Χωρίς αμφιβολία η λύση του Κυπριακού προβλήματος εντάσσεται στη γεωπολιτική εξίσωση της περιοχής. Το είπε άλλωστε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Κύπρο. Και η γεωπολιτική εξίσωση έχει αλλάξει δραματικά την τελευταία δεκαετία, από το 2017 δηλαδή και την τελευταία συστηματική πλην ανεπιτυχή προσπάθεια για την επίλυση του προβλήματος (Κραν Μοντανά). Γεωπολιτικά ο κόσμος ήλθε «τα πάνω κάτω» με τις ενέργειες Ρωσίας (πόλεμος Ουκρανίας) και Ην. Πολιτειών (άνοδος Τραμπ στην εξουσία - πόλεμος Ιράν) και την αμφισβήτηση της παγκόσμιας πολυμερούς τάξης και διεθνούς δικαίου. Μπροστά στα δεδομένα αυτά η Κύπρος έκανε ορισμένες ορθές επιλογές που διευκολύνουν την επίλυση του Κυπριακού και κάποιες άλλες που όχι μόνο δεν διευκολύνουν αλλά περιπλέκουν και ίσως καθιστούν αδύνατη τη λύση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας (ΔΔΟ). Η απόφαση της Κύπρου να σταθεί ως κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) στο πλευρό της Ουκρανίας μετά την επίθεση/εισβολή και να διακόψει σχεδόν ολοσχερώς τους ισχυρούς (και κάποιους ανίερους) δεσμούς με τη Ρωσία υπήρξε αναντίρρητα ορθή. Άλλωστε οι ομοιότητες μεταξύ της Ρωσικής και Τουρκικής εισβολής του 1974 στην Κύπρο δεν άφηνε πολλά περιθώρια για κάποια άλλη επιλογή.
Παράλληλα όμως η Κύπρος ακολουθεί μια ευρύτερη αντιφατική γεωπολιτική στρατηγική και επιλογές που τελικά φαλκιδεύουν τη διαδικασία επίλυσης. Από τη μια μεριά επιχειρεί έναν ολικό αναπροσανατολισμό προς τη Δύση αξιοποιώντας και τη θέση της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ενισχύει αποφασιστικά τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ κυρίως στο στρατιωτικό πεδίο με παροχή διευκολύνσεων, εξετάζει ένταξη στο ΝΑΤΟ ως πλήρες μέλος πριν ακόμη την επίλυση του Κυπριακού προβλήματος (αγνοώντας το βέτο της Τουρκίας). Ταυτόχρονα ενισχύει αποφασιστικά τις σχέσεις της με τη Γαλλία με την υπογραφή συμφωνίας στρατηγικής εταιρικής σχέσης με ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής και επιδιώκει ενεργότερη στήριξη από την ΕΕ.
Η καθοριστική όμως επιλογή που λειτουργεί ως ισχυρός παράγοντας που οδηγεί την Τουρκία σε απόρριψη της λύσης διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας είναι η στενή στρατηγική σχέση που έχει αναπτύξει η Κύπρος με το Ισραήλ και ιδιαίτερα με το καθεστώς Νετανιάχου. Θα πρέπει να είναι σαφές ότι ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο σε Γάζα και Ιράν οι σχέσεις στη Μ. Ανατολή επαναπροσδιορίζονται εκ θεμελίων. Η Τουρκία η οποία βλέπει το Ισραήλ ως ορκισμένο εχθρό της και συνολικά για τη Μ. Ανατολή επιχειρεί να «το περιορίσει στη γωνιά του» με τη σύναψη νέων συμμαχιών με σύμπραξη Σ. Αραβίας, Πακιστάν, Αιγύπτου και άλλων χωρών του Κόλπου (πλην ΗΑΕ). Στη σύμπραξη αυτή είναι προφανές ότι η Κύπρος δεν έχει θέση. Το αντίθετο. Η Τουρκία την βλέπει ως συντελεστή που (με Ισραήλ και Ελλάδα -τριμερείς) επιχειρεί να την περικυκλώσει και να την εκτοπίσει από τη Μεσόγειο/Μ Αντολή. Κάτω από τις συνθήκες αυτές με το Ισραήλ ως στρατηγικό εταίρο της Κύπρου (από το οποίο προμηθεύεται βαρύ στρατιωτικό εξοπλισμό) η Τουρκία δεν πρόκειται να συμφωνήσει πλέον σε λύση ΔΔΟ. Θα εμμείνει σε λύση δύο κρατών. Εκτός εάν αλλάξουν οι συνθήκες βέβαια.
Και εδώ έχουμε το γεωπολιτικό παράδοξο: μια χώρα που θέλει να λύσει ένα κομβικό πρόβλημα συνάπτει στρατηγική συμμαχία με τον εχθρό της χώρας που συναποφασίζει για τη λύση. Πόσο ορθολογικό;
(Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα Στερεότυπα. Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική»- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Τα Νέα»)
