Στις 28 Φεβρουαρίου 2026 ο Πρόεδρος Τραμπ ενημέρωνε το Κογκρέσο και τον κόσμο ότι χτύπησε το Ιράν για να θέσει τέλος στις φιλοδοξίες του Ιρανικού καθεστώτος να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Οι δηλώσεις ακολούθησαν τις θριαμβολογίες για ολική καταστροφή των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν μετά τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς του Ιουνίου του 2025. Παράλληλα, ο Αμερικανός Πρόεδρος επικαλέστηκε την ανατροπή του αυταρχικού καθεστώτος των Μουλάδων ως λόγο εμπλοκής των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράν. Ωστόσο, παρά τα χειρουργικά -και μη- χτυπήματα του Ισραήλ κατά της ιρανικής ηγεσίας, που είχαν ως αποκορύφωμα το θάνατο του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και την συνεκδοχική αλλαγή της ηγεσίας στο Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν .
Αν και η πρώτη φάση του πολέμου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν ήταν μια παράλογη επιλογή, η δεύτερη φάση, που ακολούθησε το τέλος της εκεχειρίας των 60 ημερών στην περιοχή, συνδέεται με έναν πάγιο στρατηγικό στόχο, τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Μάλιστα, η προσθήκη του ζητήματος του καθεστώτος των Στενών στην λίστα των πολιτικών αμερικανικών σκοπών μπορεί ίσως να απαντήσει πειστικότερα στο ερώτημα για το ποια είναι τελικά η στρατηγική των ΗΠΑ στο Ιράν.
Καταρχάς, σε ό,τι αφορά στην έκβαση του πολέμου αυτή καθ’ αυτή ο πρόεδρος Τραμπ επιθυμεί την επιστροφή των Στενών στο προηγούμενο καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας ή, αν αυτό δεν καθίσταται δυνατό, στον έλεγχο των Στενών από τις ΗΠΑ, με αμερικανική εγγύηση για τα υπό αμερικανική συνοδεία διερχόμενα πλοία, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το κόστος των παρεχόμενων από τις ΗΠΑ υπηρεσιών.
Ωστόσο, σε δεύτερο επίπεδο, η παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών δεν σχετίζεται απλώς με το καθεστώς των Στενών, αλλά και με πάγιες και νέες επιδιώξεις των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή.
Σε ό,τι αφορά στις πρώτες, τα Στενά του Ορμούζ συνιστούν ένα από τα σημαντικότερα διεθνή εμπορικά περάσματα για τις εξαγωγές ενέργειας, με διακίνηση κατά μέσο όρο 20 εκατομμύριων βαρελιών πετρελαίου και πετρελαιοειδών ημερησίως, που αντιστοιχούν στο 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου. Ταυτόχρονα, από τα Στενά διέρχεται το 20% του διεθνούς εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Συνεπώς, η διατήρηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας -αν όχι της ελεγχόμενης από τις ΗΠΑ- είναι απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία της παγκόσμιας αγοράς, της οποίας η Αμερική έχει αυτό-ανακηρυχθεί ως εγγυήτρια.
Ειδικότερα όμως, ο έλεγχος επί των Στενών του Ορμούζ αποκτά προστιθέμενη αξία για τις ίδιες τις ΗΠΑ λόγω τριών φαινομενικά ανεξάρτητων μεταξύ τους εξελίξεων. Την αποχώρηση του Κατάρ από τον OPEC το 2019, προκειμένου να επικεντρωθεί στην παραγωγή φυσικού αερίου, την επιτυχή επιχείρηση απαγωγής και σύλληψης του προέδρου Μαδούρο στη Βενεζουέλα τον Ιανουάριο του 2026 και τη συνακόλουθη προσάρτηση της χώρας της Λατινικής Αμερικής στην αμερικανική σφαίρα επιρροής, και την πρόσφατη αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον OPEC και τον OPEC+. Μία αποχώρηση, η οποία, αντανακλά και τις διευρυνόμενες αποκλίσεις μεταξύ των κρατών του Κόλπου, ιδίως ως προς τη στάση τους απέναντι σε ΗΠΑ–Ισραήλ–Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου και τη διαχείριση της περιφερειακής τους ασφάλειας.
Τα γεγονότα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία αν ληφθούν υπόψη η συνεργασία της μεταξύ αμερικανικών και καταριανών εταιρειών στο LNG[1], την πλούσια σε ενεργειακά κοιτάσματα Βενεζουέλα που μέχρι πρότινος εξάγονταν στην Κίνα[2], και την δυσφορία του προέδρου Τραμπ για τον OPEC ως καρτέλ ενέργειας που δεν βρίσκεται υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ[3]. Συνολικά λοιπόν, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να δημιουργήσουν ένα δικό τους αντίπαλο ενεργειακό δίκτυο, στο οποίο θα ηγούνται οι ίδιες, εξέλιξη που θα τους εξασφαλίζει καθοριστικό ρόλο στην γεωπολιτική της ενέργειας και θα ενισχύει την ενεργειακή τους αυτονομία. Σε αυτή τη διαδικασία ο ρόλος των Στενών του Ορμούζ είναι καθοριστικός, καθώς τόσο το Κατάρ όσο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν έχουν τη δεδομένη χρονική στιγμή άλλο τρόπο για να εξάγουν φυσικό αέριο και πετρέλαιο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις οικονομίες τους.
Επιπρόσθετα, σε ένα τρίτο επίπεδο, η εμπλοκή των ΗΠΑ στα Στενά σχετίζεται με τον ανταγωνισμό μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας, στον οποίο η ενέργεια διαδραματίζει καίριο ρόλο∙ ειδικότερα, λαμβάνοντας υπόψη τη στροφή των αραβικών κρατών προς την Κίνα και ότι η δεύτερη εισάγει περίπου το 36% των αναγκών της σε πετρέλαιο μέσω Περσικού Κόλπου[4]. Λαμβάνοντας υπόψιν τα ανωτέρω, οι νέες αιτιάσεις του Ιράν για έλεγχο των Στενών και για επιβολή φόρου διέλευσης πλήττουν άμεσα τους μακροπρόθεσμους στόχους των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παράλληλα, σε άμεση σύνδεση με τα οικονομικά και ενεργειακά συμφέροντα των ΗΠΑ στην περιοχή, η αντοχή του Ιράν στις κοινές επιχειρήσεις ΗΠΑ και Ισραήλ και η διεθνής κατακραυγή κατά του Ισραήλ για τις επιχειρήσεις του στη Γάζα και τον Λίβανο, με αφορμή την εμπόλεμη κατάσταση με το Ιράν, αναδεικνύεται και μία επιπλέον ανάγκη των Ηνωμένων Πολιτειών: Αυτή της εξεύρεσης ενός νέου «τοποτηρητή» στην περιοχή, χωρίς το αρνητικό πολιτικό φορτίο που φέρει το Ισραήλ, ο οποίος θα μπορεί να διαφυλάξει τα συμφέροντα των ΗΠΑ, επιτρέποντάς τους να ασχοληθούν περισσότερο με την Κίνα. Στην συγκεκριμένη περίπτωση τον ρόλο αυτόν έρχεται να επιτελέσει η Τουρκία.
Ιστορικά, ο ρόλος αυτός δεν είναι καινούργιος, καθώς στο παρελθόν η Τουρκία έχει συνδεθεί με την πλειοψηφία των αμερικανικών δογμάτων ασφαλείας για την Μέση Ανατολή, είτε ως πυλώνας ανάσχεσης (δόγμα Τρούμαν και Αϊζενχάουερ) είτε ως πυλώνας σταθερότητας (δόγμα Νίξον) είτε ως πλατφόρμα προβολής ισχύος (δόγμα Κάρτερ) είτε ως πρότυπο για την αναμόρφωση της Μέσης Ανατολής (δόγμα Μπους του νεότερου).
Ιδιαίτερα στην τωρινή γεωπολιτική συγκυρία, η Τουρκία μπορεί να διαδραματίσει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο για τα αμερικανικά συμφέροντα αφενός λόγω της επιρροής της στην Συρία, που ήταν πρώην ζώνη επιρροής της Ρωσίας και του Ιράν, αφετέρου λόγω της εσωτερικής της σταθερότητας και της στρατιωτικής της ισχύος. Μάλιστα, είναι τέτοια η συγκυρία, που οι ΗΠΑ παραβλέπουν τις κακές σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ στον τομέα των εξοπλισμών, στον οποίο η ισραηλινή πλευρά είναι αντίθετη στην πώληση F-35 στην Άγκυρα. Δεδομένης, επομένως, της ισχύουσας γεωπολιτικής συνθήκης η θέση της Τουρκίας έχει αναβαθμιστεί στα μάτια του προέδρου Τραμπ, όπως φάνηκε και στην πρόσφατη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.
Φυσικά σε σχέση με το γιατί ο πρόεδρος Τραμπ επιμένει στο ζήτημα του Ιράν, δεν πρέπει να παραλειφθούν και οι επιπτώσεις της παρατεταμένης αμερικανικής εμπλοκής στον πόλεμο για το εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Αφενός, η ανεπιτυχής προσπάθεια του Αμερικανού προέδρου να πείσει για την αναγκαιότητα του πολέμου αφετέρου η αποτυχία παρουσίασης απτού αποτελέσματος κατά την πρώτη φάση της αμερικανικής ανάμειξης, σε συνδυασμό με το οικονομικό κόστος για τις ΗΠΑ να ανέρχεται στα 37,5 δισ. από την έναρξη του πολέμου, αναμένεται να παίξει καθοριστικό ρόλο στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου[5]. Συνεπώς, η απόφαση του προέδρου Τραμπ να μεταφέρει το αφήγημα της εμπλοκής στην προστασία της διεθνούς ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ συνοδεύεται και από την ανάγκη παρουσίασης κάποιας επιτυχίας στο εσωτερικό ακροατήριο.
Κλείνοντας, αν και η παρατεταμένη εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών μπορεί να φάνταζε στις αρχές ως αποτέλεσμα της επιρροής του ισραηλινού λόμπι στην αμερικανική ηγεσία, καλλιεργώντας την αίσθηση του παράλογου σε σχέση με τις προεκλογικές εξαγγελίες του Ντόναλντ Τραμπ περί μη επεμβάσεων εκτός των σφαιρών επιρροής των ΓΠΑ, στην πραγματικότητα, μετά και την μετακύλιση του πολέμου στο καθεστώς των Στενών αναπόφευκτα ο δρόμος των συμφερόντων των ΗΠΑ περνάει και από το Ιράν.
[1] Πιο συγκεκριμένα η ExxonMobil και η Conoco Phillips είναι βασικοί εταίροι της QuatarEnergy στο έργο επέκτασης του κοιτάσματος North Field στο Κατάρ και η ExxonMobil και η QuatarEnergy συνεργάζονται ως κοινοπραξία για την κατασκευή του τερματικού σταθμού εξαγωγής αμερικανικού φυσικού αερίου Golden Pass στο Τέξας των ΗΠΑ.
Association for Diplomatic Studies and Training, “Guns, Oil and Education: Qatar’s Evolving Relationship with the U.S.,”
https://adst.org/2017/06/guns-oil-education-qatars-evolving-relationship-u-s/
International Media Office, “Qatar-US bilateral relations,” May, 14, 2025,
https://imo.gov.qa/media-centre/insights/qatar-us-bilateral-relations.
[2] Florantonia Singer, “Venezuela opens its gold and gas-rich subsoil to the United States,” El Pais, March, 11, 2026,
[3] Michael Gfoeller, “The UAE’s Seismic Foreign Policy Shift toward America and Israel,” The Jerusalem Strategic Tribune, May, 2026, https://jstribune.com/the-uaes-seismic-foreign-policy-shift-toward-america-and-israel/.
[4] Jeff Li, “Trump exaggerates China oil dependence on Strait of Hormuz,” AFP Hong Kong, April, 6, 2026, https://factcheck.afp.com/doc.afp.com.A4C83ZQ?utm_source.
[5] Idrees Ali, Patricia Zengerle and Phil Stewart, “War in Iran has cost the US $37.5 billion so far, Pentagon says”, Reuters, July, 21, 2026, https://www.reuters.com/world/middle-east/us-war-iran-has-cost-375-billion-so-far-pentagon-says-2026-07-21/.
(Ο Αλέξανδρος Παπαμιχαλόπουλος είναι Υποψήφιος διδάκτωρ, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης ΕΚΠΑ - Άρθρο στο Ινστιτούτο ΕΝΑ)
