται σήμερα στη σκηνή του φόρουμ.
H αναγνώρισή του έργου του ως “Art & Science Breakthrough of the Year 2025” τον τοποθέτησε σε έναν επιλεγμένο κύκλο επιδραστικών ανθρώπων από όλο τον κόσμο που αναδιαμορφώνουν την κατανόησή μας για τον φυσικό κόσμο.
Ενισχύοντας τις φθίνουσες ‘φωνές’ των κοραλλιογενών υφάλων, ο Barotti με το Coral Sonic Resilience, την εικαστική εγκατάσταση που μας παρουσιάζει, «σπάει το τείχος» της οικολογικής θεραπείας και αναγέννησης μέσω του ήχου (Breaking the Wall of Ecological Healing through Sound).
Σπάζοντας τη σιωπή των υφάλων
Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι είναι από τα πιο ζωτικά οικοσυστήματα του πλανήτη, αλλά συχνά η υποβάθμισή τους δεν γίνεται αντιληπτή από την όραση και από την ακοή μας. Αυτά τα περιβάλλοντα εξαφανίζονται με γρήγορο ρυθμό λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας της θάλασσας, της ρύπανσης και άλλων ανθρωπογενών πιέσεων. Η κρίση που υφίστανται παραμένει σε μεγάλο βαθμό «κάτω από το ραντάρ» μας.
«Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι παρέχουν σημαντικά οφέλη στις ανθρώπινες κοινωνίες και πέρα από αυτές. Υποστηρίζουν τη ζωή σχεδόν του 25% των θαλάσσιων ειδών αν και καλύπτουν μόνο το 1% των ωκεανών. Δυστυχώς οι ύφαλοι βρίσκονται σε κρίση, το 50% αυτών έχει χαθεί ή καταστραφεί και σύμφωνα με τους επιστήμονες, το 90% των υφάλων θα εξαφανιστεί μέχρι το 2050. Η κλιματική αλλαγή και οι ανθρώπινες παρεμβάσεις σπρώχνουν τα φυσικά οικοσυστήματα πέρα από τα όριά τους, άρα η προστασία τους δεν αποτελεί μόνο μια πράξη διατήρησης αλλά μια πράξη φροντίδας, αμοιβαιότητας και δικαιοσύνης. Όταν νοιαζόμαστε για τα κοράλλια συντηρούμε τον περίπλοκο ιστό της ζωής που μας δένει όλους μαζί», λέει ο καλλιτέχνης.
Image credits: Marco Barotti Studio
Το Coral Sonic Resilience εφαρμόζει αυτή την ιδέα στην πράξη. Σε στενή συνεργασία με θαλάσσιους βιολόγους και με μηχανικούς ο Barotti δημιουργεί τα γλυπτά όχι απλώς ως εργαλεία που προσελκύουν σαν «σειρήνες» τη θαλάσσια ζωή, αλλά ως έργα τέχνης που μεταφέρουν στο κοινό τις ανθρωπογενείς επιπτώσεις στον πλανήτη και ενεργοποιούν τη φαντασία του.
«Η μουσική ήταν πάντα o πυρήνας της δουλειάς μου. Ο ήχος δεν είναι μόνο ένα απλό μέσο, είναι ενσυναίσθηση, αισθητηριακή σύνδεση και κατανόηση. Ανοίγω ένα ηχητικό παράθυρο όπου τα δεδομένα γίνονται εμπειρία και ο ήχος γίνεται ευφορία, δέσμευση και αποκατάσταση. Παρεμβαίνω σε φυσικά και αστικά περιβάλλοντα με γλυπτά που μιμούνται ζώα και φυτά αντανακλώντας περιβαλλοντικά και κοινωνικά θέματα, με στόχο, μέσω της τεχνολογίας, να ‘επαναδημιουργήσω’ τη βιολογία και να αποκαταστήσω τη λειτουργικότητα συγκεκριμένων ειδών στη φύση», προσθέτει ο Barotti.
Ο καλλιτέχνης εμπνεύστηκε το Coral Sonic Resilience από την ερευνητική δουλειά του Timothy Lamont από το Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ, ο οποίος στον Great Barrier Reef (Μεγάλο Κοραλλιογενή Ύφαλο) της Αυστραλίας εφάρμοσε μια τεχνική που την ονόμασε acoustic enrichment (ακουστικό εμπλουτισμό). Ο επιστήμονας αφού ηχογράφησε τους ήχους των υφάλων σε πολλές τοποθεσίες, τους αναπαρήγαγε σε υποβαθμισμένους υφάλους χρησιμοποιώντας υποβρύχια ηχεία και επί σαράντα μέρες παρακολούθησε τη συμπεριφορά των θαλάσσιων οργανισμών. Ο Lamont διαπίστωσε ότι οι φυσικοί ήχοι των ακμαζόντων υφάλων προσελκύουν προνύμφες ψαριών και άλλους θαλάσσιους οργανισμούς, συμβάλλοντας στην αναζωογόνηση περιοχών όπου η θαλάσσια ζωή έχει μειωθεί.
«Μέσα σε 40 μέρες ψάρια και άλλοι θαλάσσιοι οργανισμοί επέστρεψαν στους υφάλους εξαιτίας των ήχων. Εντυπωσιάστηκα από το πώς ο ήχος μπορεί να ‘γιατρέψει’ ένα ολόκληρο οικοσύστημα», σχολιάζει ο Barotti γεμάτος ενθουσιασμό από τη σκηνή του Falling Walls Summit.
Ο ίδιος σημειώνει πως το Coral Sonic Resilience ήταν το επόμενο βήμα της καλλιτεχνικής του ‘εξερεύνησής’ με την ονομασία “Technosciamans”, στο πλαίσιο της οποίας εκπαίδευσε αλγόριθμους μηχανικής μάθησης χρησιμοποιώντας ηχογραφήσεις σαμανικής μουσικής από Περουβιανούς curanderos (θεραπευτές), από Κορεάτες mudang και από yuta shamans της Οκινάουα. Κατά μία έννοια, αυτό το έργο ανέπτυξε έναν διάλογο μεταξύ των αρχαίων σαμανικών παραδόσεων και της σύγχρονης τεχνητής νοημοσύνης μετατρέποντας τα σκληρά επιστημονικά δεδομένα σε μια νέα, ζωντανή ηχητική εμπειρία. Κάθε φορά που ενεργοποιούνται οι “Technosciamans” «τραγουδούν» θεραπευτικές ψαλμωδίες που απευθύνονται σε «πληγωμένους» κοραλλιογενείς υφάλους.
Ο ήχος που «θεραπεύει» τα κοράλλια
Οι φωτογραφίες των υποβρύχιων γλυπτών που μας δείχνει ο Barotti προέρχονται από υφάλους του νησιού Feridhoo στις Μαλδίβες. «Μαζί με επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Πάδοβα επί βδομάδες συλλέξαμε διαφορετικούς τύπους δεδομένων από τέσσερις διαφορετικούς υφάλους του νησιού και κάναμε πολλές δοκιμές για να βελτιστοποιήσουμε την εγκατάσταση», λέει ο ίδιος, συμπληρώνοντας πως τώρα η ομάδα είναι έτοιμη να επιστρέψει στις Μαλδίβες τον ερχόμενο Φεβρουάριο για να στήσει εκ νέου υποβρύχια ηχητικά γλυπτά και να παρακολουθήσει τη συμπεριφορά των θαλάσσιων οργανισμών έτσι ώστε, μέχρι το τέλος του 2026, να προχωρήσει και σε μια σχετική επιστημονική δημοσίευση. Το πρότζεκτ θα ταξιδέψει επίσης στη Τζαμάικα και στη Σιγκαπούρη.
Τα σχήματα των γλυπτών είναι εμπνευσμένα από τα κοραλλιογενή τοπία και από τις περίπλοκες υφές των κοραλλιών. Εκτυπώνονται τρισδιάστατα με τη χρήση ανθρακικού ασβεστίου και κεραμικών υλικών που είναι συμβατά με τους υφάλους και αντανακλούν τη φυσική σύνθεση των κοραλλιών. Η υποβρύχια εικαστική εγκατάσταση τροφοδοτείται πλήρως από έναν ειδικά κατασκευασμένο πλωτό ηλιακό σταθμό παραγωγής ενέργειας (φωτοβολταϊκό) που μοιάζει με σημαδούρα, ο οποίος έχει σχεδιαστεί στο Βερολίνο και έχει τέτοιο μέγεθος που να μπορεί να χωράει μέσα σε μια βαλίτσα.
Ο Barotti λέει πως είναι η πρώτη φορά που δεν δημιουργεί ένα έργο για τους ανθρώπους, αλλά για τα ψάρια και τα κοράλλια. Ωστόσο, εκτός από τους περιβαλλοντικούς του στόχους, το Coral Sonic Resilience εξελίσσεται σε ένα καθηλωτικό έργο τέχνης και πάνω από το νερό, με σχέδια να εκτεθεί το 2026 στη Science Gallery στη Μελβούρνη, στο Art & Science Museum στη Σιγκαπούρη, στο Ocean Space στη Venice Architecture Biennale 2027 και αλλού.
«Όπου και να εκτεθεί το έργο, είτε σε μια γκαλερί είτε σε κάποιον βυθό έχει τον ίδιο στόχο, να αλλάξει την αντίληψή μας για τους υφάλους, να μας κάνει να ακούσουμε και να δεσμευτούμε ότι θα προστατέψουμε τα εύθραυστα οικοσυστήματα στα οποία ανήκουμε και εμείς. Αυτή η εγκατάσταση δεν παρουσιάζει απλά στο κοινό μια εξελισσόμενη οικολογική κρίση, συμμετέχει σε αυτή την κρίση και προτείνει μοντέλα συνύπαρξης και αναγέννησης», λέει ο καλλιτέχνης.
Το Coral Sonic Resilience προσκαλεί τους ανθρώπους να ακούσουν τον ωκεανό διαφορετικά, να εμπλακούν συναισθηματικά και να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση τους μαζί του. Είναι κάτι περισσότερο από μια αισθητική εμπειρία, είναι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη πρωτοβουλία που συνδυάζει την τέχνη με την επιστήμη για να προωθήσει τη διατήρηση και την αναγέννηση των υφάλων.
Λίγα λόγια για τον Marco Barotti
Μετά τις μουσικές σπουδές του στην Ακαδημία Τζαζ της Σιένα, ο Barotti άρχισε να συνδυάζει τον ήχο με την εικαστική τέχνη. Το έργο του καθοδηγείται από την επιθυμία να εφεύρει μια καλλιτεχνική γλώσσα στην οποία μια φανταστική μετα-φουτουριστική εποχή εκφράζεται μέσω κινητικών ηχητικών παρεμβάσεων σε φυσικά και αστικά περιβάλλοντα.
{https://www.youtube.com/shorts/JB4-_Pa3s9c}
Ο Barotti τιμήθηκε με το βραβείο Art & Science Breakthrough of the Year 2025 από το Falling Walls, έλαβε Τιμητική Μνεία από το Βραβείο S+T+ARTS και κέρδισε το Παγκόσμιο Βραβείο Ψηφιακής Τέχνης NTU, το Βραβείο Tesla και το Βραβείο Delux Colour. Το έργο του έχει εκτεθεί διεθνώς, ενώ έχει λάβει επιχορηγήσεις από πολλά ιδρύματα και πανεπιστήμια σε ολόκληρο τον κόσμο.
*Το Coral Sonic Resilience είναι ένα διεπιστημονικό έργο του Marco Barotti, σε συνεργασία με το Relaxound, το Coral Restoration Project Feridhoo, το Πανεπιστήμιο της Πάδοβα και το Συμβούλιο του Νησιού Feridhoo.
Image credits: Marco Barotti Studio
